Saga skriðdrekans frá Mark I til Abrams

┴R┴S!á Skipunin var gefin hersveitum Ey­imerkur-stormsins ß slaginu klukkan tv÷ a­faranˇtt sunnudagsins 24. febr˙ar 1991. Nokkrum sek˙ndum sÝ­ar brast ß me­ vÚlargnř og drunum frß 1956 skri­drekum af ger­inni M1A1 Abrams sem hˇfu fyrri Flˇabardaga me­ leifturßrßs ß ═raka, sem h÷f­u hrei­ra­ um sig Ý ey­im÷rkinni Ý su­urhluta ═rak nŠrri landamŠrunum vi­ Kuveit. Ůrumugnřinn mßtti heyra tugi kÝlˇmetra ■egar ■essi hrikalegu stßlflykki Šddu yfir.

PersaflˇastrÝ­i­ 1991 marka­i ßkve­in tÝmamˇt Ý herna­ars÷gu BandarÝkjanna: Eftir 75 ßra tÝmabil strí­s og fri­ar haf­i bandarÝski herinn Ý fyrsta sinn betri skri­dreka en andstŠ­ingurinn ľ ■vÝ s÷g­ust áa.m.k. hersh÷f­ingjar hans tr˙a ■ˇtt einhverjir ■eirra hafi veri­ vi­b˙nir einhverjum uppßkomum ■vÝ Abrams skri­drekinn haf­i um ßrabil veri­ eitt af ■rŠtueplum ß bandarÝska ■inginu; sumir ■ingmenn t÷ldu hann dŠmiger­an fyrir bru­l og ˇrß­sÝu Ý me­fer­ fjßr til varnarmßla. Ůeir h÷f­u spß­ ■vÝ a­ ■essi skri­dreki myndi breg­ast ■egar mest ß reyndi og vÝsu­u, mßli sÝnu til stu­nings, ß margar ney­arlegar uppßkomur sem ßtt h÷f­u sÚr sta­ ■egar skri­drekinn haf­i veri­ sřndur vi­ hßtÝ­leg tŠkifŠri t.d. ■ar sem ekki reyndist unnt a­ rŠsa vÚl hans, hann sat fastur Ý bakkgÝrnum o.s.frv.

Vantr˙ ■essara ■ingmanna var ß vissum r÷kum reyst. ١tt undarlegt megi vir­ast haf­i BandarÝkjam÷nnum, me­ alla sÝna tŠkni og efni og ■rßtt fyrir a­ hafa framleitt fullkomnari og betri flugvÚlar, bÝla, fjarskiptatŠki og vopn en a­rar vestrŠnar ■jˇ­ir, aldrei tekist a­ framlei­a besta skri­drekann ľ fyrr en me­ M1A1 Abrams. FŠrri vita ■etta en Šttu a­ gera ■a­. ┴stŠ­an er s˙ a­ saga skri­dreka hefur aldrei veri­ vinsŠl ß me­al hersagnfrŠ­inga og jafnvel Š­stu hersh÷f­ingjar sřndu ■rˇun skri­drekans takmarka­an ßhuga eins og sß frŠgi skri­drekaforingi Patton hersh÷f­ingi haf­i kvarta­ undan ß sÝnum tÝma.

Sß fyrsti var breskur

Skri­drekinn var fundinn upp og smÝ­a­ur til a­ nota sem tŠki til a­ st÷­va framg÷ngu innrßsarsveita Ůjˇ­verja ß vesturvÝgst÷­vunum Ý fyrri heimstyrj÷ldinni. Hann nefndist Mark I og var framleiddur Ý Bretlandi 1915. Hann vˇg 28 tonn og komst hra­ast 6,4 km/klst. Hann var me­ brynv÷rn ˙r 12 mm ■ykku ketilstßli, b˙inn 105 ha Daimler-vÚl og ßh÷fn hans var 8 manns, ■ar af 4 sem sßu um a­ aka honum og stjˇrna frumstŠ­um drifunum. Hinir 4 voru skotli­ar sem stjˇrnu­u 6 punda fallbyssu og 4 vÚlbyssum. LoftrŠsting var nßnast engin, ■rengslin ˇlřsanleg, hitinn ˇbŠrilegur auk ■ess sem engri fj÷­run var fyrir a­ fara sem ■řddi a­ mennirnir hristust innan Ý honum eins og steinar Ý stßlkassa.

Einn af fyrstu skriðdrekunum var þessi Renault. Bandaríski herinn keypti þá af Renault og notaði í fyrri heimstyrjöldinni undir stjórn George S. Patton Jr.

 

H÷nnun var ekki sterka hli­in ß breskri vÚlaframlei­slu frekar en frßgangurinn. Ůa­ fengu ßhafnir Mark I a­ reyna svo um muna­i. Ůessi skri­dreki var­ fljˇtt frŠgur fyrir bilanir og Ýkviknun og lÚleg ■jßlfun ßhafna var­ ekki til a­ bŠta um betur; ■ˇtt ■essi skri­dreki yr­i frŠgastur fyrir a­ gera ˙t af vi­ eigin ßhafnir dug­i hann til a­ st÷­va framrás Ůjˇ­verja ß vesturvÝgst÷­vunum sÝ­la sumars og um hausti­ 1916 ľ hann hrakti reyndar innrßsarli­ Ůjˇ­verja til baka enda ßttu ■eir ■ß ekkert vopn gegn skri­drekum.

NŠsti skri­dreki, sem einnig var breskur, var mun lÚttari ľ vˇg einungis 14 tonn, nefndist Whippet og haf­i 3ja manna ßh÷fn. Hann gat nß­ 14 km hra­a og haf­i eldsneyti til 64 km aksturs. Sß var b˙inn 4 vÚlbyssum Ý f÷stum turnum, einum ß hverri hli­. Whippet var b˙inn 2 vÚlum sem kn˙­u beltin og var­ a­ breyta sn˙ningshra­a vÚlar til a­ breyta akstursstefnu.

Renault-skri­drekinn

Fyrsta franska skri­drekann smÝ­a­i Renault. Sß vˇg 6,7 tonn, haf­i 2ja manna ßh÷fn og var řmist b˙inn einni vÚlbyssu e­a 37 mm fallbyssu. Hann gat nß­ 8 km hra­a. BandarÝkjamenn keyptu nokkur hundru­ ■essara litlu Renault-skri­dreka sem ■eir beittu Ý bard÷gum vi­ St. Mihiel og Argonne undir stjˇrn George S. Patton Jr. sem ■ß var h÷fu­sma­ur Ý riddarali­i landhersins. Patton mynda­i fyrstur sÚrstakar skri­drekasveitir og hann ßtti ■ßtt Ý a­ ■rˇa ■ß bardagatŠkni sem skri­drekaherna­ur bygg­ist sÝ­an ß me­ ■vÝ a­ skri­drekar tˇku vi­ hlutverki framvar­arsveita fˇtg÷nguli­s.

Me­ litlu Renault-skri­drekunum og ÷­rum nokkru stŠrri, sem einnig voru franskir og voru kalla­ir Schneiders, sřndi Patton hva­ hŠgt var a­ gera me­ skri­drekum ľ en sveitir hans hjuggu m.a. fyrsta skar­i­ Ý svonefnda Hindenburg-lÝnu Ůjˇ­verja. Ekki heppnu­ust ■ˇ allar a­ger­ir skri­drekafylkis Pattons jafn vel: ═ skˇgiv÷xnum dalnum vi­á Argonne 1918 ßttu Ůjˇ­verjar alls kostar vi­ skri­drekana og felldu e­a sŠr­u helminginn af li­i Pattons.á áEngar talst÷­var voru ■ß til og ■vÝ mj÷g erfitt a­ samhŠfa a­ger­ir skri­drekanna. á┴ nokkrum d÷gum tˇkst Ůjˇ­verjum, me­ gagnsˇkn og rifflum sem gßtu skoti­ Ý gegn um brynv÷rn Renault-skri­drekans, a­ ey­ileggja flesta skri­dreka Pattons, m.a. 93 ■eirra ß 2 d÷gum.

Rommel tr˙­i ß skri­drekann

١tt einkennilegt megi vir­ast t÷ldu hvorki bandarÝskir nÚ ■řskir hersh÷f­ingjarnir Ý fyrri heimstyrj÷ldinni skri­drekann merkilegt vÝgtˇl og engar rß­ager­ir munu hafa veri­ uppi um a­ smÝ­a slÝkt tŠki fyrr en upp ˙r 1920 a­ yngri ■řskir herforingjar ß bor­ vi­ Heinz Guderian og Erwin Rommel byrju­u a­ tala fyrir ■vÝ a­ ■řski herinn kŠmi sÚr upp skri­drekum. Ůeir h÷f­u nřstßrlegar hugmyndir um notkun skri­dreka; Ý sta­ ■ess a­ tengja skri­dreka fˇtg÷ngu- e­a riddarali­ssveitum a­ hŠtti Breta, Frakka og BandarÝkjamanna, settu Ůjˇ­verjar ß laggirnar sÚrstakar skri­drekasveitir sem ■eir beittu sem vÚlahersveitum Ý ,,leifturstrÝ­iö og nß­u ■annig miklum ßrangri Ý sÝ­ari heimsstyrj÷ldinni.

┴ millistrÝ­sßrunum t÷lu­u yngri bandarÝskir herforingjar, en einn ■eirra var Dwight D. Eisenhower, um gildi skri­dreka fyrir bandarÝska herinn ßn ■ess a­ hersh÷f­ingjarnir, sem fˇru me­ Š­stu stjˇrn hersins, sannfŠrðust. Eisenhower fÚkk sk÷mm Ý hattinn fyrir a­ skrifa grein um skri­dreka og gera ■annig lÝti­ ˙r ■ř­ingu fˇtg÷nguli­sins. Meira a­ segja sjßlfur Patton missti ßhugann ß skri­drekum og tˇk aftur til starfa Ý riddarali­i landhersins.

AmerÝski skri­drekinn sem var­ r˙ssneskur

Enginn fÚkk ■ˇ jafn n÷turlega ˙trei­ og uppfinningama­ur a­ nafni J. Walter Christie sem var snillingur ß svi­i vÚltŠkni. Hann haf­i grandsko­a­ ■au grˇfu og klossu­u fyrirbrig­i sem skri­drekar voru Ý fyrri heimsstyrj÷ldinni og hanna­ tŠki sem, me­ rÚttu, mŠtti kalla n˙tÝma-skri­dreka strax ßri­ 1919, en sß var me­ fj÷­run sem Christie haf­i fundi­ upp og ■rˇa­ og ger­i ■a­ a­ verkum a­ skri­dreki hans komst yfir ˇfŠrur sem haf­i ■ˇtt ˇhugsandi fram a­ ■eim tÝma. Skri­dreki Christies var auk ■ess miklu ■Šgilegri fyrir ßh÷fnina og var b˙inn 57 mm fallbyssu Ý sn˙ningsturni auk .30 kalibera vÚlbyssu.

١tt bandarÝski landherinn sřndi skri­dreka Christies litla sem enga athygli hÚlt hann ßfram a­ vinna a­ endurbˇtum ß honum. 1928 haf­i hann smÝ­a­ nřjan skri­dreka me­ 338 ha Liberty V12-vÚl en sß gat nß­ 64 km hra­a ß klst. og vegna ■ess a­ hann var b˙inn hjˇlum innan vi­ beltin sem mßtti beita ß malbiki gat hann nß­ 112 km hra­a vŠru beltin tekin af ľ uppfinning sem jafnvel enn ■ann dag Ý dag sést ekki á skri­dreka en var hins vegar á einni gerð þýska Panther-skriðdrekans (Ausf. G).

En allt kom fyrir ekki; bandarÝski landherinn sřndi skri­dreka Christies engan ßhuga ■rßtt fyrir endurbŠturnar og ■ß var honum nˇg bo­i­: Hann haf­i kosta­ sÝnar tilraunir sjßlfur og var kominn Ý ■rot me­ peninga ßri­ 1931 og seldi ■vÝ h÷nnun sÝna SovÚtm÷nnum. Ůeir slepptu aukahjˇlunum en notu­u h÷nnunina a­ ÷­ru leyti til a­ framlei­a einn allra besta skri­drekann sem nota­ur var Ý sÝ­ari heimstyrj÷ldinni - hinn r˙ssneska T-34.

LÚlegir amerÝskir skri­drekar

Ůegar strÝ­i­ stˇ­ sem hŠst Ý Evrˇpu Ý maÝ 1940 ßttu BandarÝkjamenn einungis 464 skri­dreka sem voru dreif­ir ß m÷rg herfylki fˇtg÷nguli­sins vÝ­s vegar um BandarÝkin. Ůa­ var ekki fyrr en Ůjˇ­verjar h÷f­u sřnt ■ann grÝ­arlega hermßtt sem bjˇ Ý vÚlaherfylkjum ■eirra a­ hersh÷f­ingjar BandarÝkjahers tˇku vi­ sÚr og lÚtu vinna brß­an bug a­ ■vÝ a­ framleiddir yr­u bandarÝskir skri­drekar. ┴rangurinn var­ mismunandi, frß sŠmilegum og ni­ur Ý mj÷g lÚlegan enda var ■vÝ haldi­ fram a­ pˇlitÝk hef­i rß­i­ vali h÷nnu­a/framlei­anda fremur en ■ekking og reynsla ß rÚttu svi­i.

Á meðal þeirra skriðdreka sem Bandaríkjamenn lögðu Bretum til með ,,láns- og leigusamningnum" voru tvær gerðir af M-3, annars vegar léttskriðdrekinn M-3 Light Tank sem búinn var einni 37 mm fallbyssu. Þann skri­dreka, sem var ýmist búinn bensín- eða dísilvél, nefndu Bretar General Stuart. Sá var fyrst notaður í Vestur-eiðimörkinni í júní 1941 og reyndist ekki standa undir nafni - fallbyssan reyndist allt of veigalítil. Endurbætt gerð af M3 léttskriðdrekanum nefndist M3A1 en framleiðsla á honum hófst í maí 1942. Hins vegar var M3 Medium Tank, sem einnig gekk undir nafninu General Lee (taldist miðlungsþungur en hann vóg tæp 28 tonn), og var búinn 2 fallbyssum, annarri 75 mm sem var föst í framstykkinu en hinni 37 mm í hreyfanlegum skotturni ofan á framstykkinu. M3 Lee reyndist svo lÚlegur a­ jafnvel ■yturinn af byssuk˙lum, sem hŠf­u hann ekki, ger­u ■a­ a­ verkum a­ hno­in spruttu ˙t ˙r stßlpl÷tum Ý skrokknum; skutust eins og h÷gl um skri­drekann a­ innanver­u og gßtu ■annig slasa­ e­a drepi­ ßh÷fnina. Beltin voru of mjˇ ■annig a­ hann festist strax og eki­ var utan vegar.á Bretar, eftir a­ hafa fengi­ M-3 Lee og prˇfa­ Ý orrustum, endurbŠttu hann,á m.a. me­ 75 mm fallbyssu og nefndu endurbŠttu ger­ina General Grant. Sß var engu a­ sÝ­ur talinn lÚlegur skri­dreki og var óvinsæll á meðal bresku hermannanna.

Ůa­ haf­i komi­ berlega Ý ljˇs Ý fyrstu orrustum Breta og Ůjˇ­verja Ý Nor­ur-AfrÝku 1942 a­ Grant skri­drekinn, me­ upphaflegu 37 mm ,,baunabyssunaö, ßtti bˇkstaflega engan m÷guleika ß mˇti ■řska Mark IV skri­drekanum. Ůess voru dŠmi a­ Bretarnir hittu ■řska skri­drekann 17 sinnum me­ 37 mm fallbyssunni ßn ■ess a­ ■a­ ger­i meira en a­ rispa ß honum mßlninguna. Hins vegar gat stjˇrnandi ■řska skri­drekans stytt fŠri­ Ý rˇlegheitum Ý 27 metra, ■rßtt fyrir skothrÝ­ frß ■eim breska, og sendi ■ß eitt skot ˙r 75 mm fallbyssu sem, af á■essu dau­afŠri, flatti Grant-skri­drekan ˙t. Ůa­ var ■vÝ enginn fur­a ■ˇtt Montgomery marskßlkur b÷lva­i ■essu ,,amerÝska dj÷fulsins drasliö Ý sand og ÷sku.

Grant-skri­drekinn var fljˇtlega leystur af hˇlmi me­ mi­lungs■ungum skri­dreka af ger­inni M-4, sem einnig var nefndur General Sherman, og var­ helsti ,,vinnuhesturö Bandamanna allt til strÝ­sloka. Þótt sá væri vissulega öflugri en eldri bandarísku skriðdrekarnir var Sherman a­ m÷rgu leyti gallagripur. Lag hans var ■annig a­ hann sßst langar lei­ir og var­ ■annig au­velt skotmark. Hlaupstutt 75 mm fallbyssan drˇ 300 metrum skemmra en fallbyssa ■řska Panther-skri­drekans sem Ůjˇ­verjar h÷f­u byrja­ a­ framlei­a 1942 gagngert til a­ hafa eitthva­ Ý (bandarÝska) T-34 skri­dreka R˙ssa a­ gera. Ţmis b˙na­ur Sherman-skri­drekans reyndist einnig meingalla­ur.

Yfirbur­ir ■řsku skri­drekanna

Sherman-skri­drekinn fÚkk fljˇtt a­ kenna ß hŠttulegasta andstŠ­ingi sÝnum sem var hinn stˇri og ■ungi Tiger-skri­dreki Ůjˇ­verja. Sß var b˙inn 88 mm fallbyssu og sá stærsti (Königstiger) vˇg 69 tonn. Skotin frß Sherman hrundu af Tiger-skri­drekanum ßn ■ess a­ ska­a hann. Skot frß Tiger fˇr hins vegar au­veldlega ■vert Ý gegn um Sherman-skri­dreka. Einn skri­drekaforingja BandarÝkjamanna, Welborn G. Dolvin, fÚkk a­ reyna ■etta Ý bard÷gum ß ═talÝu ■ar sem hann komst lÝfs af illa brunninn eftir a­ Sherman-skri­dreki hans var skotinn Ý tŠtlur af Tiger Ý bardaga. Dolvin var­ sÝ­ar hersh÷f­ingi og beitti sÚr sÚrstaklega fyrir ■vÝ a­ bandarÝski herinn yr­i b˙inn sem bestum skri­drekum.

,,LÝkkistur ß beltumö

Ůa­ er ekkert leyndarmßl a­ ■˙sundir skri­drekahermanna ˙r li­i BandarÝkjamanna og Breta dˇu beinlÝnis vegna ■ess hve Sherman-skri­drekinn var illa hanna­ur og lÚleg framlei­sla. Fß tilvik eru betri s÷nnun ■essa en s˙ ˙trei­ sem skri­drekasveitir Bandamanna hlutu Ý vi­ureign vi­ Ůjˇ­verja á Caen-svæðinu í Normandí ß nor­urstr÷nd Frakklands ■ann 18. j˙lÝ 1944. Ůar mŠttu li­sveitir Bandamanna, með1350 Sherman-skri­dreka, mˇtspyrnu ■řsks vÚlaherfylkis sem haf­i 400 Tiger- og Panther-skri­drekum ß a­ skipa. Einn bresku hermannanna, sem lif­i orrustuna af, lřsti henni ß eftirfarandi hßtt: ,,NŠstum ■vÝ ß einni mín˙tu h÷f­u allir skri­drekar 3ja herflokka og yfirstjˇrnenda þeirra veri­ hŠf­ir og voru anna­ hvort sprungnir Ý loft upp e­a stˇ­u Ý bj÷rtu bßli. Innan 72ja klukkustunda h÷f­u ■řsku skri­drekali­arnir eytt a.m.k. 300 Sherman-skri­drekum. Enda var svo sem engin fur­a ■ˇtt ■eir ■řsku uppnefndu ■ß ,,Ronsonö ■vÝ ■eir ,,gßfu eldö Ý hvert sinn.ö

Eitt tilvik sřnir ef til vill best hve yfirbur­ir Ůjˇ­verja Ý skri­drekaherna­i voru miklir Ý sÝ­ari heimstyrj÷ldinni: Vi­ Bayeux Ý Frakklandi var­ Mikael Wittman h÷fu­sma­ur og stjˇrnandi Tiger-skri­dreka fyrir tilviljun ,,einskipaö ß vegi heillar herdeildar Breta. Wittmann lag­i umsvifalaust til orrustu og hitti fremsta Sherman-skri­drekann Ý fyrsta skoti og ■ann aftast Ý nŠsta skoti. SÝ­an renndi hann Tiger-skri­drekanum me­fram r÷­inni og tÝndi ni­ur hvern skri­drekann af ÷­rum ľ ß 5 mÝn˙tum gj÷rey­ilagi ßh÷fn ■řska skri­drekans, ein og ßn a­sto­ar, 19 Sherman-skri­dreka, 14 hßlfbeltabÝla og 14 fallbyssuvagna Breta.

Magni­ en ekki gŠ­in rÚ­u ˙rslitum

Eftir lestur ■ess sem hÚr hefur veri­ reifa­ er ekki undarlegt ■ˇtt lesandanum komi s˙ spurning Ý hug ľ hvernig Bandamenn hafi fari­ a­ ■vÝ a­ vinna strÝ­i­? Einn ■eirra sem hefur reynt að svara þeirri spurningu er breski sagnfrŠ­ingurinn John Ellis. ═ bˇk hans ,,Brute forceö, sem kom ˙t 1990, kemst hann a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ Bandamenn hafi sigra­ me­ magni en ekki gŠ­um ľ hafi geta­ teflt fram gnŠg­ af ÷llu ľ flugvÚlum, bÝlum, skipum, skri­drekum, vopnum, skotfŠrum og herm÷nnum ß mˇti mun betur ■jßlfu­um ■řskum herm÷nnum en sem bjuggu vi­ vaxandi skort. DŠmi um ■essa yfirbur­i Ý magni voru svok÷llu­ sprengjuteppi en ■ß var ■˙sundum flugvÚla beitt til a­ varpa sprengjum svo ■Útt a­ nßnast ekkert komst lÝfs af ß ■vÝ svŠ­i sem ■annig var ,,teppalagtö. Me­ ■essu mˇti var m÷rgum skri­drekum Ůjˇ­verja granda­ ľ m.a. fˇrst ß­urnefndur Mikael Wittman h÷fu­sma­ur, sem talinn var einn allra fŠrasti skri­drekastjˇrnandi Ůjˇ­verja, Ý einni slÝkri ,,teppal÷gnö Ý ßg˙st 1944.

Sjßlfur Erwin Rommel marskßlkur lřsti yfirbur­um Bandamanna Ý skřrslu til Hitlersá Ý desember 1943 ■annig: ,,Yfirbur­ir Breta og BandarÝkjamanna Ý lofti eru slÝkir a­ aftur og aftur hefur reynst gj÷rsamlega ˇframkvŠmanlegt a­ hreyfa framvar­arsveitir okkar ˙r sta­.ö

TÝu Sherman ß mˇti einum ...

BandarÝski herinn lÚt framlei­a a.m.k. 48 ■˙sund Sherman-skri­dreka. Omar Bradley hersh÷f­ingi vi­urkenndi a­ Shermann-skri­drekinn stŠ­ist ekki sn˙ning ■eim ■řsku Tiger nÚ Panther en sag­i skřringuna ß sigrinum hafa veri­ fj÷ldann; ľ 10 Sherman ßttu einhvern m÷guleika Ý bardaga vi­ einn Tiger ..... ═ or­um Bradley fˇlst a­ vŠri nˇgu m÷rgum Sherman-skri­drekum beitt (og hluta ■eirra hreinlega fˇrna­) mßtti, fyrr en seinna, vinna ß ■řskum skri­dreka. Ůa­ var ■vÝ engin fur­a ■ˇttá Sherman-skri­drekinn fengi ß sig ■a­ or­ a­ vera sjßlfsmor­stŠki.

Einn af lélegum amerískum skriðdrekum var Sherman. Meira að segja amerískir herforingjar viðurkenndu að minnst 10 Sherman þyrfti til að eiga einhvern möguleika á móti einum Þýskum Tiger. Sherman var með Cadillac-bensínvél og svo illa var gengið frá eldsneytiskerfinu að smálöskun vegna skots nægði oft til að bensín flæddi um að innanverðu og drekinn stóð í ljósum logum. Því var hann uppnefndur Ronson!

 

Varnarvopn Bandamanna gegn skri­drekum voru lÝti­ betri en skri­drekar ■eirra ľ Ý fyrstu ˙relt drasl sem hanna­ haf­i veri­ Ý fyrra strÝ­i og reyndist gj÷rsamlega gagnslaust ■egar ■vÝ var beitt Ý fyrstu Ý bard÷gum Ý Nor­ur-AfrÝku. Um var a­ rŠ­a 75 mm fallbyssu ß hßlfbeltabÝl sem var svo ˇhentugur a­ oftast valt hann ß hli­ina vŠri ekki skoti­ Ý beina lÝnu aftur ß e­a ßfram. Gagnvart ■řsku skri­drekunum var eini m÷guleikinn a­ flřja sem hra­ast ˙r skotmßli.

Innrßsarli­i­ Ý NormandÝ haf­i me­ sÚr 57 mm skri­drekafallbyssur sem farartŠki ■urfti til a­ draga. ŮŠr reyndust ekki einungis gagnslausar ľ ■vÝ skotin drˇgu ekki Ý gegn um brynv÷rn ■řsku skri­drekanna, heldur ur­u ■Šr herflokkunum til mikilla trafala.

,,Bazookaö dug­i Ý fyrstu

FŠst skri­drekavopn sem BandarÝkjamenn framleiddu Ý sÝ­ari heimsstyrj÷ldinni stˇ­ust ■řskum vopnum sn˙ning. Eitt ■eirra reyndist ■ˇ vel en ■a­ var skri­dreka-skotsprengjan ,,Bazookaö sem herma­ur stillti ß ÷xl sÚr og hleypti af. Me­ henni var hŠgt a­ granda lÚttari skri­drekum Ůjˇ­verja svo sem Mark IV og jafnvel laska og st÷­va ■ß stŠrri, Tiger og Panther me­ ■vÝ a­ hŠfa ■ß ß ßkve­num st÷­um. En ,,bazookaö kom ekki alls sta­ar a­ gagni vegna ■ess m.a. hve fŠri­ var­ a­ vera stutt og erfitt gat veri­ a­ komast nˇgu nŠrri auk ■ess sem ma­urinn, sem bar vopni­, ger­i sig a­ ßberandi skotmarki um lei­ og hann mi­a­i og hleypti af.

Reynslan sem fÚkkst Ý sÝ­ari heimstyrj÷ldinni leiddi Ý ljˇs a­ ■a­ eina sem st÷­va­ gat skri­dreka var betri skri­dreki. Loftherna­ur gat tafi­ skri­dreka ľ ef ve­ur og a­stŠ­ur leyf­u. Þyngd skri­drekans var ekki lengur talin ein af grunnforsendum hönnunar heldur notkunarsvið. SÝ­asta ger­ Tiger-skri­drekans, sem vˇg 75 tonn, sřndi t.d. flesta alvarlegustu ˇkosti ■ungra skri­dreka; brřr brotnu­u undan honum og vegir ey­il÷g­ust - áur­u a­ torfŠrum fyrir ÷nnur farartŠki. ááá

MBT-skri­drekinn

Ůegar sigur haf­i veri­ unninn ß Ůjˇ­verjum og Jap÷num og ß d÷gum kalda strÝ­sins, sem fˇru Ý h÷nd, hˇfst kapphlaup um ger­ besta skri­drekans. Sß skri­dreki sem ■ß var­ til og nefnist MBT (skammst÷fun ß Main Battle Tankö), skyldi sameina Ý einu tŠki hreyfanleika, vÝgfimi og ˙thald. Sem fyrirmynd var þýski Panther-skriðdreikinn - en hann er fyrsti MBT-skriðdrekinn og fyrirmynd þeirra sem síðar komu.á

NŠstu tv÷ strÝ­ sem BandarÝkjamenn hß­u ur­u samt ekki til a­ auka tr˙ herstjˇrnenda ß skri­drekum. ═ Kˇreu og VÝetnam var lÝti­ um a­ skri­drekar ber­ust gegn skri­drekum, ef frß eru taldir bardagar Ý Kˇreu Ý upphafi strÝ­sins ■ar sem andstŠ­ingurinn tefldi fram sovÚskum T-34-skri­drekum, sem stˇ­ust ekki ■Šr stŠrri ,,bazookaö, sem BandarÝkjamenn h÷f­u ■rˇa­ ß seinni hluta sÝ­ari heimsstyrjaldarinnar.

═ fjalllendi Kˇreu og Ý frumskˇgum VÝetnams breyttist hlutverk skri­drekans sem var­ aftur, eins og upphaflega, tŠki til a­sto­ar fˇtg÷nguli­ssveitum. Ofurtr˙ BandarÝkjamanna ß loftherna­ me­ sprengjum var­ einnig til ■ess a­ minna en ella var gert ˙r hlutverki skri­drekans Ý landherna­i.

┴fram me­ drasli­

═ sta­ ■ess a­ nřta nřjar og byltingarkenndar hugmyndir um h÷nnun skri­dreka v÷ldu yfirmenn bandarÝska hersins a­ halda sig vi­ ■ekktar a­fer­ir og tilraunir til a­ endurbŠta ■Šr. Ůess vegna var h÷fu­ßherslan l÷g­ ß a­ endurbŠta ■ann skri­dreka, sem sÝ­ast var beitt Ý sÝ­ari heimstyrj÷ldinni, en sß nefndist General Pershing. Sß vˇg 42 tonn og gat nß­ hßmarkshra­anum 48 km/klst. EndurbŠttar ˙tgßfur af honum ur­u tveir fyrstu nřju skri­drekar BandarÝkjamanna eftir strÝ­, hinn 50 tonna ■ungi M-47 og 52ja tonna M-48 ľ hvor tveggja illa heppna­ur; of hßir og of ßberandi, vanb˙nir vopnum, allt of hŠgfara, allt of ey­slufrekir (me­ bensÝnvÚlum) og fu­ru­u ■vÝ upp vŠru ■eir hŠf­ir ß rÚttan sta­.

═ skri­drekamßlum h÷f­u bandarÝskir herstjˇrnendur ekki enn sÚ­ ljˇs svo seint sem 1970. ┴ eftir M-48 kom M-60 me­ 105 mm fallbyssu og gˇ­ri dÝsilvÚl. Hann var ■ˇ jafn hŠgfara og fyrirrennarinn og jafn hßr Ý loftinu og ■vÝ au­velt skotmark. Ůeir bandarÝsku hermenn sem mesta ■ekkingu h÷f­u ß skri­drekaherna­i h÷f­u ekki miki­ ßlit ß M-60. Einn ■eirra, James H. Polk hersh÷f­ingi og yfirma­ur bandarÝska heraflans Ý Evrˇpu, lÚt svo um mŠlt Ý tÝmaritsgrein ßri­ 1972, a­ M-60 vŠri samnefnari fyrir 30 ßra langan feril misheppna­rar h÷nnunar; hann vŠri ˇfullnŠgjandi, a­ hluta gamalt og l˙i­ 2. flokks hergagn og vara­i vi­ ■vÝ a­ SovÚtar Šttu ■ß ■egar miklu betri skri­dreka.

SovÚtar nß­u ßrangri

١tt SovÚtar hef­u, eins og BandarÝkjamenn, vali­ ■rˇun Ý sta­ byltingar Ý endurnřjun skri­dreka, var sta­a ■eirra ˇlÝk a­ tvennu leyti: ═ fyrsta lagi bygg­u ■eir ß mj÷g gˇ­um grunni sem var T-34 og Ý ÷­ru lagi var sÚrst÷k ßhersla l÷g­ ß skri­drekali­ Ý uppbyggingu sovÚska hersins ß ßrum kalda strÝ­sins. A­alsmerki T-34 var ßv÷l brynv÷rn sem hratt af sÚr skotum og lßg straumlÝnulaga ˙tlÝna sem erfitt var a­ greina af l÷ngu fŠri. Ůessum eiginleikum hÚldu nřir og endurbŠttir sovÚskir skri­drekar svo sem T-54 og T-55 sem ■ˇttu um margt gˇ­ir, en þeir flokkuðust sem MBT-skriðdrekar. Ůa­ sem ■ˇ vakti mesta athygli og a­dßun skri­drekasÚrfrŠ­inga ß Vesturl÷ndum var a­ T-54 og T-55 voru bŠ­i ÷flugri og lÚttari en breskir og bandarÝskir MBT-skri­drekar, vˇgu t.d. 10-15 tonnum minna en M-60.

SovÚtar hÚldu ßfram a­ ■rˇa sÝna skri­dreka me­ ger­unum T-62 og T-72. ═sraelar hertˇku marga T-62 Ý strÝ­inu vi­ Araba 1973 og fengu skri­drekali­ssveitum sÝnum til notkunar. Ůa­ sem ═sraelar mßtu mest vi­ ■essa sovÚsku T-62 var frßbŠr vopnab˙na­ur ■eirra, t.d. var hittni fallbyssunnar einst÷k vegna vanda­s beiti- og mi­unarb˙na­ar auk ■ess sem sjßlfvirkur b˙na­ur hlˇ­ fallbyssuna ■annig a­ einungis 3 ■urfti Ý ßh÷fn.

Einn bandarÝskra hersh÷f­ingja sem haf­i sko­a­ hertekinn T-72 hjß ═sraelum lÚt ■au ummŠli falla a­ n˙ hef­i SovÚtar tŠknilega yfirbur­i Ý skri­drekamßlum auk ■ess a­ eiga miklu fleiri skri­dreka en BandarÝkjamenn.

Misstu jafnvel undan sÚr ...

١tt sovÚsku MBT-skri­drekarnir vŠru a­ řmsu leyti vel heppna­ir var ekki ■ar me­ sagt a­ ■eir vŠru gallalausir frekar en ÷nnur mannanna verk: Ţmsir gallar ■eirra komu Ý ljˇs Ý strÝ­i ═sraelsmanna og Araba 1973. ١tt lßg bygging sovÚsku skri­drekanna ger­i ■a­ a­ verkum a­ erfitt var a­ hitta ■ß fˇru sovÚsku h÷nnu­irnir of langt Ý ■vÝ a­ minnka fyrirfer­ ■eirra sem leiddi til ■ess a­ einungis smßvaxnir menn komust fyrir Ý ■eim. Vegna ■rengslanna Ý T-72 ßtti sjßlfvirki hle­slub˙na­urinn ■a­ til a­ hla­a jafnframt hre­jum skotli­ans, sem var­ a­ vinna sitt verk klofvega yfir b˙na­inum og vi­ a­stŠ­ur eins og hjß sardÝnum Ý dˇs. (Einhver gßrungi sem sko­a­ haf­i hertekinn T-72 sag­ist ■ß fyrst skilja hva­an r˙ssnesku karlakˇrunum komu kontra-tenˇranir).

Ůß var loftrŠsting afspyrnu slŠm Ý r˙ssnesku skri­drekunum og mß Ýmynda sÚr hvers konar helvÝti ■a­ hefur veri­ fyrir ßh÷fnina a­ heyja orrustur Ýá ey­imerkurhitanum (sem var um og yfir 50░C) enda lei­ yfir marga egipska og sřrlenska stjˇrnendur ■eirra ľ sumir skotli­anna hreinlega k÷fnu­u Ý T-55 og T-62. SovÚskir h÷nnu­ir ger­u ekkert til ■ess a­ vernda ßh÷fnina fyrir alls konar handf÷ngum, t÷kkum og ÷­rum sk÷rpum hlutum sem gßtu valdi­ alvarlegum ska­a ß nřrum og hryggmei­slum ■egar skri­drekanum var eki­ yfir ˇj÷fnur ß fullri fer­. GÝrkassinn Ý T-55 og T-62 var svo grˇfur og klossa­ur a­ engin lei­ var a­ skipta milli gÝra nema tvÝk˙pla og k˙plingin svo ■ung a­ stjˇrnun skri­drekans var mj÷g erfi­ og ■reytandi.

Ey­imerkurstrÝ­in ľ nř vopn gegn skri­drekum

StrÝ­in ß milli ═sraelsmanna og Araba leiddu ekki einungis Ý ljˇs veikar sem sterkar hli­ar Ý h÷nnun og byggingu skri­dreka beggja heldur ur­u fyrsti vettvangur nřrra vopna sem hef­u geta­ gert ■a­ a­ verkum a­ skri­drekann hef­i daga­ uppi sem vÝgvÚl. Mest muna­i um markstřr­a eldflaug, sem fari­ var a­ prˇfa upp ˙r 1950, en h˙n var hla­in ÷flugu sprengiefni og nefndist HEAT (High Explosive Anti-Tank). Ůegar slÝk eldflaug hŠf­i skri­dreka mynda­ist sams konar logi og nota­ur er vi­ logskur­ (hßhitabrennari) en hann ßt sig gegnum ■ykkustu brynv÷rn eins og h˙n vŠri smj÷r.

┴ me­al vopna af ■essari ger­ upp ˙r 1970 var enn■ß ÷flugri skri­drekasprengjaá sem nefndist HESH (High Explosive Squash Head). Henni mßtti skjˇta me­ eldflaug frß orrustuvÚlum e­a ■yrlum en jafnframt mßtti beita henni me­ handvopni. HESH-sprengjan laska­i au­veldlega beltab˙na­á MBT-skri­dreka. Anna­ ÷flugt skri­drekavopn, sem einnig kom fram ß sjˇnarsvi­i­ um 1970, var sovÚska Sagger-flugsprengjan en h˙n fˇr Ý gegn um 40 sm ■ykkt brynstßl og reif sÝ­an allt Ý tŠtlur me­ sprengingu. SovÚtar ˙tbjuggu Sagger-flaugina sem ,,bazookaö ■annig a­ herma­ur gat beitt henni sem handvopni (me­ sprengjuv÷rpu ß ÷xl sÚr). Ůessu vopni beittu Arabar me­ miklum ßrangri gegn Ýsraelskum skri­drekum og bÝlum Ý Yom Kippur-strÝ­inu 1973.

(Ůegar tala­ er um strÝ­in ß milli ═sraelsmanna og Araba er ßtt vi­ tv÷ strÝ­; annars vegar 6 daga-strÝ­i­ Ý j˙nÝ 1967 ■egar ═sraelar ßttu vi­ Jˇrdani, Sřrlendinga og Egypta en hins vegar Yom Kippur-strÝ­i­, sem einnig var nefnt Ramadan-strÝ­i­ e­a Oktˇber-strÝ­i­, og hß­ var Ý oktˇber 1973 og stˇ­ yfir Ý 18 daga, a­allega Ý SinaÝ-ey­im÷rkinni, en ■ß b÷r­ust ═sraelar gegn Sřrlendingum og Egyptum). á

Eftir a­ hafa kynnst hinum nřju skri­drekavopnum ß bor­ vi­ Sagger-flaugina veltu sÚrfrŠ­ingar bandarÝska hersins ■vÝ fyrir sÚr hvort rÚttlŠtanlegt vŠri a­ verja miklu fÚ til frekari ■rˇunar skri­dreka. Ímurlega lÝtill ßrangur af samstarfi bandarÝskra og ■řskra sÚrfrŠ­inga við h÷nnun nřs MBT-skri­dreka ß 7. ßratugnum, var­ ekki til a­ auka ßhuga stjˇrnenda bandarÝska hersins nÚ bandarÝskra ■ingmanna ß skri­drekum. Jafnvel ═sraelar, sem h÷f­u hafi­ framlei­slu ß skri­dreka eftir eigin h÷nnun, hiku­u ■egar řmislegt benti til a­ hlutverk skri­dreka yr­i a­ sko­a Ý nřju ljˇsi.á

HESH-sprengjum mßtti verjast me­ ■vÝ a­ b˙a skri­dreka sÚrst÷kum hli­arhlÝfum ˙r ■ykku stßli sem ger­u ■a­ a­ verkum a­ ey­ileggingarmßttur sprengjunnar nß­i ekki til beltanna. Hins vegar var eina lei­in til a­ verja skri­dreka gegn HEAT-sprengju sß a­ styrkja efri hluta hans og skotturn me­ aukinni brynv÷rn. Hvernig ■a­ mßtti gera ßn ■ess a­ draga ˙r vÝgfimi og lipur­ skri­drekans vaf­ist fyrir ÷llum sÚrfrŠ­ingum.

Bresk brynv÷rn leysti vandann

Lausnin, sem ger­i ■a­ a­ verkum a­ skri­drekinn hÚlt ßfram a­ vera mikilvŠgur Ý n˙tÝma herna­i, var­ til ß rannsˇknastofum Ý Bretlandi ľ upphafslandi skri­drekans. TŠknimenn Ý ■rˇunarmi­st÷­ breska hersins Ý Chobham Ý Surrey h÷f­u ß 7. ßratugnum fari­ a­ gera tilraunir me­ lagskipta brynv÷rn ■ar sem l÷g stßlsins lßgu ß misvÝxl. ═ ljˇs kom a­ slÝk brynv÷rn stˇ­st brŠ­andi funa HEAT-sprengjunnar og gat einnig vari­ skri­dreka gegn HESH og ÷­rum flugsprengjum. BandarÝkjamenn voru fljˇtir a­ nß t÷kum ß ■essari tŠkni. 1972 efndu stjˇrnendur skri­drekadeildar fˇtg÷nguli­sins til sřningar fyrir Creighton W. Abrams hersh÷f­ingja, sem þá var nýorðinn formaður yfirstjórnar landhersins (Army Chief of Staff) en hann hafði verið frægur skri­drekaforingi í sÝ­ari heimstyrj÷ldinni og æðsta stjórandi bandarísku herjanna í Víetnam frá 1967-1972. Ůar var hertekinni Sagger-flugsprengju skoti­ a­ lagskiptri brynv÷rn (Chobham-brynv÷rn). Einu merkjanlegu ßhrifin voru skemmdir ß mßlningunni. ,,Skri­drekinn ver­ur ßfram vi­ lř­iö ß Abrams a­ hafa sagt a­ lokinni sřningunni.

═sraelar ßkvß­u a­ halda ßfram ■rˇun og framlei­slu nřs MBT-skri­dreka, Merkava (hebreska or­i­ yfir rˇmverskan strÝ­svagn), auk ■ess semá Ůjˇ­verjar, Frakkar og Bretar stˇ­u saman a­ ger­ MBT-skri­dreka Ý ljˇsi ■eirra framfara sem or­i­ h÷f­u ß brynv÷rninni.

Skri­dreki gegn skri­dreka

BandarÝsk sendinefnd skri­drekasÚrfrŠ­inga sem sko­a­i leifar um 1700 skri­dreka, sem ey­ilag­ir h÷f­u veri­ Ý SinaÝ-ey­im÷rkinni Ý Yom Kippur strÝ­inu 1973, komst a­ ■vÝ a­ ■ˇtt Sagger-flugsprengjur hef­u granda­ m÷rgum skri­drekum ═sraela, a­allega ß fyrstu d÷gum strÝ­sins, haf­i 90% granda­ra skri­dreka veri­ granda­ af ÷­rum skri­drekum.

Snemma ß 8. ßratugnum h÷f­u vi­horf Š­stu rß­amanna bandarÝska hersins og fjßrveitingarvaldsins til skri­dreka breyst og ßhersla var ■ß l÷g­ ß a­ ■rˇa fullkomnari MBT-skri­dreka ľ ■ar fˇr Abrams fremstur Ý flokki en ■a­ var haft eftir George S. Patton Jr, hersh÷f­ingja, a­ allt sem hann kynni Ý skri­drekaherna­i hef­i hann lŠrt af ,,Abe" Abrams.

Chrysler Corporation, sem haf­i framleitt alls konar herg÷gn frß ■vÝ 1941, m.a. hluta af Grant- og Sherman-skri­drekunum, en ■eir voru ■ˇ ekki hanna­ir af fyrirtŠkinu heldur af sÚrstakri tŠknistofnun hersins. ┴ me­al hergagna sem Chrysler haf­i framleitt voru hinir frßbŠru torfŠrubÝlar Dodge Weapons Carrier og Dodge Carry-All. Upp ˙r mi­ri 20. ÷ldinni framleiddi hergagnadeild Chrysler alls konar loftvarnab˙na­, m.a. fjarstřr­ar eldflaugar (Redstone og Jupiter) en hergagnadeildin skila­i fyrirtŠkinu mestum hagna­i allra deilda.

Chrysler tekur til vi­ Abrams-skri­drekann

1967 fˇl yfirstjˇrn hersins Chrysler, sem verktaka, a­ hanna og framlei­a fullkominn MBT-skri­dreka. BandarÝska ■ingi­ haf­i sam■ykkt sÚrstaka fjßrveitingu og sett haf­i veri­ ß laggirnar rß­gjafarnefnd hers og ■ings, sem skyldi hafa umsjˇn me­ verkefninu. Ůessi skri­dreki, sem ekki ßtti a­ ver­a endurbŠttur M-60 heldur nřr frß grunni, nefndist M-1 og skyldi sameina me­ ßrangursrÝkasta hŠtti hreyfanleika, vÝgfimi og varnir. Fyrstu forger­ir M-1 voru prˇfa­ar 1974, sama ßr og Abrams hersh÷f­ingi og verndari verkefnisins dˇ af v÷ldum krabbameins, en Ý vir­ingarskyni var skri­drekinn nefndur eftir honum ,,The Abrams Tank"áM-1. 7 ßra h÷nnunar- og ■rˇunarstarf sem ■ß var a­ baki haf­i ekki veri­ neinn dans ß rˇsum og mßtti litlu muna a­ verkefni­ daga­i uppi vi­ lßt Abrams. Ůessi skri­dreki var­ efni Ý uppßhaldsumfj÷llun bla­amanna, sem fylgdust me­ hermßlum, og fundu þeir honum allt til forßttu - ekki sÝst gagnrřndu ■eir kostna­inn en hvert eintak var tali­ kosta 2 milljˇnir dollara (1975).

┴ me­al ■ess sem gagnrřnendur h÷f­u mest ß hornum sÚr var gashverfillinn, sem knřr Abrams-skri­drekann ľ ■eir t÷ldu hann ˇßrei­anlegri en dÝsilvÚl auk ■ess sem hann vŠri miklu dřrari. H÷nnu­ir bentu hins vegar ß a­ gashverfillinn vŠri fyrirfer­arminni, lÚttari, lßgvŠrari, gŠti brennt řmsum tegundum eldsneytis, m.a. dÝsilolÝu og afgas hans vŠri reyklaust. (Um ■etta leyti h÷f­u SovÚtar einnig teki­ gashverfil fram yfir dÝsilvÚl Ý T-80).

Ůa­ var­ vatn ß myllu gagnrřnenda a­ snemma ■ˇtti gashverfill Abrams- skri­drekans gjarn ß a­ bila, hann var sÚrstaklega vi­kvŠmur fyrir sandi og ryki auk ■ess reyndist hann slÝkur ey­sluhßkur a­ anna­ eins haf­i ekki sÚst og telja n˙ BandarÝkjamenn ekki allt ÷mmu sÝna Ý ■eim efnum. Herinn reikna­i ˙t a­ Abrams-skri­drekinn ■yrfti ekki minna en 2000 lÝtra af eldsneyti ß dag Ý herna­i en ■a­ ■řddi a­ skri­drekaherfylkjum fylgdi ß­ur ˇ■ekkt birg­a■÷rf sem gŠti skapa­ mikla erfi­leika.

Ůß var­ ■a­ ekki til a­ auka tiltr˙ ß Abrams-verkefni­ a­ Chrysler, eftir a­ hafa lßti­ til sÝn taka Ý evrˇpskum bÝlai­na­i ß 7. og 8. ßratugnum me­ h÷rmulegum ßrangri, ramba­i ß barmi gjald■rots upp ˙r 1976 en ein af aflei­ingum erfi­leikanna var a­ nßnast rÝkti stjˇrnunarleg upplausn Ý fyrirtŠkinu me­ tilheyrandi vandrŠ­agangi. Og vŠri ■a­ ekki nˇg bŠtti ˇtr˙leg ˇheppni um betur.

Ëtr˙lega vond byrjun

Snemma Ý febr˙ar 1978 var ßkve­i­ a­ Abrams M-1 skri­drekinn frß Chrysler vŠri tilb˙inn og ekkert ■vÝ til fyrirst÷­u a­ afhenda hann rÝkisstjˇrn BandarÝkjanna opinberlega me­ tilheyrandi vi­h÷fn. ═ kynningu fj÷lmi­la var skri­drekinn sag­ur eitt stˇrkostlegasta bardagatŠki s÷gunnar; stŠrri, ÷flugri og betur b˙inn en nokkur ■ßverandi skri­dreki h÷fu­ˇvinarins, SovÚta, og betri en SovÚtar gŠtu nokkru sinni smÝ­a­, eins og ■a­ var or­a­.

Skipul÷g­ var stˇrfengleg ath÷fn ß verksmi­jusvŠ­i hersins Ý Lima Ý Ohio,á sem Chrysler haf­i til umrß­a, en ■ar skyldi afhending fara fram me­ vi­h÷fn a­ vi­st÷ddu stˇrmenni; ■ar var mŠttur a­sto­arhermßlarß­herrann ßsamt nokkrum hersh÷f­ingjum, ekkja Abrams hersh÷f­ingja sem braut kampavÝnsfl÷sku ß skri­drekanum og gaf áhonum opinberlega heiti­ Abrams. ┴ sta­num var fj÷lda frÚttamanna frß bl÷­um, ˙tvarps- og sjˇnvarpsst÷­vum.

A­ loknum hßtÝ­legum rŠ­um og hßstemmdum yfirlřsingum, ■ar sem pˇlitÝkusar og pˇtintßtar hersins b÷r­u sÚr ß brjˇst, skyldi fj÷lmi­lam÷nnum og gestum ˙r hˇpi fyrirfˇlks gefinn kostur ß a­ sjß hinn nřja 59 tonna skri­dreka leika listir sÝnar. Hann fˇr af sta­ en st÷­va­ist eftir nokkra tugi metra, fastur Ý bakkgÝrnum. Hersingin fylgdist me­ Ýtreku­um tilraunum til a­ losa flykki­ ˙r bakkgÝrnum. Dreyrrau­ir Ý andliti skipu­u yfirmenn Chrysler a­ skri­drekanum skyldi bakka­ inn Ý verksmi­juna aftur til frekari frßgangs. Ůessi ney­arlega uppßkoma var­ ß me­al fyrstu frÚtta fj÷lmi­la og var ekki til a­ auka tiltr˙ ß verkefninu nÚ ß Chrysler sem sk÷mmu sÝ­ar neyddist, vegna fjßrhagserfi­leika, tilá a­ selja General Dynamics hergagnaframlei­sludeild sÝna. Og þótt það sé útúrdúr þá seldi Chrysler aðra framleiðsludeild sem, öfugt við bílaframleiðsluna, skilaði hagnaði, en það var deildin sem framleiddi viðskiptaþoturnar Gulfstream.

,,Eyjˇlfur hressistö

Fyrstu Abrhams M-1 voru afhentir hernum ß ßrinu 1980. ┴ nŠstu ßrum framleiddi General Dynamics um 8000 skri­dreka af ■essari ger­ en ■eir kostu­u rÝflega 20 milljar­a dollara. Seinni ger­ir nefndust M1A1 en ■eir voru b˙nir 120 mm fallbyssu og loku­u loftrŠsti- og kŠlikerfi sem var­i ßh÷fnina fyrir eitur- og sřklaefnum og gegn geislavirkni.

Fram a­ Flˇabardaga 1991 haf­i hinn Ýsraelski Merkava veri­ einn MBT-skri­dreka um a­ hafa mŠtt sovÚskum skri­drekum Ý orrustu. ═ innrßs Ý LÝbanon haf­i hinn hŠgfara (40 km/klst) og ■ungvopna­i Merkava ekki veri­ Ý neinum vandrŠ­um me­ a­ granda nokkrum sřrlenskum T-72. Ůegar hinir stˇru Abrams-skri­drekar brunu­i inn Ý ═rak og Kuveit, vissi enginn hvort ■eir rÚ­u jafn vel vi­ T-72 og Merkava haf­i gert. Fyrstu 100 klukkustundir strÝ­sins sřndu a­ svo var og gott betur.

Abrams-skriðdrekinn er búinn þýskri fallbyssu frá Rheinmetall, Browning vélbyssum og tæknibúnaði sem ekki á sér neina hliðstæðu og er talinn fullkomnasti, öflugasti og besti skriðdreki sem til er.

 

Fullb˙inn vopnum vˇgu fyrstu áAbrams-skri­drekarnir 63 tonn. ┴ jafnslÚttu var hßmarkshra­inn 65 km/klst. og var hann ■vÝ einn ■eirra hra­skrei­ustu. Snerilstangarfj÷­run, hugvitsamlega ger­ir demparar og einstaklega l÷ng beltin trygg­u ekki einungis mřkt Ý akstri ß malbiki heldur ger­u kleift a­ fer­ast um vegleysur ey­imerkurinnar ß 56 km hra­a ßn ■ess a­ ßh÷fnin yr­i ÷ll blß og bˇlgin. Lßg ˙tlÝnan, einungis 2,45 m frß ne­stu br˙n beltis og upp ß efsta hluta skotturns ger­i ■a­ a­ verkum a­ skyttur andstŠ­ingsins ßttu mj÷g erfitt me­ a­ hŠfa Abrams-skri­drekann nema af stuttu fŠri (sem sjaldan gafst). á

TŠknin einst÷k

A­ innanver­u haf­i 4ra manna ßh÷fnin ˙r ˇtr˙legu safni tŠknib˙na­ar a­ velja ľ m.a. řmsum tŠkjum sem fremur hef­i mßtt b˙ast vi­ Ý geimskipum Ý kvikmynd um stj÷rnustrÝ­. Ůř­ingarmesta tŠki­ er ßn efa hitasjßin frß Raytheon en me­ henni mß stjˇrna skri­drekanum me­ fullri sřn Ý svartamyrkri e­a ■egar ekki sÚst ˙t ˙r augum vegna reyks, sand- e­a snjˇbyls. Hitasjßin nemurá varma˙tgeislun frß tŠkjum, ÷­rum skri­drekum og herm÷nnum auk ■ess sem me­ henni mß greina ß milli eigin hermanna/tŠkja og andstŠ­inga. (Ein af síðustu gerðum þýska Panther-skriðdrekans (Ausführung F sem var prófaður í maí 1944) var búinn nætursjá, en með henni mátti skoða umhverfi í myrkri með hjálp innrauðra geisla).

Tæknibúnaðurinn í Abrams-skriðdrekanum á sér enga hliðstæðu nema í fullkomnustu gerðum árásarflugvéla. Með hitasjá er unnt að stjórna skriðdrekanum í svartamyrkri, reykjar- eða rykkófi, næstum eins og um hábjartan dag.

 

T÷lvub˙na­ur tengdur leysigeislami­i gerir ■a­ a­ verkum a­ skyttur geta beitt byssum og sprengjuv÷rpum af fyllstu nßkvŠmni ■ˇtt skri­drekinn sÚ ß fullri fer­ ľ ■essi b˙na­ur, sem er hanna­ur og framleiddur, Ý fyrstu af Litton en sÝ­ar af Northrop Grumman, tekur jafnvel mˇtvind/hli­arvind og hitastig byssuhlaupsins me­ Ý reikninginn.á

120 mm fallbyssan ß Abrams M1A1 er frß Rheinmetall Ý Ůřskalandi og dregur um og yfir 3200 m. Fallbyssur r˙ssnesku T-72 skri­drekanna drˇgu lengst af ■eim sem ═rakar notu­u Ý Flˇabardaga 1995, eða 1828 m. ═r÷sku skri­drekarnir ur­u a­ st÷­va til a­ mi­a og voru ■ß au­veld skotm÷rk, ekki sÝst ■ar sem hitasjß Abrams-skri­drekans ger­i kleift a­ mi­a ß ■ß Ý gegnum sˇtsvartan reyk frß brennandi olÝulindum og rykm÷kk ■ar sem ═rakarnir sßu ekki glˇru. Auk ■ess stˇ­ Abrams-skri­drekinn nßnast aldrei kyrr og ■vÝ mj÷g erfitt a­ hitta hann. Ůß skipti ekki litlu mßli a­ gashverfill Abrams-skri­drekans var svo hljˇ­lßtur a­ ═rakarnir ugg­u ekki a­ sÚr fyrr en ■eir gˇndu beint inn Ý fallbyssuhlaupi­ en ■annig voru byssuhrei­ur ■eirra unnv÷rpum ger­ ˇvÝg ßn ■ess a­ ■eir kŠmu nokkrum v÷rnum vi­.

═raskur skri­drekaforingi sem tekinn haf­i veri­ til fanga haf­i or­ ß ■vÝ a­ ■etta vŠri ,,ˇrÚttlßttö strÝ­ og ßtti ■ß vi­ ofurefli­ ľ sag­ist aldrei hafa heyrt Ý bandarÝsku skri­drekunum fyrr en ■eir ,,ˇku yfir hannö.

Ůa­ segir sÝna s÷gu um li­smuninn a­ ekki einn einasti ■eirra 1956 Abrams-skri­dreka, sem beitt var Ý Flˇabardaga 1991, lenti Ý h÷ndum andstŠ­ingsins. Fjˇrir l÷sku­ust ßn ■ess a­ ey­ileggjast og vÚl eins var ey­il÷g­ me­ ■vÝ a­ draga brynvarinn bÝl sem haf­i bila­. Enginn ˙r ßh÷fn Abrams-skri­dreka fÚll. ═ Flˇabardaga 1991 sřndi Abrams-skri­drekinn, ß ßhrifarÝkan hßtt, a­ hann var besta vÝgvÚl sinnar tegundar Ý heiminum.

Reyndist sß besti Ý heimi

┴ me­al ■ess sem gagnrřnendur h÷f­u haldi­ ß lofti var a­ gashverfillinn myndi soga inn ß sig sand og ryk og st÷­vast. Hafi s˙ gagnrřni ßtt vi­ r÷k a­ sty­jast var b˙i­ a­ leysa mßli­ me­ fullkomnari loftsÝub˙na­i. Vissulega ■urfti a­ skipta ÷rt um sÝur sem var erfitt verk, hver sÝanna ■riggja vegur um 100 kg ■egar h˙n hefur gengt hlutverki sÝnu og fyllst af sandi. Me­ gˇ­ri ■jßlfun tˇkst a­ skipta nŠgilega ÷rt um sÝurnar ßn ■ess a­ ■a­ tef­i notkun skri­drekanna umfram e­lilegan ■jˇnustu- og vi­haldstÝma. Einnig reyndist unnt a­ draga verulega ˙r eldsneytisey­slu skri­drekanna me­ samstilltum a­ger­um og ■ˇtt h˙n vŠri mikil torvelda­i ■a­ ekki herna­inn.

Ţmsar endurbŠtur hafa veri­ ger­ar ß Abrams-skri­drekanum. ═ maÝ 1991 hˇfust prˇfanir ß annarri kynslˇ­inni, M1A2, sem lÝtur eins ˙t og s˙ fyrsta en er talsvert ˇlÝkur a­ innanver­u, m.a. b˙inn ÷­rum og ■rˇa­ri vopnum, m.a. flugskeytab˙na­i af svipa­ri ger­ og nota­ur er Ý fullkomnustu ßrßsar■otum, en sß b˙na­ur getur střrt ke­juverkandi skot- og sprengjußrßsum ß m÷rg skotm÷rk Ý einni og s÷mu atrennu.

┴ vÝgvelli Ý styrj÷ld Ý upphafi 21. aldar vir­ast enn gilda grundvallarregla sem lŠr­ist Ý sÝ­ari heimstyrj÷ldinni: Einungis yfirbur­a skri­dreki me­ ■raut■jßlfa­ri ßh÷fn ľ undir stjˇrn manna sem kunna skri­drekaherna­ ľ getur st÷­va­ annan skri­dreka. Engin ÷nnur vÝgvÚl getur haft jafn mikil ßhrif Ý bardaga en ■ar vegur ■yngst grÝ­arlegt vopnaafl og hreyfanleikiá skri­drekans. Me­ Abrams-skri­drekanum hefur BandarÝkjam÷nnum loks tekist a­ smÝ­a og tefla fram ■eim allra ÷flugasta.

Í höndum fleiri en Ameríkana

Þessi grein hefur verið lengi í smíðum. Það er merkileg tilviljun að hún varð fullgerð að morgni 20. mars 2003 þegar fregnir bárust af því að hafin væri innrás Bandaríkjamanna í Írak. Abrams-skriðdrekinn mun án efa koma við sögu á næstu dögum og ef til vill vikum eða mánuðum. Mörgum kemur sjálfsagt á óvart að nú eru það ekki einungis Bandaríkjamenn sem ráða yfir Abrams-skriðdrekum heldur hafa Arabar þá einnig undir höndum. Sem dæmi má nefna að Egyptar sömdu við General Dynamics um smíði Abrams-skriðdreka í Egyptalandi og á egypski herinn nú (2203) á annað þúsund M1A1 og 2. Saudi-Arabar eiga nokkur hundruð stykki eins og Kuveitar. Bandaríski herinn hefur keypt 8367 Abrams-skriðdreka síðan 1978 og má reikna með að flestir þeirra sé enn nothæfir.á

(Athugasemd frá höfundi: Til að halda lengd þessarar greinar innan ákveðinna marka er einungis fjallað um skriðdreka Bandamanna, þ.e. Ameríkana, Breta og Rússa í fyrri og síðari heimstyrjöldinni. Greinar um þýsku Panzer, Panther- og Tiger-skriðdrekana eru hins vegar sjálfstæðar).á

Netfang höfundar

 

Fleiri frásagnir

 

Aftur á forsíðu

Helstu heimildir:

Invention & Technology. Winter 1995. Tanks. H÷fundur Tomas Fleming.

Iacocca. Höf. David Abodaher. Zebra Books. N.Y. 1985.

http://www.army-technology.com/projects/abrams/index.html

á áááááááááááááá