FRUMSKÓGUR BÍLATRYGGINGANNA

Nokkuð reglulega boða þau 3 tryggingafélög, sem hafa skipt með sér markaðnum hérlendis í bróðerni, hækkanir á iðgjöldum bílatrygginga. Ástæðan er sögð vera aukin tjónatíðni og dýrari tjón. Þessi tryggingafélög eiga það sameiginlegt að hafa safnað eignum undanfarna áratugi og eru á meðal ríkustu fyrirtækja landsins. Nú, í apríl 2000 virðist vera komið að enn einni hækkuninni og eins og oft áður tala þessi 3 tryggingafélög til okkar bíleigenda eins og við séum bjánar. Eflaust er það rétt að tjónatíðni hefur aukist og tjón orðið dýrari. Hins vegar er það á allra vitorði að ákveðinn hópur bílstjóra veldur stærstum hluta allra tjóna og alvarlegra slysa á fólki. Það eru yngri bílstjórar. Í stað þess að taka á því máli eins og gert er annars staðar t.d. í Evrópu, gera tryggingafélögin bara það sem er einfaldast - hækka iðgjöld allra án tillits til tjónaferils og áhættu. Haft hefur verið eftir talsmönnum tryggingafélaganna að ómögulegt sé að beita öðrum aðferðum, m.a. vegna þess að bónuskerfið sé meira og minna ónýtt. Spyrja má hver hafi eyðilagt það kerfi ? Samtrygging um skort á samkeppni gerir það að verkum að tryggingafélögin tala aldrei um að skera niður reksturskostnað, spara eða endurskipuleggja: Kostnaðarminnkun er aldrei á dagskrá enda vantar hvatann - samkeppnina.

SJÁLFTAKA FJÁR ?

Það sem tryggingafélögin segja helst ekki nokkrum manni er að auðvelt er að skipta um tryggingafélag, þ.e. hafi viðkomandi ekki látið glepjast til að kaupa tryggingapakka þar sem bílatrygging er spyrt saman við heimilistryggingu og jafnvel fleira og þannig boðið upp á endurgreiðslu sjálftekins fjár! Það trikk átti einmitt að vera mótleikur gegn þeim upplýsingum sem tímaritið Bíllinn birti árið 1995. Þar var sýnt hvernig auðvelt var að kaupa ódýrari bílatryggingu og skipta tafarlaust um tryggingafélag án tillits til þeirra uppsagnarskilmála sem félögin hafa komið sér saman um og eru, að mínu mati, samkeppnishamlandi. Tryggingafélögin segja bónuskerfið ónýtt. Það þýðir að einhver nefnd er að vinna að því að hanna hentugra kerfi sem komið gæti í stað bónuskerfisins. Bónuskerfið tekur mið af áhættu. Þeir sem aka án þess að valda tjóni fá afslátt í ákveðnu hlutfalli. Þegar sölumenn tryggingafélaga eru farnir að misnota bónuskerfið til að selja út á, þ.e. að gefa afslátt í formi bónuss jafnvel fólki sem eru byrjendur í umferðinni eða sem hafa valdið tjóni, má segja að búið sé að eyðileggja bónuskerfið. Það er einmitt það sem tryggingafélögin hafa gert. Í stað þess að stunda eðlilega samkeppni hafa þau misnotað bónuskerfið í eigin þágu, af græðgi einni saman og þannig hafa þau óbeint skaðað hagsmuni þeirra tryggingataka sem fæstum og minnstum tjónum valda. Þá hafa tryggingafélögin íslensku lagt fyrir í sjóði sem baktryggingu til að greiða tjón í nánustu framtíð. Þessir sjóðir eru um þessar mundir um 20 milljarðar króna. Þetta fé er komið frá bíleigendum, það er innheimt með iðgjöldum. Þessa sjóði ávaxta tryggingafélögin með hæstu markaðsvöxtum m.a. sem bílakaupalán til almennings. Fjármagnstekjum baktryggingarsjóðanna er ekki varið til að lækka iðgjöld bíleigenda, eins og væri eðlilegt að flestra mati, heldur eru þær tekjur greiddar að mestu sem arður til eigenda tryggingafélaganna: Þetta er hrein skattlagning á bíleigendur, - ekki í þágu heildarinnar heldur samkvæmt ákveðnu lénskipulagi (sem mætti nefna veiðileyfi). Er vart að undra þótt svo sé um hnútana búið að engar boðflennur álpist óvart inn á þennan markað, t.d. erlend tryggingafélög !

GEFÐU ÞEIM LANGT NEF

Eftirfarandi dæmi eru byggð á prófunum sem tímaritið Bíllinn gerði á bílatryggingamarkaðnum seint á árinu 1995. Sagt er frá þeim í 6. tölublaði tímaritsins það ár (bls. 14). Aðferðirnar eru fullkomlega löglegar og sannreyndar. Þær sýna annars vegar hvernig hægt er að skipta um tryggingafélag fyrirvaralaust og hins vegar hvernig hægt er að krefjast bónus af tryggingariðgjaldi nýs bíls jafnvel þótt eigandi hans sé 18 ára. Rétt er að benda á að í báðum tilfellum er hagkvæmnin matsatriði. Í öðru tilfellinu skapast ákveðinn kostnaður, sem afsláttur getur gert miklu meira en að vega upp en í hinu tilfellinu er ákveðinn áhætta flutt yfir á 3. aðila. Fyrirtæki sem starfa í samkeppnislausu umhverfi hafa tilhneigingu til að verða að vernduðum vinnustöðum fólks sem hvorki hefur hugsjónir né hvatningu til að beita hæfileikum sínum. Afleiðingin verður stöðnun. Þess vegna er ekki mikið um snjallar hugmyndir hjá íslenskum tryggingafélögum enda eru þau oft í gerfi nautsins gagnvart nývirkinu. Stjórnendur (og eigendur) tryggingafélaganna nenna ekki (og þurfa ekki) að standa í venjulegri samkeppni. En til að láta líta út eins og um einhverja samkeppni sé að ræða bítast þau enn um nýtryggingar, þ.e. tryggingu nýrra bíla. Þetta notfærum við okkur a.m.k. á meðan enn er smuga.

ÞANNIG SKIPTIR MAÐUR UM TRYGGINGAFÉLAG ÞEGAR MANNI SJÁLFUM SÝNIST

Þegar þú kaupir nýjan eða notaðan bíl ræður þú hvar þú tryggir hann. Þú krossar við það tryggingafélag sem þú velur á sölutilkynningunni. Segjum að þú eigir 2 bíla, hafir tryggt þá hjá tryggingafélagi undanfarin ár og án þess að valda tjóni. Þú greiðir um 95 þúsund krónur á ári í iðgjöld. Sá möguleiki er fyrir hendi að annað tryggingafélag sé reiðubúið að tryggja báða bílana fyrir 75 þúsund krónur á ári (þú færð einfaldlega tilboð í tryggingu 2ja bíla sem þú ert að hugsa um að kaupa). Munurinn er 20 þúsund krónur á ári. Það kostar 2500 kr. að skrá nýjan eiganda að bíl. Þú skráir bílana einfaldlega á nafn eiginkonunnar, tryggir hjá nýja félaginu og sparar þér 15 þús. kr. fyrsta árið. Ef þannig stendur á þá getur þú fengið lánað nafn og skráð bílana aftur á þitt nafn daginn eftir. Þannig sparar þú að vísu einungis 10 þús. krónur fyrsta árið en síðan 20 þús. á ári. Aðalatriðið er að þú getur skipt um tryggingafélag þegar þér sýnist og gefið skít í uppsagnarákvæði gildandi tryggingar. Það kostar að vísu 2500 kr. í formi eigendaskipta sem er einföld og fljótleg aðgerð.

ÞEGAR BÖRNIN KAUPA BÍL

Þær reglur gilda að séu tveir eigendur að bíl þá getur hvor um sig verið tryggingartaki, t.d. sá sem er eldri og er með hærri bónus. Á tilkynningareyðublaði fyrir eigendaskipti eru nú konir reitir til skráningar meðeiganda. Það þýðir að kaupi 18 ára barn eða eldra bíl getur foreldri skráð sig sem meðeiganda. Um leið gilda tryggingarkjör foreldris sem getur þýtt að árlegt iðgjald af tryggingu bílsins lækkar um tugi þúsunda króna. En um leið skal haft í huga að um leið hefur foreldri tekið ákveðna áhættu: Valdi sonur eða dóttir bótaskyldu tjóni gæti foreldrið misst bónus af öllum sínum bílatryggingum. Aðalatriðið er að mat á áhættu í upphafi tryggingatímabils er foreldris en ekki tryggingafélags. Sem dæmi má taka að 23 ára sonur sem hefur ekið fjölskyldubílnum án óhappa í 5-6 ár kaupir sér bíl. Með því að skrá sig meðeiganda getur foreldri sparað syninum 25-35 þús. kr. árlega í iðgjaldi enda treysti það honum til að halda áfram að aka gætilega. Málið snýst um dómgreind, reynslu og traust (og hvor þekkir þitt barn betur þú eða starfsmenn tryggingafélags?) Sumum fjölskyldum getur komið vel að vita um þennan möguleika. Hjá öðrum er áhættan of mikil í ljósi reynslunnar og er ekkert meira um það að segja enda eiga dýrar tryggingar m.a. að koma í veg fyrir að glannar eigi bíl (því miður koma þær ekki í veg fyrir að glannar aki annarra manna bílum).

Leó M. Jónsson