Ákveðin mál á ekki að ræða opinberlega á Íslandi. Um þau verður trauðla eða alls ekki opinber eða almenn umræða - þau þola ekki gagnrýni eða vitræna umfjöllun. Íslendingar eru ekki einir á báti í þessu efni: Þjóðverjar ræða helst ekki hvað þeir eða þeirra höfðu fyrir stafni á stríðsárunum frekar en Svíar sem auk þess ræða ekki hergagnasöluna sem þeir lifa enn á); Ameríkanar vilja helst ekki muna eftir Indiánum eða McCarthy-tímabilinu o.s.frv. o.s.frv. Höfundur hefur haft blaðamennsku að aðal- eða aukastarfi sl. 30 ár og af einskærri stríðni hans er hér minnst á nokkur dæmigerð íslensk ,,tabú".

Skoðaðu eitthvað af eftirfarandi málum:

- Riðuveiki. Vitað er að kúariða, sem upp kom í Bretlandi og víðar, getur valdið banvænum sjúkdómi í fólki. Hérlendis er kjöt af riðuveiku sauðfé selt til manneldis þar til rollan er hætt að geta staðið í lappirnar...

- Íslensk fiskifræði. Það hefur verið flestum hugsandi mönnum ljóst í áratugi að sú fiskifræði sem stunduð er hjá Hafrannsóknastofnun á ekkert skylt við vísindi - þetta eru trúarbrögð.

- Jarðfræðingar sigla undir fölsku flaggi. Þetta eru jarðspekingar - eftirávitendur.

- Íslendingar eru á meðal mestu umhverfissóða Evrópu. Íslenskur fiskur er undir sérstöku eftirliti erlendis vegna díoxíðmengunar.

- Þjóðarlygin um íslenska orku. Lygin um ódýra íslenska orku er ekki ný.

- Hið opinbera fiktar við vísitölur. Með því að láta sérfræðinga falsa vísitölur ,,hæfilega" er milljörðum mokað í ríkishítina úr vösum almennings.

- Útvarp Matthildur var stolin hugmynd. Í venjulegum löndum hefðu flytjendur Matthildar á RÚV, á sínum tíma, verið lögsóttir fyrir ritstuld .....

RIÐUVEIKI

Í hádegisfréttum Ríkisútvarpsins fyrir mnokkrum árum var sagt frá því að komið hefði upp riða í sauðfé í ákveðinni sveit eftir að sumarbeit hófst. Í framhaldi hefði verið ákveðið að slátra um 2000 fjár í þessari sveit í haust, sagði í áðurnefndri frétt Ríkisútvarpsins.

Ýmislegt er athugavert við þessa ,,frétt" þótt hún virðist ekki hafa vakið nokkurn mann til umhugsunar eða aðgerða. Í fyrsta lagi er það ekki frétt þótt riðuveiki verði vart í sauðfé í íslenskri sveit - landið er undirlagt af þessum óþverra. Það er hins vegar athyglisvert að ekki virtist nokkrum manni hafa hugkvæmst að farga sauðfénu strax eftir að riðuveiki varð vart heldur var sérstaklega tekið fram að um 2000 fjár yrði ,,slátrað" í haust. Með öðrum orðum: Féð átti að safna riðuveiku kjöti á beinin og síðan átti að slátra því í haust (væntanlega til að stemma stigu við frekari útbreiðslu riðuveikinnar) og selja okkur neytendum riðukjötið fullu verði. Hvorki bændur né ríkið ætlaði að bera kostnaðinn af riðuveikinni heldur neytendur sem jafnframt áttu að eta ,,vandamálið" (líklega á tilboðsverði).

Það er opinbert leyndarmál (tabú) að íslenskum neytendum er selt kjöt af riðuveiku sauðfé. Spurningin er ekki hvort, heldur hve veikt féð er þegar því er slátrað og unnið í neytendur.

Ef til vill er það í lagi. Ég minnist þess samt ekki að hafa séð eða heyrt neitt haft eftir vísindamönnum um það efni annað en að samband sé á milli Parkinson-veiki í mönnum og riðu í sauðfé, a.m.k. sé veiran af sama eða svipuðum stofni. En þetta á, að sjálfsögðu, ekki að tala um - jafnvel þótt riðuveiki í breskum kúm (sem sagt er að geti valdið alvarlegum taugasjúkdómi í fólki) hafi verið stöðugt umfjöllunarefni fjölmiðla, íslenskra sem annarra þjóða, í brátt áratug og haft meiri áhrif á atvinnulíf og efnahagsmál í Evrópu en flest annað.

Ég gerist því svo frakkur að spyrja hér með Neytendasamtökin opinberlega hvort kjöt af riðuveiku sauðfé sé selt almenningi til neyslu á Íslandi og hvort einhverjar vísindalegar rannsóknir hafi staðfest að fólki sé óhætt að eta kjöt af riðuveiku sauðfé? Hvað með kjöt af riðuveiku sauðfé sem notað er í gæludýrafóður - getur það borið riðuveiru frá gæludýrum í fólk ? Jafnframt væri athyglisvert að heyra álit sérfræðinga, t.d. matvælaverkfræðinga, á því hve riðuveikt sauðfé megi vera til þess að óhætt teljist að selja neytendum kjötið og jafnframt hve riðuveikt sauðfé megi vera til þess að leyfilegt sé, samkvæmt ,,reglum" að selja kjötið til framleiðslu á gæludýrafóðri ?

Og hvers vegna er ,,frétt" Ríkisútvarpsins gerð hér að sérstöku tilefni þess að minnast á þetta forboðna mál ? Það er vegna þess að fyrir nokkrum árum, þegar upp kom riðuveiki á ákveðnum bæ að vori skömmu fyrir burð, var öllu fénu fargað fyrirvaralaust og það urðað undir eftirliti. En á þetta má að sjálfsögðu ekki minnast - því nú á að láta neytendur kyngja bitanum.

Og til þess að girða fyrir misskilning þá eru þessar spurningar, sem að sjálfsögðu verður aldrei svarað og engin fjölmiðill mun dirfast að taka upp (því það gæti dregið úr auglýsingasölu), bein árás á hagsmunaaðilann ,,bændur". Þær eru líka árás á heila atvinnugrein og alvarleg aðdróttun að opinberum embættismönnum (heiðri þeirra og orðstír) og auðvitað ,,rakalaus þvættingur" sem ,,vísað er heim til föðurhúsanna" og ,,engin ástæða er til að svara" í augum pólitíkusa. Ég spyr hins vegar ekki pólitíkusa því þeirra svör eru mér einskis virði: Ég spyr hinn almenna Internet-notenda - aðrir geta farið í rsg.!

Íslensk fiskifræði

Við montum okkur af fiskveiðistjórnun (kvótakerfið o.fl.) sem sé til fyrirmyndar. Viðmiðunin er algjör rústun fiskimiða við Nýfundnaland og í Norðursjó á þessari öld. Ráðgjafar (og höfundar) fiskveiðistjórnunarkerfis okkar eru sérfræðingar hjá Hafrannsóknastofnun en hún er líkt og Veðurstofa Íslands eina fyrirtækið sinnar tegundar og ríkiseign. Munurinn á Veðurstofu og Hafrannsóknarstofnun, sem eiga það sameiginlegt að veðurfræðingar og fiskifræðingar eiga varla annarra kosta völ um vinnu, er m.a. sá að fiskifræðingar Hafrannsóknastofnunar hafa bein áhrif á frumvinnsluvirði sjávarútvegsins og um leið tekjumöguleika þeirra sem flytja út sjávarafurðir - þeir gegna lykilhlutverki í efnahagslífi þjóðarinnar - án þess að bera neina ábyrgð á því - það gera pólitíkusar (en auðvitað einungis að nafninu til og vísa hiklaust á fiskifræðinga þegar spurt er um vísindalegan grundvöll lagasetningar og stjórnvaldsaðgerða).

Hafrannsóknastofnun er ekki í samkeppni um vísindalega þekkingu eða visku - hún er ein um hituna. Enginn virðist þora að bera brigður á óskeikulleika sérfræðilegrar ráðgjafar Hafrannsóknastofnunar. Og þótt hún skarti vísindamönnum virðast þeir vera einir fárra vísindamanna sem eru undanþegnir gagnrýni - jafnvel vísindalegri gagnrýni; þeir neita einfaldlega að rökræða sínar kenningar. Örfáir fiskifræðingar hérlendis, sem hafa dirfst að gagnrýna aðferðir og ályktanir Hafrannsóknastofnunar, en þeir eiga það sameiginlegt að vera ekki starfsmenn Hafrannsóknastofnunar (og heldur ekki Háskóla Íslands), hefur stofnunin og starfsmenn hennar hunsað kerfisbundið. Afleiðingin er sú að ég, svo dæmi sé tekið um leikmann, efast um að fiskveiðistjórnunin byggist á vísindalegum rökum; - ég treysti ekki sérfræðingum Hafrannsóknastofnunar frekar en bókstafstrúarmönnum Fíladelfíu-safnaðarins eða Krossins en þeir, eins og sérfræðingar Hafrannsóknastofnunar, virðast hafa ,,lifandi trú" sem sé ofar vísindum, þekkingu annara sérfræðinga, reynslu útgerðarmanna og/eða fiskimanna; - ,,hin eina rétta kenning" þarfnist ekki rökræðu frekar en sannfæring bókstafstrúarmanna sem trúa Biblíunni eða Kóraninum blint.

Ástæður þess að leikmenn, á borð við mig, efast um réttmæti og hagkvæmni fiskveiðistjórnunar, sem sögð er byggja á vísindalegri ráðgjöf ríkisfyrirtækisins Hafrannsóknastofunar, eru margar. Dæmi: Þeir eru hættir að fiska sem róa. Þótt erlendir togarar séu löngu hættir að skarka ,,uppi í kálgörðum" og þrátt fyrir margfalda útfærslu landhelginnar hafa fiskstofnar hrunið. Byggðarlög, sem áður bjuggu við blómlegt atvinnulíf og fengsæl fiskimið, glíma við fólksflótta. Grundvöllur fiskvinnslu á sumum stöðum á Vestfjörðum virðist byggður á því að Byggðastofnun (með skattfé okkar) virki sem atvinnuþróunarstofnun Póllands, þ.e. með því að fjármagna tapvinnslu á fiski, sem keyptur er af Rússum og unninn af pólskum farandverkamönnum o.s. frv. Það er varla nema von að manni finnist vera ,,skítalykt" af málinu - þó er öllu alvarlegra að Hafrannsóknastofnun, eða starfsmenn hennar, virðist ekki telja sig þurfa að svara faglegri gagnrýni fiskifræðinga, fiskimanna, útgerðarmanna hvað þá annara. Háskóli Íslands virðist einnig vera ,,stikkfrí" í málinu (eru sérfræðingar Hafrannsóknastofnunar þar jafnframt við kennslu ?). Málið þolir greinilega ekki umræðu;- dæmigert íslenskt ,,tabú".

ER MARK TAKANDI Á JARÐFRÆÐINGUM ?

Mætti ég gerast svo frakkur að svara spurningunni sjálfur mundi ég segja að það væri alltaf mark takandi á jarðfræðingum nema þegar eitthvað er að gerast í jarðskorpunni. Eldgos, jarðskjálftar og jökulhlaup virðast nefnilega ekki koma neinum jafn mikið á óvart og svokölluðum jarðvísindamönnum. Og ég gerist enn frakkari og fullyrði (og mana einhvern til að sýna mér fram á að ég hafi rangt fyrir mér) að eldsumbrot, jarðhræringar og jökulhlaup hafi alltaf komið jarðvísindamönnum meira á óvart en venjulegu fólki. Ég man aldrei eftir því að jarðvísindamenn (í daglegu tali jarðfræðingar) hafi séð nokkurn skapaðan hlut fyrir og ég man aldrei eftir því að þeir hafi getað varað fólk við einu né neinu. Hins vegar man ég vel eftir vandræðagangi þeirra í sambandi við eldsumbrotin við Kröflu á sínum tíma að ekki sé minnst á skandalinn í kringum Skeiðarárhlaupið um árið sem hafði þá flesta að fíflum - mörgum í beinni útsendingu.

Í stað þess að sigla undir fána vísinda finnst mér að jarðvísindamenn, sem eru svo óheppnir að búa og starfa á Íslandi þar sem allt er á hreyfingu (en t.d. ekki í Svíþjóð þar sem ekkert hefur gerst öldum saman) eigi að viðurkenna að þetta sé ung lærdómsgrein og því séu lærisveinarnir ekki beint heppilegir til þess að láta mikið á sér bera í fjölmiðlum enda munu aðeins íslenskir fjölmiðlar nenna að eltast við jarðfræðinga. Eini íslenski jaðrvísindamaðurinn sem er þekktur innan alþjóðlega vísindasamfélagsins hefur aldrei unnið á Íslandi en hefur lengst af verið prófessor við háskóla á Rhode Islands í Bandaríkjunum (Dr. Haraldur Sigurðsson) og líklega er faglegt stolt hans meira en svo að hann færi að blaðra um sín fræði í íslenskum fjölmiðlum.

Það er ,,tabú" í íslensku þjóðfélagi að fjalla um gildi jarðfræði sem vísindagreinar. Og það má að sjálfsögðu ekki nefna það sem er þó opinbert leyndarmál að þetta eru engin vísindi heldur einhvers konar akademísk ágiskunartækni eins og hálærðar kellíngar beita sem iðka spár með Tarrot-spilum. ,,Jarðspeki" væri sjálfsagt réttara heiti. Auðvitað þýddi það að Háskóli Íslands setti niður. En er það ekki orðið ,,daglegt brauð" ?

UMHVERFISMENGUN Á ÍSLANDI ?

Nú er almenningur búinn að steingleyma (eins og ráð var fyrir gert, enda bara erlendum fjölmiðlum að kenna) að íslenskur fiskur er meira mengaður af díoxíni en annara þjóða fiskur á evrópskum markaði. Rannsókn franskra stofnana leiddi þetta í ljós fyrir um áratug og greindu franskir fjölmiðlar frá málinu. Hérlendis hefur verið dyggilega þagað um málið allan þennan tíma í trausti þess að það gleymdist. Auk þess er þetta íslenskt ,,tabú".

Mikil díoxín-mengun í íslenskum fiski er ekki sóðaskap Íslendinga að kenna né óprúttnum kaupsýslumönnum (eins og díoxínhneykslið í Belgíu nú fyrir skömmu). Þessari mengun mun stafa frá pappírsiðjuverum á austurströnd Bandaríkjanna og berst með hafstraumum á fiskimiðin umhverfis landið.

Íslenskir fjölmiðlar færu væntanlega varlegar í umfjöllun sinni um ,,dioxín-hneykslið" í Belgíu ef íslenskt fjölmiðlafólk væru ekki upp til hópa lítt lesnir og reynslulausir krakkar. Það gildir það sama um díoxínmengunina í íslenskum fiski og riðuveiki í sauðfé að hvort tveggja getur verið tímasprengja og því skynsamlegt fyrir okkur, sem búum í glerhúsi, að láta vera að kasta grjóti (kúariðan í Bretlandi og díoxínið í belgískum svínum eru ekki eins fjarlæg vandamál og haldið er að íslenskum almenningi).

Furðulega margir Íslendingar virðast ekki hafa hugmynd um að suðuroddi Grænlands er næstum því heilum breiddarbaug sunnar á hnettinum en t.d. Stykkishólmur við Breiðafjörð eða um 550 km sunnar. Norðusheimskautsbaugurinn liggur, sem kunnugt er um Grímsey. Á því um 10 milljón ferkílómetra svæði sem telst norðusheimsskautssvæðið, og er ,,næsti bær" við Ísland, eru menguðustu hafsvæði veraldar, annars vegar í austri (Rússland) og hins vegar í vestri (Norður Ameríka). Fyrir um ári síðan birtust greinar um norðurheimskaustsvæðið, m.a. í Newsweek. Þar var sagt frá kjarnakljúfum ónýtra rússneskra kafbáta sem ryðguðu niður í kringum Murmansk, geislavirkum úrgangi sem fleygt hefði verið í sjó í tonnatali og eftirlitslaust í Norðuríshafið og jafnframt lýsingar á hrikalegri mengun á ströndum beggja vegna við Beringssund og mátti ekki á milli sjá hvorir væru meiri umhverfisskaðvaldar á þeim slóðum Rússar í Síberíu að norðan eða austanverðu eða Bandaríkjamenn í Alaska.

Norðmenn líta á Norðuríshafið sem hættulegustu uppsprettu meiriháttar umhverfismengunar en fá lítið aðgert þar sem Rússar hafa um annað að hugsa þessa stundina og vanir meiri mengun en nokkur önnur þjóð. Í norskum fjölmiðlum (m.a. á Internetinu) er að finna svakalegar lýsingar á ástandinu og þeirri hættu sem stafar af ofboðslegum umhverfissóðaskap á norðlægum slóðum. Í Noregi hafa menn áhyggjur af því að þarna sé um tímasprengju að ræða og fyrr eða síðar verði umhverfisslys með tilheyrandi geislavirkri mengun. Slíkt slys myndi ekki einungis leggja norskan fiskiðnað í rúst (hann skiptir Norðmenn nánast engu máli í efnahagslegu tilliti) heldur gæti hann haft áhrif á annan útflutning Norðmann auk þess að leggja ferðamannaiðnaðinn í rúst.

Á Íslandi láta menn eins og þessi hætta sé ekki fyrir hendi og því eru ekki neinar ráðstafanir gerðar til þess að bregðast við áfalli af þessum völdum - jafnvel þótt ljóst megi vera að ,,kjarnorkuslys" í Norðuríshafinu mun hafa áhrif á íslenskan fiskiðnað og jafnvel túrismann. Skýringin er sú að enginn þorir að minnast á málið, enginn virðist hafa því hlutverki að gegna að rannsaka það og kanna hvað sé til bragðs að taka, komi þetta upp á. Menn stinga einfaldlega höfðinu í sandinn. Þetta er eitt af hinum forboðnu málum Íslendinga og gagnvart því virðast allir temja sér durgshátt og seinlæti íslenska framsóknarmannsins (allra stjórnmálaflokka), - þessa dæmigerða íslenska ,,Holtasjúklings".

Ein af lífslygum Íslendinga er að þeir séu vistvænir í hugsun og gerðum - mengi hvorki loft, lög né láð. Til að apa eftir Svíum (og auka hagnað bílaframleiðenda og bílasala) voru hvarfakútar lögleiddir hérlendis, enda sjálfsagt að draga sem mest úr loftmengun frá bílum. Hins vegar hefur verið þagað yfir því að fiskiskipaflotinn veldur miklu meiri loftmengun en bílaflotinn. Engir hvarfakútar voru þó settir á strompa fiskiskipa og þyrfti þó ekki nema einn meðal-skuttogara á botngjöf til þess að loka Hvalfjarðargöngunum vegna mengunar. Það má heldur ekki minnast orði á að sorpbrennsla á vegum sveitarfélaga veldur meiri loftmengun en allur íslenski bílaflotinn samanlagður. Þar er enginn hreinsibúnaður á döfinni og fjölmiðlar þegja um þá staðreynd að hvergi í nágrannalöndum er leyfilegt að brenna sorpi og þeir þegja einnig um þá staðreynd að víðast hvar í Norður-Evrópu er einnig bannað að urða sorp eins og enn tíðkast hérlendis.

Íslendingar eru ekki vistvænir. Þeir eru hins vegar fáir í stóru landi, strjálbýlið villir mönnum sýn en víðast hvar annars staðar þættu Íslendingar meiri háttar umhverfissóðar. Það má bara ekki ræða það mál - leikritið verður auðvitað að halda áfram…..

LYGIN UM ÍSLENSKA ORKU

Sé hægt að sanna þá kenningu að hægt sé að fá fólk til að trúa hvaða lygi sem er, sé lygin endurtekin nógu oft, má nefna fyrirbærið ,,Ódýr íslensk orka". Íslensk raforka er svo dýr að iðnfyrirtæki um allt land geta hagnast um tugi milljóna árlega með því að nota olíu til hitunar, þurrkunar og gufuframleiðslu. Nægir að benda á Þvottahúsið Fönn í Reykjavík, brauðgerð í Keflavík sem kynnti bakarofninn með olíu og sparaði sér stórfé auk loðnubræðslnanna út um land sem brenna svartolíu til að þurfa ekki að nota rándýra raforku. Heimilin í landinu eru látin greiða niður raforkuverð til stóriðju. Það jafngildir launalækkun meðalfjölskyldu um tugi þúsunda króna á hverju ári.

Raforkumálum hafa framsóknarmenn allra flokka stjórnað síðastliðna áratugi. Framkvæmdin er þó ekki merkilegri né hagkvæmari en svo að skortur er á raforku þótt dýr sé. Sem dæmi má nefna að Landsvirkjun hefur þurft að grípa til skömmtunar til stóriðju m.a. með þeim afleiðingum að Málmblendiverksmiðjan á Grundartanga þurfti að taka einn af ofnum sínum úr rekstri.

Afstaða almennings til virkjanaframkvæmda á hálendinu, - sérstaklega til stórvirkjana sem almenningur á að niðurgreiða fyrir einhver mengandi bræðsluiðjuver, hefur gjörbreyst á undanförnum árum. Almenningur er á móti því að sökkva ósnortnum svæðum á hálendinu fyrir uppistöðulón virkjana. Pólitísk nátttröll virðast ætla að hunsa álit almennings, líklega vegna þess að þau hafa logið sig út í horn í montviðræðum við erlenda iðnjöfra. Þar sem enn er langt í alþingiskosningar telja þessir hrokagikkir öllu máli skipta að hefja framkvæmdir sem allra fyrst í trausti þess að höfnum framkvæmdum verði aldrei hætt (þá verða verkalýðsöflin einnig orðin hliðholl framkvæmdunum vegna peningasjónarmiða).

Ekkert réttlætir frekari umhverfisröskun inni á hálendi Íslands og allra síst þjóðarlygin um ,,ódýra íslenska orku". Með hverju árinu fjölgar þeim Íslendingum sem skapa sér atvinnu með alls kyns framleiðslu og þjónustu fyrir ferðamenn og því fjölgar þeim stöðugt sem sjá að framtíð Íslendinga byggist hvorki á slori né kúamykju heldur á því að selja útlendingum ,,sýningu" á einu af örfáum svæðum óspilltrar náttúru í Evrópu. Það eru verðmæti sem eru þúsundföld á við stóriðju sem aðrar þjóðir eru að reyna að flæma frá sér. Tíminn vinnur með þessu fólki og það vita pólitíkusar og því munu þeir herða róðurinn á næstunni. Pólitíkusar, þegar þeir koma margir saman, hafa enga samvisku, enga hugsjón, eru nánast siðblindir og ofan í kaupið gjörsneyddir ábyrgðartilfinningu. Efist einhver um þessa fullyrðingu nægir að benda á skandalinn ,,Landsbanka- og Lindarmál" þar sem enginn bar nokkra minnstu ábyrgð á sukki, svínaríi og fjárglæfrum - og höfðu þó engir aukvisar fjallað um málið; - sömu embættin og ,,hengdu" fljótt og örugglega (bæði hiklaust og af miklu snarræði) í ,,Hafskipsmálinu" um árið.

Því miður tókst pólitískum öflum að eyða svokallaðri rannsóknarblaðamennsku hérlendis: Hún verkaði á þá eins og þegar birta fellur á silfurskottur og önnur ljósfælin dýr. Afleiðingin er sú að pólitísk villimennska og ábyrgðarleysi veður uppi. En þó glóir á einstaka stein í mannsorpinu því nú eru örfáir menn á Alþingi sem ekki myndu ljúga því kinnaroðalaust að þjóðinni að virkjanir á hálendinu séu hagkvæmur kostur og líklega eru þeir sömu einnig farnir að efast um að íslensk orka sé ódýr.

OPINBERT FIKT VIÐ VÍSITÖLUR

Áðurnefndur forstöðumaður Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands framdi þau helgispjöll í hagkerfinu, að mig minnir á árinu 1998, að fullyrða í fjölmiðlum að útreikningur á hinum ýmsu vísitölum, sem stjórnvöld fælu völdum stofnunum, væri gagnrýni verður. Þá stukku óðara til a.m.k. 2 varðhundar KERFISINS og ,,geltu fyrir húsbóndann". Annar þeirra var hagstofustjóri. Þessi seinheppni forstöðumaður Hagfræðistofnunar H.Í. (sem virðist ekki gera sér fyllilega grein fyrir því í hvaða landi hann er staddur) lýsti því yfir í beinu framhaldi í Morgunblaðinu að til stæði að halda sérstaka ráðstefnu á vegum Háskólans um útreikning og meðferð vísitalna. Sú ráðstefna var auðvitað aldrei haldin því Háskólanum er hollt að hafa sig hægan því frá stjórnvöldum koma peningarnir.

Hvers vegna var þessi snefsni út af jafn daglegu brauði og vísitölu? Það er vegna þess að stjórnvöld, nánara tiltekið Fjármálaráðuneytið fyrir hönd ríkissjóðs, nota vísitölur til fjáröflunar, t.d. við útreikning og innheimtu verðbóta af fasteignalánum þorra almennings. Að geta gengið að því gefnu að lánskjaravísitala, byggingarvísitala, neysluvöruvísitala og fleiri hentug smáatriði séu frekar reiknaðar í hærri kantinum (ef ekki beinlínis af pantaðri stærð) þýðir að hundruð milljóna mokast sjálfvirkt í ríkissjóð með alls konar innheimtum gjöldum af almenningi, svo sem verðbótum, lægri endurgreiðslum, styrkjum o.s.frv.

Almenningur gerir sér tæplega grein fyrir þeim stærðum sem hér um ræðir og á það treysta pólitíkusar. Þegar nauðsynlegt þurfti að leggja Húsnæðismálastofnun niður (til að losna við að kæra nokkra hátt setta starfsmenn hennar til Rannsóknarlögreglu vegna misferlis) og stofna Íbúðalánasjóð, kom fram að einungis íbúðalán almennings eru á þriðja hundrað milljarða. Gefum okkur að þau séu 220 milljarðar króna. 1% hækkun á lánskjaravísitölu þýðir að þessi lán hækka um 2200 milljónir króna; 0.1% þýðir 220 milljónir króna í Ríkissjóð o.s.frv. (Þetta er að sjálfsögðu aldrei nefnt í opinberri umræðu enda íslenskt ,,tabú").

Pólitíkusar vita því að miklu skiptir að hafa ,,góða menn" til að reikna út vísitölurnar. Þeir treysta því jafnframt að almenningur sé svo heimskur og dofinn að enginn fetti fingur út í það þótt hann hafi greitt hundruð þúsunda í verðbætur af húsnæðislánum sl. 8 ár þótt verðbólga hafi verið lítil eða engin samkvæmt sömu opinberu heimildum!

Auðvitað er maðkur í mysunni. Vísitölur hafa verið falsaðar í stórum stíl hérlendis (á tímum ofsaverðbólgunnar) og eru enn falsaðar en nú eftir atvikum hverju sinni. Nú er farið miklu fínna í að falsa vísitölur en áður enda segir það sig nánast sjálft þegar tilgangurinn er að rukka almenning um verðbætur, á sama tíma og verðbólga mælist lítil eða engin og pólitíkusar þakka sér það sem afrek!

Þetta átti forstöðumaður Hagfræðistofnunar H.Í. líklega við þegar honum varð á að álpast inn á þetta forboðna svið íslenskrar hagstjórnar um árið og varðhundarnir vöknuðu með felmtri. Núna eru miklu sérhæfðari og hámenntaðri menn að fást við vísitölurnar og útreikningur þeirra er orðinn að sams konar ,,vísindum" og fiskifræðin hjá Hafrannsóknastofnun - þ.e. vísindi sem hvorki þola né þarfnast gagnrýni. Og þá er tími til að spyrja - eru það vísindi eða ,,lifandi trú" ? Vísitölur og útreikningur þeirra er því ,,tabú" á Íslandi eins og gjarnan vill verða þegar tilgangurinn er sá að féfletta pöpulinn.

VAR ,,ÚTVARP MATTHILDUR" ÍSLENSKT ?

Hrafn Gunnlaugsson, Þórarinn Eldjárn og Davíð Oddsson skemmtu þjóðinni á sínum tíma með þætti sem þeir nefndu ,,Útvarp Matthildur" enda þátturinn bæði fyndinn og nýstárlegur. Þeir þremenningar hafa talað um þáttinn í ýmsum viðtölum í gegn um tíðina og þá gjarnan á þeim nótunum að þeir hafi nú staðið að þessari merkilegu nýjung í þáttagerð. Hlustandi eða lesandi átti þar með að draga þá ályktun að þessir ákveðnu þremenningar hefðu verið svona andskoti snjallir og frumlegir. Ef til vill voru þeir allir frumlegir á sinn hátt en flugfjaðrirnar voru stolnar. Þeir sem bjuggu í Svíþjóð á árunum fram að 1970 (en þá mun Hrafn Gunnlaugsson hafa verið við nám í Stokkhólmi) vita að ,,Útvarp Matthildur" var stolin hugmynd. Henni var stolið frá Hasse Alfredson, sænskum leikara og leikstjóra, en hann ásamt félaga sínum Tage Danielson, héldu úti útvarpsþættinum ,,Mosebakke Monarki" í nokkur ár og naut þátturinn vinsælda ekki síst fyrir það að gera miskunnarlaust grín að hinum ýmsu ,,tabúum" í sænsku þjóðfélagi.

Það sem þremenningarnir áðurnefndu hafa aldrei minnst á er að þeir afrituðu, þýddu og staðfærðu heilu þættina án þess að minnast nokkru sinni á hvaðan frumritið kom - þetta var einfaldlega venjulegur íslenskur ritstuldur og einn af þeim ósvífnari. En auðvitað eru það samantekin ráð fjölmiðla að þegja um þetta hneyksli eins og svo mörg önnur.