UM BLA, VLAR, SKIPTINGAR, TJNUN OG TKNI
sem allir blahugamenn gtu haft gagn af a vita. eftir Le M. Jnsson vlatknifring.

!! Saknir einhvers essari grein sem vildir f frekari skringar skaltu senda mr lnu leoemm@isl.is

Undanfarin r hef g veri a kanna hvort bilanir blum slandi su ru vsi en bilanir blum Skandinavu. Enn hef g engar haldbrar niurstur, aeins vsbendingar. En tvennt hefur komi mr vart.

fyrsta lagi hve tger bla er lk Danmrku, Svj og Noregi en hvert landanna virist hafa sna srstku hef. Sem dmi m nefna a Citron er me einna hst endursluviri flksbla Danmrku en Svj og Noregi er Citron ekki srstaklega bendlaur vi htt endursluver. Danmrku er Citron me bilanatni langt undir meallagi en Svj og Noregi er v fugt fari. tti a draga lyktun af essu er hn s a orstr bla rist fyrst og fremst, a ru jfnu, af gum jnustunnar.

ru lagi fannst mr berandi hve mikil hersla er lg fyrirbyggjandi vihald Danmrku og Svj en snu minni Noregi og slandi.

Tni riggja lkra bilana virist mr vera svipu Noregi og slandi en berandi lgri Danmrku og Svj. fyrsta lagi er endurnjun ofanliggjandi kambss, ru lagi heddpakkningaskipti og rija lagi endurnjun bremsudlna afturhjlum. g hef grun um a hrri tni essara bilana hrlendis megi rekja til minni herslu fyrirbyggjandi vihald.

AC er ekktur breskur sportbll. En hann var ekki ekktur fyrir a a Bretinn framleiddi hann heldur vegna ess a hann var boinn me Ford 289 CID V8. Bretinn tjnai essa Ford V8-vl um 1960 annig a jafnvel Ford Amerku gapti.

tmabr eyilegging ofanliggjandi kambss er flestum tilvikum v a kenna a ndun vlar hefur teppst vegna fullngjandi vihalds. Oftast hefur ndunin ekki veri yfirfarin og hreinsu samtmis oluskiptum - ea jafnvel ekki skipt um olu fyrr en ljsi logai. Afleiingin verur skmmyndun ventlahsi sem teppir smurrsir annig a kambar og/ea kambslegur ganga urr.

Heddpakkningar vlum me lhedd gefa sig oftast vegna tringar. Tringunni veldur sr klivkvi. llum handbkum bla sem g hef kanna eru fyrirmli um a klivkva skuli endurnja reglulega me ekki styttra millibili en 2 r. Þeir sem þekkja til í verkstæðabransanum hérlendis geta litið í eigin barm og spurt sig hvort það sé regla að skipt sé um kæli- og bremsuvökva á einhvern skipulagðan hátt?

Bremsudlur afturhjlum eyileggjast vegna tringar. Tringunni veldur rakamettun bremsuvkva og mest ar sem minnst hreyfing er honum. handbkum bla eru fyrirmli um a rakastig bremsuvkva skuli mla reglulega, og afturdlum en ekki hfudlu og jafnframt a bremsuvkva skuli endurnja reglulega, jafnvel rlega sumum blum auk ess sem skr fyrirmli eru um gastaal bremsuvkva.

g veit a jnustuverksti blaumboa hafa teki sig essu efni en mig grunar a va s enn pottur brotinn og v haldi afturdlur fram a eyileggjast langt um aldur fram.
--------------------------------------
Og um Dempara. Spaugilegt dmi um spari-slensku og tilger eru orin knttur og knattspyrna. Frttamaur sem er a lsa ftboltaleik talar um knttinn mean veri er a kynda upp en egar sknin er algleymimgi og singurinn mestur hverfur venjulega kntturinn ,,og Jn er me boltann . aalfundi Knattspyrnusambandins er rtt um ftbolta og fundum Handknattleikssambandsins efast g um a ori handknattleikur heyrist oft. g hef aldrei heyrt sjmann tala um ilfar, vindu ea smlest - hj eim heitir etta dekk, spil og tonn. Og annig mtti halda fram.

Ori ,,hggdeyfir" finnst mr vera gott dmi um vonda slensku. Ori er misvsandi vegna ess a hlutverk dempara er ekki a deyfa hgg heldur a dempa hreyfingu. Hggdeyfir vri heppilegra or fyrir stuara en dempara. En a vantar ekki or sta stuara - sem er gtt or.

Hlutverk demparans er a halda hjli sem stugastri snertingu vi undirlagi. n dempara vri hjli a hluta til lofti n snertingar. Demparinn tryggir v veggrip, rsfestu og virkari bremsun - hann er ryggistki. Demparinn tekur vissulega vi hggi, sem fjur verur fyrir fr hjli, og dempar a. A mnu mati er dempari engu a sur betra or en hggdeyfir. (etta minnir dlti stareynd a eir einu sem aka hjlbrum eru starfsmenn Umferarrs - allir hinir aka dekkjum.)

Demparinn - etta einfalda en merkilega tki sem g er viss um a flestir telja sig vita allt um - getur luma sr. Mr hefur stundum veri skemmt egar g hef rekist til a hlusta tskringar eiginleikum gasdempara - g man t.d. eftir einu tilviki blab ar sem afgreislumaur var a lsa muninum gasdempara og venjulegum dempara. a var einfaldlega ekki glra v sem hann sagi - a var svona lka steypa og egar reynt er a selja kvena tegund smurolusu t a a hn hkki olurstinginn umfram ara tegund su - en eins og flestir vita gllu smurolusa ekki a hafa nein hrif smurolursting.

dempara er slf og stimpill me gati . Str slfarinnar, lengd og verml rur magni vkvans en str gatsins ea gatanna stimplinum v hvernig demparinn virkar.

Dempara m lkja vi reihjlapumpu. egar pumpa er dekk reihjli hitnar pumpan mismiki eftir v hve rsklega er teki . Sama mli gegnir um dempara, t.d. lengri keyrslu jfnum vegi - hann hitnar. S lagi ngu miki, t.d. heitt veri ea demparinn undir jeppa fjallafer getur hann hitna svo miki a vkvinn sji demparanum - við það breytist ósamanþjappanlegur vökvi í samanþjappanlega gufu en við það hleypur allur mttur r demparanum og hann verur virkur.

N vitum vi a t.d. vatn sur vi 100 C vi sjvarml en undir 100 grum uppi hu fjalli; suumarki lkkar me lkkandi loftrstingi og hkkar me hkkandi loftrstingi. Sama mli gildir um vkva dempara - s rstingur inni dempara aukinn hkkar suumark vkvans og demparinn olir meira lag. Me v a hafa niturgas undir rstingi inni dempara, en a blandast ekki vkvanum og hefur ann eiginleika umfram vkva a jappast saman, eykst rstingurinn n ess a a hafi hrif verkun demparans. rangurinn er s a gasdempari olir a hitna meira en venjulegur dempari - vkvinn honum sur vi talsvert hrra hitastig. Af tveimur dempurum smu strar, einn venjulegur en annar gasdempari, hentar gasdemparinn betur fyrir jeppa - hann olir meira lag vondum vegi.

jeppatmaritum eru stundum sningarjeppar me mrgum dempurum vi hvert hjl. Stundum mtti tla a stllinn vri v meiri eftir sem fleiri demparar eru fyrir hvert hjl - og auvita helst krmair. Hver skyldi stan vera fyrir v a fleiri en einn dempari er hafur vi hvert hjl - nnur en stllinn ?

v stnnari sem dempara er - v meira vinm er innan honum. Til ess a slkur dempari rokhitni ekki strax vi miki lag er slfin hf sver annig a hn rmi meiri vkva. a gefur jafnframt augalei a tveir linir demparar, sem hafa samanlagt smu stfni og einn, hitna helmingi minna vi lag: Tveir vinna smu vinnu og einn. sta eins dempara me eitt gat stimpli eru notair tveir jafnstrir demparar me stimpilgt me tvfldu fli. a er v misskilningur hafi einhver haldi a tvfldun demparanna leii til stfari fjrunar - ef eitthva er er hn hf mkri - og a er einnig misskilningur, lklega nokku algengur, a fleiri demparar en essir hefbundnu fjrir su fyrst og fremst fyrir stlinn en ekki thaldi.
----------------------------------
Trb ea pstjappa. Margir vlstjrar og eir sem annast vlajnustu fyrir skip og bta tala um trbnur egar eir eiga vi afgas- ea pstjppur. blgreininni er lklega tala um turb frekar en afgasjppu, pstjppu ea forjppu. Hvort sem loftjappa vi vl er knin me afgasi, reim ea tannhjlum fr sveifarsi er um forjppun a ra. Hins vegar er gerur greinarmunur forjppum sjlfum eftir v hvort r eru rstijppur, miflttajppur ea afgasjppur. rstijppur (blsarar, ensku Positive displacement superchargers) geta veri tvenns konar; hjla- ea skrfujppur og eru knnar me reim ea tannhjli. Dmi eru Rootes og Eaton Lysholm. Miflttajppur (Centrifugal superchargers) sem einnig eru knnar me reim ea tannhjli en dmi um slkar eru Paxton og Vortec og svo pstjppur (Turbochargers) sem knnar eru me pstiþrýstingi.

Reimdrifnu forjppurnar hafa a framyfir afgasjppuna a r skila aflaukningu nnast strax vi inngjf. Afgasjappa fer ekki a virka fyrr en vl hefur n kvenum snningshraa. Og a er fyrst og fremst af eim stum sem hrif afgasjppunnar eru minni bl (srstaklega upptku) me sjlfskiptingu heldur en með beinskiptum kassa. egar heildina er liti er afgasjappan hagkvmasta tki til forjppunar, hn er drust, oft einfalt a koma henni fyrir, eldsneytiseysla eykst hlutfallslega minna hvert aukahestafl og virkni hennar getur veri um 75% a mealtali egar virkni reimkninna forjappa nst sjaldan meiri en 60-70%.

En ltum aeins tknihli forjppunnar me afgasi ea pstjppu eins og g kalla hana. g kenndi vi Vlaskla slands fyrir margt lngu. eim rum voru afgasjppur algengar skipum, btum og vruflutningablum en fsari jeppum ea flksblum. Nemendur mnir vissu a g var hugamaur um bla og eir reyndu stundum - jafnvel me rangri - a f mig til a tala um Bronco jeppann sem g tti , en hann var einn rfrra jeppa strri dekkjum en arir - etta voru einhverjar strtttur (900-16 ?) undan Dodge Weapon sem þættu nú ekki stórar nútildags (rtta heiti eim merkilega bll er Dodge Weapon's Carrier), en nemendurnir voru auvita a vona a eir slyppu vi a koma upp strfri ef eim tkist a sa mig upp a tala um bla - sem stundum tkst.

g man eftir lflegum umrum sem spunnust um afgasjppuna. kom ljs a a voru ekki allir me a hreinu hvers vegna afgasjappa gat auki afl vlar.

Pstjappan er tveim hlutum sem tengdir eru me sama xli; ru hlfinu er hverfill sem kninn er af rstingnum pstinu egar a kemur t r brunahlfinu og t pstgreinina. hinu hlfinu er loftdla sem hvefillinn knr og sem appar saman lofti og rstir v inn soggreinina.

Vi vitum a loft hefur ann eiginleika umfram vkva a a er samjappanlegt. andrmsloftinu er einungis um 21% srefni og a er srefni sem vl arf til a geta brennt eldsneytinu. Me hverjum 21 ltra af srefni sem fer inn brunahlf vlar fylgja 79 ltrar af lofttegundum sem ekki hafa me bruna a gera. Me v a jappa loftinu saman er hgt a koma meiru srefni inn brunahlf fyrir hvert aflslag annig a vlin getur brennt meiru eldsneyti en ella. etta er einfldustu mynd stan fyrir v a afgasjappan getur auki afl brunavlar - .e. me v a ,,troa" meiru srefni inn brunahlfin.

nnur elisreynd andrmslofts er a a enst t vi hitun og dregst saman vi klnun. Kalt loft hefur v minna rmtak en heitt. ar komum vi a milliklinum, sem margir kalla bara ,,Intercooler" upp ensku. Hann gegnir svipuu hlutverki og pstjappan - gerir kleift a koma meiru srefni inn brunahlf vlar. Me v a kla inntakslofti aukast afkst jppunnar. Oftast er milliklirinn hafur milli jppunnar og soggreinar - hann lkkar annig mtrsting jppunnar og auðveldar henni vinnuna. Millikælir gerir það að verkum að pústþjappan skilar enn meiru súrefni inn í brunahólfin - vélin getur þannig brennt meiru eldsneyti fyrir hvert aflslag. Aukinn bruni hækkar hitastig heddsins. Millikælir eykur hita í brunahólfum en kælir þau ekki en þessa misskilnings gætir stundum í umræðu um EGR-hringrásina. Millikælir eykur súrefni í brunahólfum, sem eykur mögulegan bruna og hita og eykur þannig nituroxíð í afgasi. EGR-hringrás kælir brunahólfin þannig að minna nituroxíð myndast í afgasinu og því er sá mengunarvarnarvbúnaður enn nauðsynlegri með millikæli en án hans. Sú kæling sem næst með EGR-hringrásinni er fólgin í því að í afgasi er ekkert súrefni. Brunahólf verður ekki kælt með köldu lofti því það inniheldur meira en 21% af súrefni og eykur bruna. Þegar fúskarar, sem þekkja ekki þessa hluti (en telja sig vita og kunna allt, eins og venjulega), fara að fikta í dísilvélum, t.d. með því að aftengja EGR-búnaðinn til að geta flýtt tíma á olíuverki og aukið magnstillingu þess, getur það stytt eðlilega endingu vélarinnar, jafnvel valdið ótímabærum skemmdum - eins og dæmin sanna.

Ásta þess að flestar forjppuvlar eru nori me millikli er þó ekki aflaukning eingöngu - fleira kemur til. a gefur augalei a milliklir gerir framleianda bls kleift a nota minni pstjppu en ella. ,,Turbo Intercooler-merki" ir v ekki endilega meira afl en ef einungis ,,Turbo-merki" vri blnum ea á vlinni heldur a pstjappan s minni (ódýrari).

flugvl me stimpilvl gegnir pstjappan tvennu hlutverki. Eins og allir vita ynnist andrmsloft eftir v sem hrra kemur, t.d. er a um 26% ynnra 10 sund feta h en vi sjvarml. Afl bensnvlar er beinu hlutfalli vi rmyngd andrmsloftsins. Flugvl me 100 hestafla vl vi sjvarml hefur v einungis 74 hestfl 10 sund feta h. Pstjappan dregur verulega r essum aflmissi 10 s. feta h en hn eykur einnig afl smu vlar vi sjvarml. (Rtt er a nefna essu sambandi a loftvinm er minna 10 s. feta h og dregur eitthva r aflrf).

Fyrir rmum 2 ratugum tti g nokkra Chevrolet Corvair (en eir blar voru me 6 slindra loftkldi lvl aftur ). Einn eirra var me upprunalegri forjppuvl sem jk vlarafli um 70 hestfl, r 110 180 en a er 63,6 % aukning. Bllinn vg ekki nema tpt tonn og v voru tkurnar verulegar og vktu talsvera athygli eim tma - en essi tiltlulega netta tk stakk margt tryllitki af spyrnu - en daga var spyrnt nturnar uppi vi Hlms skammt fr Geithlsi sem var og ht..

Bugatti er eitt af stru nfnunum svii hnnunar hraskreira bla. Ettori Bugatti var upp r 1920 binn a hanna vl sem var me 4 ventla hverju brunahlfi og tvo ofanliggjandi kambsa. Svona var sveifarsinn settur saman 8 slindra Bugatti.

Eitt og anna leiddi til ess a g fr a pla pstjppum og m.a. flutti g inn pstjppusett fyrir sjlfan mig og nokkra kunningja, .e. pstjppu, millikli, framhjhlaupsgtt og tilheyrandi lagnir. g var t.d. me v a setja pstjppu VW bjllu me 1300 vl sem tvfaldai vlarafli n ess a hreyft vri vi vlinni a ru leyti - mrgum fannst a trlegt og enn trlegra a bjlluvlin skyldi ola etta en a geri hn me glans - fr rmlega 6000 sn/mn eftir a stfari ventilgormar hfu veri settir samt strri blndungi. Hins vegar voru aksturseiginleikar bjllunar annig a maur mtti akka fyrir a drepa sig ekki henni - en a er nnur saga.

Lklega er engin ein ager, nema ef til vill Nitro, sem getur auki afl vlar jafnmiki og forjppun me pstjppu og mr kmi ekki vart tt s aflaukning gefi enn drustu vibtarhestflin.

Forjppun me pstjppu byggist samspili elisfri og tkni. Elisfrin er svokllu thermdnamik ea aflfri gastegunda. Tknin er flgin v a velja rttu tkin af rttri str og f au til a vinna me vikomandi vl. Forjppun m hafa nnast hvaa vl sem er, blvl ea mtorhjlavl me hlfs ltra slagrmi og upp r að gerðum ákveðnum breytingum.

Detonation ea miskveikjun. v er oft haldi fram a bensnvl megi ekki hafa hrri jppun en 8,5 : 1 eigi a setja hana pstjppu. etta er ekki alveg rtt nema frekari skringar fylgi - sem yfirleitt fylgja ekki. Hrri jppun bensnvl, t.d. 9,0 : 1 me pstjppu, skapar skilyri fyrir ,,Detonation" egar vl gengur heit undir lagi. S ekki brugist vi v m reikna me alvarlegum vandamlum - v ftt getur rsta vl jafn rkilega og etta fyrirbrigi.

,,Detonation" ir kveikjun. Hvellhetta er t.d. ,,Detonator" ensku. etta fyrirbrigi ,,Detonation" (sem ekkist brunabanki vl) er oft tt sem eftirkveikjun. Deila m um hvort a s hrrtt ing. llu verra er egar lti er veri vaka a etta megi laga me v einu a breyta stillingu kveikjutmans, og enn verra egar ,,Detonation" er rugla saman vi forkveikjun ,,Preignition") sem er anna fyrirbrigi.

(a allra vitlausasta sem g hef heyrt um mna daga sambandi vi ,,Detonation", var a potttt r gegn brunabanki vri a taka vatnslsinn r !!)

Htta ,,Detonation" me tilheyrandi brunabanki vl, er v meiri sem jppun er hrri. v hrri sem jppunin er v meiri rstingur myndast brunahlfi vi lok jppuslags og meiri rstingi fylgir aukinn hiti. Su engar rstafanir gerar veldur aukinn rstingur og hiti v a hluta bensnblndunnar kviknar af sjlfsdum ur en neistinn fr kertinu nr a kveikja honum. Og til a gera mli flknara ir etta ekki a neistinn fr kertinu hafi komi eftir sjlfskveikjunni urnefndum hluta eldsneytisins. S hluti sem neistinn fr kertinu kveikir veldur auknum hita brunahlfinu og s bruni rstir brunnu eldsneytinu fr kertinu a mtlgum vegg brunahlfsins og ar verur sjlfskveikjun sem myndar mtbruna og hgg (bank). a m v segja a vi essar astur myndist tvr gagnstar rstibylgjur brunahlfinu sem draga r afli vlarinnar og geta eyilagt hana me hggunum.

(Hr m skjta v inn a einn af helstu kostum ,,Hemi-vlar", en heddi hennar er kerti efst miju brunahlfinu, er einmitt minni htta eftirkveikjun ar sem mtlgur fltur er stimpilkollur r varmadræginni lblndu).

msar aferir eru til ess a minnka httu ,,Detonation", s hn til staar. Fyrsta skrefi er alltaf a tryggja sem kaldast loft inn soggrein. Eldsneyti me hrra blossamarki (hrri oktantlu) getur stundum duga en oft ngir a ekki heldur arf jafnframt a nota vatnsinnsptingu. Vatnsinn klir eldsneyti og gerir jafnframt kleift a n sama afli me veikari blndu. Me essu tvennu er hgt a flta kveikjutma meira hrstri vl. ess m geta hr a psthringrs (EGR-kerfi) er afer til a kla brunahlf og draga r httu ,,Detonation". En vegna ess a aaltilgangurinn me EGR er a eya nituroxi r afgasinu með seinkun á tíma, .e. mengunarvrn, dregur kerfi r afli vlar.

Arar aferir eru til a minnka httu ,,Detonation" og geta fari eftir tegund vlar. Sem dmi m nefna a smblokkar vlunum fr GM hitnar heddi mest mijunni ar sem pstportin tv koma saman. Me v a dla klivkva srstaklega ennan sta, en til ess er fanlegur bnaur, er hgt a minnka httu ,,Detonation". Srstk millihedd eru fanleg sem kla bensnblnduna o.sfrv. o.s.frv.

S pstjappa jafnframt me spilinu arf a bta tvennu vi til a gira fyrir ,,Detonation" vl me hrri jppun en 9,0 : 1. ar nefni g fyrst stillanlega framhjhlaupsgtt rstihli pstjppunnar og hana verur a vera hgt a stilla inni blnum sé um keppnisbl er a ra, og hins vegar milliklir. Me essu mti er hgt a koma veg fyrir of mikinn rsting brunahlfum og me milliklinum klnar inntakslofti sem klir brunahlfin samt vatnsinnsptingunni.

Forkveikjun (Preignation) er, ef eitthva er, verri a eiga vi en eftirkveikjun. tjnuum vlum og vlum keppnisbla skapast forkveikjun nrri undantekningarlaust vegna glar sem myndast brunahlfum. Of heit kerti geta ori glandi, skarpar brnir stimilkollum geta rona svo og bungur brunahlfum en gerist a verur kveikjutmanum ekki stjrna me neista fr kertinu og er ,,djfullinn laus" eins og ar segir. Til ess a lagfra etta arf a rfa vlina - og stundum kemur a fyrir lti v ar me er ekki sagt a orskin urfi endilega a blasa vi.

Forkveikjun venjulegum blvlum er oftast vegna stmyndunar og ar me skorts ngilegu vihaldi og fer g ekki nnar t slma hr - bendi hins vegar fyrirspurnarjnustuna Vefsunni minni (Tknisurnar www.leoemm.com).

A ru leyti rst rangurinn af pstjppu af v hve sterkbygg vlin er og hve vel pstjppukerfi er hanna. Mguleikarnir eru miklu meiri en g held a margir geri sr grein fyrir. g vildi sj fleiri bleigendur nta mguleika drri og verulegri aflaukningu sem flgin er pstjppunni. Um lei bendi ég hugasmum a til er g bk ensku um pstjppur. Hn er gefin t af ,,HP Books" Bandarkjunum og nefnist ,,Turbochargers". Hfundurinn er Hugh MacInnes vlatknifringur og sast egar g vissi var bkin til hj Mli og menningu ea Bkab Steinars.

ur en g segi skili vi pstjppuna vil g taka fram a g ver fyrstur manna til a viurkenna a pstjappan er ekki jafn spennandi ntil dags og hn var rum ur - þótt það kunni að hafa breyst núna eftir að fréttist af væntanlegum breytingum á dísilsköttuninni. stan er s hve lti rmi er hddinu flestum nrri blum og jeppum. a er v talsvert meira ml a setja pstjppu af ,,alvrustr" dsilvl njum japnskum jeppa heldur en a var a setja svona bna, jafnvel 2 strar, vi 6.2ja ltra dsilvl Blazer hr ur fyrr. Og vi btist a vegna heimskulegra reglna sem gilt hafa um tollflokkun eftir slagrmi vlar eru margar dsilvlar nlegum jeppum svo litlar og veikbyggar a r ola ekki strri og afkastameiri pstjppur en essa ,,kettlinga" sem koma fr framleiandanum.
-------------------------------------------
Dmiger byrjun svari vi fyrirspurninni ,,Hva arf g a gera til a auka afli Camaro 79 me 350-vl 450-500 hestfl (m helst ekki kosta meira en 200 sund)? Sju n til: Me v a gera ekkert anna en lkka drifhlutfalli verulega myndir taka flesta spyrnu en hins vegar myndu flestir stinga ig af egar komi er uppfyrir 120 km/klst. essum bransa gildir nefnilega oftast sltt skipti - fr eitthva en tapar einhverju stainn. Ekkert kemur stainn fyrir slagrmi egar afl er annars vegar. v miur hefur s vl ekki veri fundin upp enn sem er 350 CID hversdags en 600 CID um helgar v miur - (g vildi eiga svoleiis vl). a sem g er a segja me essu er a einblni maur hestaflatluna eina stefnir maur beint t dki - mikinn kostna, mikil vonbrigi og flu.

Mli snst um a f afli, hestflin til a skila sr ar sem mest gagn er a eim. Og til ess arf tkni - menn neyast til a setja sig inn tknina bak vi tjnun vlar ( Vefsunni minni TKNIMÁL eru fjaallað ítarlegar um endurbyggingi Chevrolet V8). Me kambsnum sem g gaf r upp, (Crane HMV-278-2NC ea einhvern annan sambrilegan), ,,dual plane" milliheddi og 600 cfm blndungi (ekki 650 cfm) samt MSD kveikju og flkjum tti essi vl a skila 250-260 h bilinu 2500 - 5500 sn/mn me beinskiptum kassa ea sjlfskiptingu og 10" sjlfskiptitrbnu me 2800/3200 RPM ,,Stall speed". Munurinn svona vl og hlfkfum mengunarvarnamasknum, me ea TPI, er a snerpan er til staar en ess milli m aka blnum annig a hann eyi innan vi 14-15 ltrum hundrai.

grir ekkert v a porta hedd nema tlir a keppa kvartmlu - s aflaukning sem vari port gefa skilar sr ekki fyrr en toppsnningi. Sama gildir um loftmagni sem flir gegn um blndunginn. 600 cfm blndungur gefur rttan lofthraa kverkinni fyrir 300-350 CID vl til a tryggja ga upptku me flkjum. 650 cfm smu vl ir bara a toppur aflkrfunnar flyst ofar snningsskalanum - upptakan verur minni og eyslan meiri.

dr aflaukning er a sem maur skyldi tla a flestir blahugamenn byrjuu a pla . v svii er eftir talsveru a slgjast og sta peninga m oft f furu miki me v a beita heilbrigri skynsemi og nta sr reynslu og ekkingu eirra sem lengra eru komnir. etta hljmar dlti sveit eyrum eirra sem skortir flest nema f og vilja helst f 500 hestfl fyrir 200 sund krnur - en svona er lfi og vi v verur lti gert - nema essi grein kunni a hjlpa mnnum niur jrina?

Blvlin, brunavlin ea Otto-mtorinn, hva sem vi viljum kalla hana, er a mrgu leyti merkilegt fyrirbrigi. Hn er ekki sst merkileg fyrir a a vera enn vi li rtt fyrir a byggja grunnhugmynd uppfinningar sem veitt var einkaleyfi ri 1866. En eins og allir vita var a kaupmaurinn Nicholaus August Otto og tknifringurinn Eugen Langen, bir jverjar, sem ruu fyrstu brunavlina sem seinna nefndist Otto-mtorinn.

Og Otto-mtorinn, sem enn er veri a framleia strum stl, tti samkvmt viurkenndum runareglum, a vera horfinn fyrir lngu lkt og gufuvlin. En a er n ekkert tlit fyrir a enda hefur hann veri a rast sastliin 136 r og tt spmenn hafi margoft sett fram kenningar um a Otto-mtorinn hefi veri raur a endimrkum og brtt tki n vl vi hlutverki hans, hafa r spr hafa ekki n a rtast - og eru margar stur fyrir v sem ekki vera raktar hr.

Bensnvlin er hagkvmt tki til a breyta varmaorku hreyfiorku. Um a er ekki deilt. Hagkvmari vlar eru samt sem ur ekki bostlum, a.m.k. ekki sambrilegu veri ea me sambrilegum reksturskostnai. Um 1960 var a tali viunandi a 21% af orku eldsneytisins skilai sr sem rtaksafl bensnvl. N 40 rum seinna hefur ekki enn tekist a auka essa virkni umfram 30 prsentustig algengustu bensnvlum og enn fer rmur rijungur af orkunni a a kla vlina.

Afl bensnvlar, sem er fullkomnu lagi, rst af v hve miklu eldsneyti hn getur brennt fyrir hvert aflslag og hve vel hn getur skila v fr sér. ll undirstuatriin eru flgin hnnun vlarinnar og hnnunarforsendum (t.d. fyrir hvers konar notkun) og n meirihttar inngripa hfum vi ekki hrif au.

a sem rur v hve miklu eldsneyti vl getur brennt er hfileiki og geta vlarinnar til a dla lofti gegn um sig - v afkastameiri sem vlin er sem loftdla - v meiru eldsneyti getur hn brennt og v meira afli skilar hn. etta ir a ef maur getur einhvern htt tryggt a vl fi a loft sem hn getur torga num vi mestu afli t r hverju aflslagi - .e. hmarks-kollrstingi stimpla, að því gefnu að annað sé í lagi.

Vinmi nningsfltum rur v hve miklu hluta af brunaaflinu vlin nr a skila af sr. a ir a allt sem vi gerum til a minnka nningsvinm og anna orkutap vegna hjlpartkja skilar auknu ntanlegu afli.

S skilningur essum tveimur grundvallaratrium til staar m n talsverum rangri me afar litlum kostnai.

Ltum n nnar hvert atrii fyrir sig:

hverjum rmmetra andrmslofts, .e. 1000 ltrum, eru ekki nema tplega 210 ltrar af srefni. Vlin notar srefni til brunans. Til ess a f 1000 ltra af srefni arf vlin a dla gegn um sig 4762 ltrum af lofti. Vl sem er me 5 ltra slagrmi og snst 4000 snninga mntu dlir gegnum sig 5000 ltrum af lofti mntu.

a segir sig sjlft a allar renginar loftinntaki vlar sem skera hmarksfli gegn um innventlana, draga r afli vlarinnar. Af essu leiir a hmarksafl vlar m tryggja me blndungi sem rur vi fli ea, ef um beina innsptingu er a ra, me v a nota loftlgn og lofthreinsara me sem minnstu vinmi. Og einnig skiptir mli a hafa loftinntak vlarinnar annig a hn taki inn sig sem kaldast loft eftir a fullum vinnsluhita er n. K&N-loftsur eru virkari og me minna flisvinm en hefbundnar loftsur. Þær er einnig hgt a rfa egar rf er og nota annig smu suna rum saman.

Til ltils er a endurbta loftinntak vlar ef ekki er jafnframt tryggt a hn geti anda fr sr v sem fer um tventlana. ar komum vi a pstkerfinu. Me pstflkjum m f dra aflaukningu, ekki sst betri upptku. En hva skyldi a vera sem pstflkjur gera en pstgrein ekki og hvers vegna eru ekki flkjur llum vlum fr blaframleiendum?

Vi kvenar astur, t.d. miklum snningshraa og vegna yfirlppunar opnunartma kambss (en yfirlöppun er nauðsynleg vegna þess að bensínvél þarf að soga), getur mtrstingur skapast pstgrein sem leiir til ess a sumir slindrar eiga erfiara me a blsa fr sr en arir - pstgreinin annar ekki eftirspurninni - ef annig mtti a ori komast. Me v a hafa srstaka pstgrein ea sklm fyrir hvern slindra, en sklmarnar mynda flkjuna, og lta sklmarnar sameinast safnhlki kveinni fjarlg m koma veg fyrir ennan mtrsting.

Vandaar flkjur eru me flisjafnaar sklmar sem skrir form eirra a hluta en leitast er vi a flisvinm hverrar sklmar s a sama. sklminni klnar psti en vi a minnkar rstingurinn og enn meir vum safnhlknum. a gefur augalei a vermlsfltur sklmanna arf a vera s sami og vermlsfltur pstportsins. Jafnframt skipir mli a vermlsfltur safnhlksins s ngur til a psti fli fram hindra t pstrri og um hljktinn.

Vi kvrun vermli safnhlksins er teki mi af v a sameina megi sklmarnar honum n renginga en jafnframt er teki tillit til rstingsfalls fr heddi safnhlk. vermlsfltur hans er v minni en samanlagur vermlsfltur sklmanna n ess a a teppi fli.

sta ess a framleiendur afhenda bla sjaldan me pstflkjum er einfaldlega s a r endast yfirleitt ekki byrgartmann en pstkerfi (sem ekki er byrg) telst byrja vi safnhlk ea pstgreinarstt.

eftir safnhlknum arf pstkerfi a hafa sem minnsta flishindrun. sta er til a benda a til eru srhannair hljktar sem deyfa hj viunandi htt me mjg litlu flisvinmi vi mikinn snningshraa vlar. Hefbundnir hljktar geta veri gtir en eirra hlutverk er fyrst og fremst a deyfa hlj lgum ea milungs-snningshraa. Vi r astur getur vinm eirra veri hfilegt. Eigi hins vegar a nota slkan hljkt kvartmlukeppni virkar hann nnast eins og tappi trekt og auvita sama htt jeppa egar mestra taka er rf.

Srhannair hljktar tryggja hmarksafl vi allar astur og me viunandi hljdeyfingu. Sem dmi nefni g Flowmaster sem Blanaust hefur bostlum auk annrra srhannara hljkta. a skyldi ekki koma neinum vart a essir hljktar su eitthva drari en eir hefbundnu, eir eru meiri smi og r vandara efni. Einnig vek g athygli v a flisvinm pstkerfi dregur ekkert sur r afli dsilvlar en bensnvlar tt flkjur geri lti fyrir dsilvlina því í henni er ekkert sog og því engin yfirlöppun og engir mispúlsar í pústgreininni.

Og hfum vi rtt um inn- og tndun vlar.

Hitt grundvallaratrii varar innra vinm vlinni - orkutapi vegna nnings. Og n myndi einhver halda a g tlai a fara a tala um btiefni. g tla ekki a fjalla miki um au - lt mnnum eftir a vega au og meta hver fyrir sig . En a hefur veri sagt fullri alvru a lygnasti slumaurinn selji mest af btiefnum. g bendi v a gagnvart btiefnum er n efa skynsamlegt a temja sr svipaa afstu og Laxness lt einn af ngrnnum Bjarts Sumarhsum hafa, gott ef a var ekki rur Niurkotinu, en hann hafi tami sr ,,a tra aldrei miklu einu " .

En a segir sig sjlft a me v a velja heppilegustu smuroluna fyrir vlina og notkun blsins og sj um a vihalda eiginleikum hennar me reglulegri endurnjun getur eigandinn tryggt hmarksafl vlar sem er fullkomnu lagi auk ess a n mestri endingu t r henni a ru jfnu. g hef haldi v fram a ekki s rlegt a spara smurolu dsilvl - sjlfur nota g hana ekki umfram 4000 km.en nota ódýrustu smurolíuna sem fáanleg er.

Oluflgin hafa gefi t handbkur um smurefni. r bkur borgar sig a nlgast og kynna sr vel bi flokkun mtorolu og lsingu tknilegum eiginleikum. Afla sr san upplsinga um ver. munu margir vera margs vsari spi g - v a er me lkindum hva auglsingar ra litlu um gi smurolu en miklu um ver.

En a er nningsvinm var en vlinni. a arf einnig a huga a v a rtt smurola s notu grkassa, millikassa og drif. v efni vsa g aftur til handbka oluflaganna en minni um lei a srhf gr- og drifola fyrir jeppa er seld af fleirum en oluflgum, m.a. Blanausti.

Og a lokum, varandi nningsvinm, nefni g dekkin. eir sem hafa lagt sig a pla jeppadekkjum fyrir venjulega notkun, og g vi 31 til og me 35" dekk, hafa uppgtva a ending dekkja getur rrna um og yfir 50% s rstingur dekkjunum 30% minni en hann tti a vera, t.d. 21 pund sta 30. Um lei m ljst vera a aukna vinmi dekkjunum, sem styttir endingu eirra, arf a yfirvinna me afli og eykur v jafnframt eyslu blsins annig a tjn bleigandans getur ori umtalsvert.

m einnig nefna a verulegur munur er vegvinmi dekkja eftir tegundum - jafnvel svo miki a einstakir dekkjaframleiendur vilja ekki gefa upp tlur um vegvinm (Rolling resistance - ensku). Efist einhver um ingu vegvinms, t.d. Formula eitt ea strum dekkjum undir jeppa, ngir a benda a s slumaur sem tlai a selja Strt ea eigendum vruflutningabla dekk og gti ekki svara v hva vinmi samsvarai mrgum ltrum af eldsneyti ri yri einfaldlega a athlgi.
---------------------------
Hvers vegna eru stimplar r li? msar frleitar skringar hafa sst egar reynt hefur veri a svara essari spurningu. Stimplar r li enjast tvfalt meira vi hitun en stimplar r stli. Stimplar r li hafa einungis um helming af brotoli stimpla r stli. Þessar staðreyndir ættu að þýða að álstimplar væru ekki heppilegir - það eru þeir heldur ekki. Öðru máli gildir um stimpla sem gerðir eru úr sérhæfðum blöndum áls og annarra melma. (Nota hugtakið álstimpill hér eftir fyrir stimpil úr álblöndu). stan fyrir v a notair eru lstimplar sta stlstimpla er s a lstimplarnir vega einungis helming af v sem stimplar r stli gera. egar haft er huga hve stimplarnir eru str hluti af hreyfanlegum massa vl m ljst vera a vl me lstimplum getur snist hraar og me minni titringi - ar me getur hn skila meiru afli og enst lengur. Það skyldi ekki gleymast að stimpillinn stöðvast tvisvar fyrir hvern hring sem sveifarásinn snýst, þ.e. hann stöðvast uppi og niðri. Þessi stöðvun og stefnubreyting myndi orsaka gríðarlegan titring væri stimpillinn mjög þungur (mikill massi). Annað atriði sem tengist þessu máli er sá hraði sem stimpill nær, en hann er mestur á hálfri slaglengdinni en síðan dregur úr honum á leið stimpilisns upp eða niður. Hraði massa veldur álagi - því meiri sem stimpilhraðinn er því meira verður álag á legur og sveifarás við að stöðva hann. Stimpilhraði er minni í slagstuttri vél en slaglangri og er það ástæðan fyrir því að margar bensínvélar eru slagstuttar - hagkvæmasta hlutfall á milli þvermáls sílindra og slaglengdar er svokallað ,,square", þ.e. nokkurn veginn það sama. tt li s veikara efni en stl er a betri leiari og um lei varmasknara efni. lstimpillinn getur flutt meiri varma skemmri tma um veggi silindra og t vatnsgang en stimpill r stli. lstimpillinn stular annig a lgri hita brunahlfi og dregur r httu miskveikjun (detonation).

Porsche 904 er eitt af þessum undrum sem eiga það sameiginlegt með býflugunni að storka eðlisfræðilegum lögmálum. Þessi makalausi bíll, var hannaður til þess að setja met - og það gerði hann svo um munaði. Þeir sem stunduðu kappakstur um helgar gátu fengið þennan bíl þannig útbúinn árið 1964 að 6 sílindra vélin skilaði 185 hö við 7200 sn/mín. (904 var einnig fáanlegur með 8 sílindra vél). Um miðjan 7. áratuginn var Porsche 904 eitt af aðalnúmerunum í öllum meiriháttar kappakstri í heiminum - og er talinn hafa sannað að með afburða tækni má ná ótrúlegum árangri í kappakstri þrátt fyrir takmarkað slagrými vélar. Svo sakar ekki að Porsche 904 er á meðal þeirra keppnisbíla sem þykja einstakir sem fallegir gripir.

renns konar lstimplar eru markanum. Algengastir eru steyptir stimplar, m.a. flestum njum vlum fr framleianda. Steyptir lstimplar duga yfirleitt fyrir venjulega notkun bls. Mikil tknirun hefur tt sr sta svii lsteypu undanfarna 3 ratugi. stan er aukin notkun ls til a ltta bla annig a eir standist auknar krfur um sparneytni og umhverfisvernd. Framfarirnar hafa ekki einungis ori steyputkni og vinnslu eftir steypun heldur einnig lblndun, .e. svii efnisfrinnar. N eru komnir markainn lstimplar sem steyptir eru me nrri tkni (Autectic og Hyperautectic stimplar) sem nota m tjnaar vlar (a.m.k. til heimabrks) og kosta talsvert minna en rykktir lstimplar (forged) sem notair eru keppnisvlar.

rykktir lstimplar (forged aluminium pistons) eru framleiddir eftirfarandi htt: Brinni lblndu er hellt mt annig a r verur 12 tommu sver bolur og er honum rst saman me grarlegu fargi annig a bolurinn styttist og verur 1/6 af upphaflegri lengd. etta tta lefni er lti klna. v nst er efni hita um 390C og hggmta me miklu fargi annig a r verur stimpill sem san er unninn frekar vlum. stan fyrir v a rykktir lstimplar ola miklu meira lag en steyptir er s a eim er hreinna og smkornttara efni auk ess sem efni er miklu ttara sr (hefur meiri rmyngd).

Hluturinn sem oft gleymist egar tjnu vl er sett bl er sjlfskiptitrbnan (s sjlfskipting vi vlina). Trbnan er sjlfvirk vkvakpling sem gerir m.a. kleift a lta vl ganga lausagang sjlfskiptum bl. Me mikilli einfldun m lkja trbnunni vi blsara sem bls annan blsara sem fer a snast nema miillinn er ekki loft heldur vkvi og v um tvo gagnsta hverfla a ra. egar upphafshverfillinn, s sem tengdur er vlinni, snst hgt, nr hann ekki a sna hinum, sem tengdur er driflrsinni - a stand rkir egar vl gengur lausagang. Vi inngjf og aukinn snningshraa knr frumhverfillinn ann sari og orka til a knja blinn fram er til staar. sjlfskiptum bl nefnist a tengimrk egar sari hverfillinn trbnunni snst me 90% af hraa frumhverfilsins. Segjum essa grflega einflduu lsingu ngja um frilegu hliina essu tknilega flkna fyrirbrigi sem nefnist sjlfskiptitrbna enda tti lesanda n a vera ljst a snningshrai og snningshraasvi vlar hafa miki me sjlfskiptitrbnu a gera.

Og n kemur ,,Stall speed" til skjalanna - hugtak sem margir hafa s og heyrt en frri botna . Sjlfskiptitrbnur eru dregnar dilka eftir ,,Stall speed" sem vi getum slenska sem aflmrk ( sn/mn). Aflmrk sjlfskiptitrbna eru misjfn til a henta mismunandi afl- og togkrfu vlar. Aflmrkin, sn/mn, er s snningshrai sem vl bls vi botngjf nr me sjlfskiptinguna D egar blnum er haldi kyrrum me bremsunum. (eir sem tla a prfa etta urfa a vita a botngjfin D aldrei a standa lengur en 5-7 sek - a rum kosti mun afleiingin vera eyilegging).

Fr blaframleianda sjlfskipts flksbls eru aflmrk sjlfskiptitrbnu oftast bilinu 1800-2000 sn/mn. stan er s a vi essi mrk byrjar vlin a gefa afl og tog - vi segjum a afl- og togsvi vlarinnar byrji vi essi mrk. etta ir a sjlfskiptitrbnan er hnnu me a a markmii a nta sem best afl og tog vlarinnar annig a rangurinn s bi snerpa og sparneytni.

egar vi tjnum blvl hfum vi gert hana sneggri a n snningshraa vi inngjf (betra vibrag) auk ess vi hfum auki afl hennar og tog. Undantekningarlaust ir etta a tjnun frir afl- og togsvii ofar lnuriti - afl-og togkrfan frast vi tjnun ofar sem nemur 500-1500 sn/mn eftir v hve miki var lagt og til hvers.
Og m ljst vera a til ess a essi endurbt skili sr gegn um drifrsina arf a hkka aflmrk sjlfskiptitrbnunnar. S a ekki gert nr tjnu vlin ekki kjsanlegasta snningshraa vi botngjf og sta spyrnu dregst bllinn af sta kfi vlin ekki hreinlega sr vi botngjf.

Til ess a flkja ekki mli frekar skal g upplsa a r Chevrolet 350 kbika vlar sem g hef ltt-tjna svona 265-295 hestfl hefur a reynst mr best a nota sjlfskiptitrbnu (fyrir THM 350/400/700 skiptingarnar) me aflmrk vi 2400 sn/mn. eir sem hafa s essa bla spyrnu hafa yfirleitt giska tluvert hrri hestaflatlu en um var a ra. stan er auvita s a hmarksafli skilai sr vi rttan snningshraa. Sumir grípa þetta ekki.

Af tknilegum stum sem ekki vera skrar hr er verml trbna beinu hlutfalli vi aflmrk eirra. Trbna me aflmrk vi 2400 sn/mn er me minna verml en trbna me aflmrk vi 1750 sn/mn. Af essu leiir a sjlfskiptivkvinn hefur tilhneigingu til a hitna meira trbnum me h aflmrk (High Stall Speed) en eim strri me lgri. Sem sagt: Litlar trbnur eru me hrri aflmrk en strar. Og v mli g me auka-kli fyrir sjlfskiptinguna egar notu er trbna me hrri aflmrk.

En er ekki best a hafa trbnuna bara me ngu hum aflmrkum - eins og me blndungana - bara ngu stra tlu (v strt er alltaf best)? Svari er Nei. S trbna me of hum aflmrkum fyrir vlina ir a a tengslin vera ofan vi afl- og togsvii vlarinnar og allt dti konar niur slkum tkum og blsins mun ekki vera minnst fyrir anna en reyk og sktalykt. a gildir nefnilega essu svii a peningar koma ekki sta tkniekkingar - og einungis eir sem nenna a pla hlutunum og hafa fyrir eim munu n rangri - hinir munu halda fram a klra sr....

Tengt þessu er þyngd kasthjóls (svinghjóls) í vél með beinskiptum kassa. Keppnisbílar, t.d. rallbílar eru yfirleitt með léttara svinghjól. Með því vinnst að tog vélarinnar hefur minni áhrif á snúningshraða vélar við gírskipti - þau verða sneggri og með minna afltapi. Á móti kemur að vél með léttu kasthjóli (rallbíll) gengur ekki lausagang undir 1800 sn/mín. Ný tegund léttra kasthjóla leysir hluta af þessum vanda með því að hafa þyngd sína (massann) sem næst hringferlinum. Væri lítil sem engin þyngd í formi kasthjóls yrði mjög erfitt að ná bíl af stað - vélin myndi drepa á sér um leið og kúplingin er gefin upp vegna skorts á vélartogi. Hlutverk kasthjólsins er að brúa púlasana á milli bruna/aflslaga vélar þannig að hún gangi jafnan lausagang - en reglan er sú að gangi vélin lausagang er kasthjólið nægilega þungt.

Kambsar, heitir sem kaldir eru flki fyrirbrigi sem krefst yfirlegu og plinga til a last skilning - tlir a sma kambsinn sjlfur - en hvaa idjt stendur v? g gti skrifa 10 sna grein um kambsa, grur, opnunarferli, opnun, yfirlppun, tmun o.s.frv. Kjarni mlsins er hins vegar s a a vri ekki til nokkurs gagns. Allar upplsingar sem vlarbyggjari arf um kambsa er a finna vrulsingum framleiendanna. r upplsingar sem ekki er ar a finna hafa afar lti gildi fyrir venjulegt flk og, v miur eru lrar greinar um kambsatkni, sem birtar eru msum amerskum blatmaritum, oftar en ekki algjr steypa skrifu af blaamnnum sem ekki hafa neina praktska reynslu af v sem eir eru a reyna a skrifa um.

Dsilvl vinnur sama verk og jafnstr bensnvl - en me 30% minna eldsneyti. Sjaldan er nefnt a elisfrilegur munur dsilvl og bensnvl er s a bruni dsilvl sr sta vi stugan rsting en bruni bensnvl sr sta vi stugt rmtak. dsilvlinni jappast einungis saman loft fyrir aflslag en ekki blanda af lofti og eldsneyti eins og bensnvl. Af v leiir a a er nnast ekkert sog dsilvl og a er sta ess hve dsilvl mengar miklu minna lausagangi en bensnvl.

dsilvlinni er jppun a mikil a kviknar eldsneytinu sjlfkrafa. jppun dsilvl er rmlega tvfld vi a sem er bensnvl. Kollrstingur stimpla er miklu meiri og mun meiri hiti myndast heddinu. ess vegna arf dsilvl a vera sterkbyggari og me flugri klingu en bensnvl af svipari str. Dsilvlar eru v drari framleislu en bensnvlar. Afgasrstingur dsilvlar er meiri en bensnvlar. Af essum stum og fleirum, er forjppun me pstjppu mjg fsileg til a auka afl dsilvlar - engin nnur aflaukning er jafn hagkvm fyrir dsilvl.

nnur sta fyrir v a pstjappan er vinslli vi dsilvl en bensnvl er a vandaml varandi eftir - ea forkveikjun fylgir ekki dsilvlinni en a getur oft veri erfiur vandi a glma vi egar nota forjppun bensnvl.

Hrlendis m segja a a hafi veri landlgur miskilningur rum saman a dsilvl ylli meiri loftmengun en bensnvl. v er fugt fari v dsilvlin er umhverfisvnni en bensnvl, fr henni stafar minnu af kolmnoxi auk ess sem hn notar minna eldsneyti.

Annar misskilningur hrlendis, sem er tilkomin vegna skattheimtu, er a dsilola s drara eldsneyti en bensn. heimsmarkai kostar tonn af dsilolu svipa og tonn af bensni. stan fyrir v a margar Evrpujir hvetja til notkunar dsilbla er sparnaur og krfur um aukna umhverfisvernd. slensk stjrnvld hafa lengi komið veg fyrir ennan sparna og hafa bori msu vi. g tel a a s einungis plitk - .e. samkeppni um heimsku, og eyi v ekki pri a frekar enda virðist nú loks hilla undir breytingar á þessu.

Dsilvlin er virkari varmavl en bensnvl - me um 15 prsentustigum meiri virkni. Strsti kostur dsilvlar umfram bensnvl er v umtalsvert meiri sparneytni, srstaklega vi stugt lag. hefur mismunandi lag minni hrif eldsneytiseyslu dsilvlar en bensnvlar. Sem dmi er minni munur eyslu dsilvlar borgarakstri og lengri akstri en bensnvlar.

Kostur dsilvlarinnar kemur einna best ljs egar dsilbll er ltinn erfia, t.d. draga ungan vagn upp fjallveg. Sem dmi m nefna a 8 slindra dsilbll sem dregur 2ja tonna kerru upp Kamba notar til ess um helmingi frri ltra af eldsneyti en sams konar bll me 8 slindra bensnvl.

En hverjir eru kostir dsilvlar samanburi vi bensnvl? Vrum vi a tala um jeppa ea flksbl venjulegri notkun er ftt sem bensnbllinn hefur umfram nori. Vihald dsilvlarinnar getur ori mjg kostnaarsamt s eftirliti ftt og mefer slm. g hef fullyrt a flestar dsilvlar su eyilagar vegna trassaskapar varandi smuroluskipti og skal skra a lit mitt betur.

Elis sns vegna (jppunin) stmettast smurola fyrr dsilvl en bensnvl (frá þeirri reglu er undantekning - nýja dísilvélin með forðagrein (common rail) í stað olíuverks og mekanískra spíssa) - st rstist niur me stimplunum. egar stmettun er komin umfram kvein mrk breytist seigjutala (rennslismrk) smurolunnar auk ess sem hfileiki hennar til a draga r nningsvinmi minnkar umtalsvert - v hn fer a lkjast tjru.

Val smurolu fyrir dsilvl skiptir v afar miklu mli og mikilvgt a vita a smurola fyrir bensnvl hentar yfirleitt ekki dsilvl. g notai Oldsmobile dsilbla samfellt rman einn og hlfan ratug egar g urfti a aka um 100 km dag til og fr vinnu - eins og g geri reyndar n. S smurola sem kom best t hj mr var Rimula fr Shell. etta er dr smurola mjg hum gaflokki en hn var dr vegna ess hve lti hn var auglst.

a segir sig sjlft a 2,5 -3ja ltra dsilvl me um 4ra ltra smurolukerfi stmettar smuroluna fyrr en dsilvl af svipari str me 9 ltra smurkerfi. Regluleg endurnjun smurolunnar dsilvl er v mikilvg trygging fyrir fallalausum rekstri og endingu, ekki sst egar magn smurolunnar er innan vi 4 ltrar eins og n er sumum algengum jeppum. arf a endurnja smuroluna oftar - án tillits til þess hverju framleiandi og umbo kunna a halda fram.

S dsilvl sem g hef nota mest er 5.7 ltra 8 slindra Oldsmobile - mr reiknast til a g hafi eki tveimur Oldsmobile dsilblum samanlagt um 400 sund klmetra. g ori a fullyra a aldrei hefur ru eins veri logi eina dsilvl. g tla ekki a halda v fram a essi vl hafi veri gallalaus - sur en svo. g hef talsvera reynslu af essari vl, m.a. vigerum og endurbyggingu. vill svo til a g var persnulega kunnugur einum af fjrum aalhnnuum vlarinnar hj Oldsmobile og hafi v tk a nlgast msar upplsingar fr fyrstu hendi.

Og ur en g fjalla frekar um essa vl tla g a leirtta enn einu sinni rlta og trlega lfseiga flkkusgu - nefnilega a Oldsmobile 5,7 ltra dsilvlin hafi veri 5,7 ltra bensnvl sem breytt hafi veri dsilvl. etta er rangt v hvorki blokkin n vlin heild neitt sameiginlegt me Oldsmobile bensnvl anna en a vera r steypustli. Meira a segja er allt anna efni, nnur steypustlsblanda me miklu meira af nikkel dsilvlarblokkinni fr Oldsmobile. eir sem halda essu fram hafa anna tveggja aldrei haft astu til a skoa bensn og dsilvl fr Oldsmobile hli vi hli ea ekki haft ekkingu til a meta mismuninn.

Dsilvlin, D-vlin eldri blnum , sem var rger 1978, geri mr lfi leitt fyrstu svo ekki s n meira sagt. Heddpakkningar fru margoft og eitt skipti hrundi vlin (hlji var eins og bshaldaverslun vri a fara hliina), og sveifarsinn hrkk sundur einn daginn. etta var til ess a g kva a taka essa vl fyrir eins faglega og mr var unnt. (Lsingu v framtaki samt greinum um 6,5 ltra GMC og nju Duramax vlina er a finna vefsunni minni undir TÆKNIMÁL).

Fyrstu rin gekk vlin yfirleitt ekki lengur en um 15 s. km. fallalaust. En eftir a g fr skipulega mli og endurbyggingu me nja vitneskju a vopni gekk vlin eldri blnum 80 s. km. hj mr n ess a sl feilpst og lengi eftir a hj rum eiganda. Seinni blinn, sem er af rger 1984 og v me DX-vl, keyri g um 175 s. km. n bilana.

Fyrsta Oldsmobile dsilvlin, 1978, var gllu fr framleiandanum. Fyrst og fremst voru a llegir heddboltar sem ollu margendurteknum bilunum sem skemmdu t fr sr. Hfuleguboltarnir voru heldur ekki ngu sterkir og ekki ngu djpt snittair. egar etta vandaml hafi veri leyst me sterkari hedd- og hfuleguboltum (og seinna enn betur me pinnboltum bi fyrir hedd og hfulegur), lkkun jppun og traustari heddpakkningum var essi vl til fris, a.m.k. flksblum tt deila mtti um umframstyrkinn.

Nsta kynsl, 5.7 ltra dsilvlin sem kom fr og me 1981, er me sterkari blokk, m.a. me 4ra bolta hfuleguklossum og bekk fyrir rlluundirlyftur sem jafmframt styrkir blokkina, endurbtt hedd og sterkari heddbolta - sem eru tplega ngu taustir (g mli me pinnboltunum fr ARP).

5,7 ltra Olds dsilvl er einungis me 6,5 ltra smurolukerfi og arf a endurnja smuroluna 3500 km fresti eigi a reikna me elilegri endingu. mti kemur a essi dsilvl er gengari en nokkur nnur markanum, me rfandi upptku og minni mengun tblstri en flestar arar dsilvlar. 1850 kg Oldsmobile Delta Royal flksbll eyddi innan vi 11 ltrum hundrai me essari dsilvl. (mis atrii er a finna varandi Olds. Dsilvlina aftast greininni).

4,3ja ltra V6 dsilvlin fr Oldsmobile var sama vlin en blokkin stytt um 2 slindra.

Shelby Ford Mustang GT350, GT500 og GT500 KR á árunum 1967 og 1968 voru algjörlega sér á báti. Þessir bílar voru oft ranglega nefndir Mustang Cobra og oft ruglað saman við Ford Mustang sem þeir áttu fátt sameiginlegt með nema útlitið. Með 429 CID Cobra-vél er þetta enn í dag eitt af meiriháttar tækjunum.

Sjlfskiptingin sem Oldsmobile og fleiri GM framleiendur notuu me dsilvlunum var THM 200. essi sjlfskipting var framleidd me mekanskum bnai sta sogstringar - v ekkert sog var a hafa fr dsilvlinni. 200-skiptingin hrundi unnvrpum Oldsmobile dsil og fkk snemma sig slmt or. Mr fannst etta undarlegt ar sem g vissi a essi sama skipting var notu strum Cadillac me 5 ltra bensnvl n ess nokkurn bilbug vri a finna henni. g hafi endurbyggt nokkrar 200-skiptingar og vissi a ekkert henni var berandi veikbyggt - enda voru a yfirleitt kplingspltur sem brunnu Oldsmobile dsilskiptingunni.

a voru ekki allir sammla mr fyrstu egar g hlt v fram a ntar heddpakkningar eyileggu sjlfskiptinguna Oldsmobile dsil - g var m.a. sagur algjrt idjt og var ekki alveg vanur v bi og sar enda hafa ,,besservisserar" löngum farið mikinn í bílabransanum hérlendis.

egar heddpakkning fr vlinni bls einn ea fleiri slindrar t vatnsganginn. Vi a lkkai vatnsbori vatnskassanum, klingin var fullngjandi, ar meal kling sjlfskiptivkvans fremur ræfilslegum srkli sem er innbyggur vatnskassann:

Sjlfskiptivkvinn sau skiptingunni og kplingarnar yfirhitnuu. Annars er a alveg strmerkilegt hva blvlar urfa a ola. egar bi var a tryggja elilega endingu 5,7 ltra dsilvlarinnar fru fúskararnir a reyna a n t r henni auknu afli me v a flta tmanum oluverkinu meira en gu hfi gegndi (3 er hmark). Snerpan jkst a vsu en aalrangurinn var s a heddpakkningar fru skmmu sar - enda engin fura v etta er rugg afer til a eyileggja hvaa dsilvl sem er.

g tla ekki a hafa fleiri or um essa amersku flksbla-dsilvl, sem g tel a henti mjg vel lttari jeppa. Vlin er ger fyrir sjlfskiptingu og v er ekkert gat aftan sveifarsnum fyrir grkassaxuls-fringu. Gati m bora. 4,3ja ltra dsilvlin var fanleg blum me 5 gra beinskiptan kassa og svinghjli af henni passar 5,7 ltra vlina. g bendi a bjist manni 5,7 ltra dsilvl ttu menn a hugsa sig um tvisvar ur en eir neita boinu - svona vl kemur reianlega aldrei aftur.
----------------------
Millikassi er miki ml jeppa. a getur borga sig a pla eim. g tla a segja hr stutta sgu sem mr finnst dmiger og snir a vissara er a taka sumum tknilegum upplsingum me kvenum fyrirvara.

g breyttan AMC/Jeep CJ5 af rger 1978. Vlin er tjnu 258-sexa. Grkassinn er BorgWarner T-18 (nrri tpan af T-98). Hsingarnar eru Dana 44 me 4.56 hlutfalli og ARB lsingu a aftan og framan, OME fjrum og 38 tommu Monster Mudder dekkjum. Millikassinn er Dana/Spicer 20. Eins og flestir vita er etta gtur millikassi - t.d. sterkur og frekar hljltur. Mr finnst a hins vegar galli, srstaklega essum jeppa, a lga-drifshlutfalli Dana 20 er einungis 2 mti einum - vildi f millikassa me meiri niurgrun lga.

g fkk augasta Dana 300 sem uppslttarritum er sagur vera a mestu leyti sami millikassi og Dana 20 en er me lga-drifshlutfalli 2.6 mti einum. Dana 300 vi hli Dana 20, en bir eru me hs r steypustli, ekkist m.a. v a rtakshsi a aftanveru er r li Dana 300. g gat fengi endurbyggan Dana 300 Bandarkjunum. Mr reiknaist svo til a hann myndi kosta mig um 50 s. kr. heim kominn. Seljandinn sagi millikassann vera r beinskiptum Jeep CJ af rger 1981. Hann baust til a senda mr ljsmynd af millikassanum Netinu.

N vissi g af fyrri reynslu a Scout-jeppanum eru bi Dana 20 og Dana 300 me sama festingarflans. v var nsta elilegt a reikna me v a etta vri me sama htti AMC/Jeep. En egar g fer a skoa myndirnar s g a festingarflansinn er ekki s sami og mnum Dana 20. Lklega hefi mtt f breytingarbna annig a essi Dana 300 passai minn T-18 grkassa. En fleira s g sem g var ekki sttur vi og hvergi hafi veri minnst . rtaksflnsunum 300-kassanum voru spangir til a festa hjruliskrossunum sta jkaflansa sem eru 20-kassanum. g ekki a af eigin raun a spangirnar eru ekki ngu traustur bnaur. a myndi v kosta talsvert meira en 50 s. krnur a skipta yfir Dana 300 ar sem g myndi skipta um rtaksflansa.

Dana 300 r Scout (en hann kom sustu rgerinni af Scout 1980) er me sama festingarflans og Dana 20 r sama bl. g hafi einhvers staar lesi a Dana 300 r Scout passai T-18 kassann Jeep CJ - en var samt ekki viss. g hafi heldur ekki kanna hvort Dana 300 r Scout vri fanlegur n hva hann myndi kosta.

g htti vi etta bili. Nennti ekki a standa a mixa etta og s jafnframt fram a kostnaurinn yri of mikill og a g kynni a vera stopp mijum klum.

Nokkrum mnuum seinna er g a ra vi kunningja - jeppamann sem rekur blaverksti. etta millikassaml barst tal. segir hann mr a Dana/Spicer 18 r eldri rgerum af Jeep s me 2.46 hlutfall lga og s lgi-gr passar beint Dana 20 og s auvelt a fra milli kassanna. g hafi v, eina ferina enn, veri nrri v a a yfir lkinn eftir vatninu.

Fleiri greinar um tækni

Greinar um Porsche 911

Aftur á forsíðu

 


_______________________________________________________

Vefsíða Leós
http://www.leoemm.com
Tölvupóstur: Netfang