Vefsíða Leós: Ford 1932

,,Minn uppáhaldsbíll", sagði kunningi minn, ,,er Ford V8 módel þrjátíu og eitthvað - eins og þau notuðu Bonnie og Clyde ..."

Það var og... Þessi kleptómaníski klikkhaus, Clyde Barrow ásamt dræsunni Bonnie Parker mun hafa verið mikil auglýsing fyrir Ford - ekki síst vegna þess hve Meðal-ameríkaninn heldur mikið upp á glæpona sem standa uppi í hárinu á ,,Feddunum" eins og alríkislöggur eru nefndar á þeim bæ - og ekki sakar ef þeir sérhæfa sig í að ræna banka því í Ameríku eins og víðar virðast bankar, af einhverri ástæðu, njóta lítillar velvildar almennings. Reyndar mun frægasti bankaræningi sögunnar vera Billy the Kid sem hét réttu nafni, merkilegt nokk, William H. Bonney, en hann fór um ríðandi enda fæddur um 80 árum fyrr en áðurneft par og kemur því ekki við þessa sögu.

En hvaða Ford var þetta sem varð svo vinsæll að löggan notaði hann til að elta uppi bófa og bófarnir stálu honum til að stinga lögguna af? Fyrsti Fordinn með V8-flathedd vélinni var af árgerð 1932 og náði slíkum vinsældum að framleiðslu Ford með 4ra sílindra vél var hætt á árinu 1934. En það voru árgerðir 1934 og 1935 af Ford V8 sem segja má að hafi slegið í gegn svo um munaði. Útliti bílanna hafði verið breytt og mörgum finnst enn þann dag í dag að Fordarnir af árgerðum 1932-35 og 1936 séu fallegustu bílarnir frá þessu skeiði. Hver hrífst ekki af 4ra dyra blæjubílnum Phaeton af árgerð 1934 eða tveggja dyra DeLuxe Roadster-bílunum frá 1933 og 34?


Ford DeLuxe Roadster 1934 ,,Tengdamömmusætið" í skottlokinu var vinsælt (nefndist ,,Rumble seat")	Nærmynd af flathedd-vélinni í ,,Hot-rod"

Eftir að Clyde Barrow hafði verið sleppt eina ferðina enn úr fangelsi ákvað hann að sérhæfa sig í að ræna banka, því eftir talsverð heilabrot hafði hann komist að þeirri niðurstöðu að í bönkum væru peningarnir, og tókst ótrúlega vel upp um tíma. Náunginn mun hafa verið í latara lagi því sagt er að hann hefði hoggið af sér eina tána með viðarexi til að sleppa við að vinna eins og aðrir fangar - til þess hlýtur að þurfa meira en meðalleti - eða þannig .... Hefði ekki verið fyrir kvikmyndina um Bonnie og Clyde hefði þessa náunga varla verið minnst nema væri fyrir bréfið sem hann skrifaði Henry Ford I. Það hljóðaði eitthvað á þessa leið með mál- og stafsetningarvillum: ,,Ég hef ekinn engum annarrum en Ford þegar mér hefur tekist að stela einum. Hraðskreður og lauss við bilanir hefur Fordinn flatt út alla aðra bíla og jafnvel þó mitt starf hafi ekki verið algjerlega löglegt skaðar ekki allt að segja þér hvað fínan bíl þú hefur í Ford V8." Henry Ford I hljóp með bréfið í blöðin og úr varð mikil auglýsing fyrir Ford, eins og áður sagði, en kannski minni fyrir skólann sem kenndi Clyde Barrow að skrifa!

En Bonnie og Clyde áttu eftir að auglýsa Ford V8 enn betur þótt það yrði með sérstökum hætti. Þegar þeim var gerð fyrirsát í Norður-Lousiana í maí 1934 voru þau á drapplitum og gráum ,,Desert Sand" V8 Fordor DeLuxe sem þau höfðu stolið í Topeka í Kansas 23 dögum áður og náð að aka 7500 mílur (12 þús. km.) Þótt þau færu mikinn áttu þau enga möguleika og voru sölluð niður með rifflum og hríðskotabyssum flokks lögreglumanna. Auglýsingin ? Í blöðunum var m.a. sagt frá því að eftir að lík þeirra skötuhjúanna hefðu verið fjarlægð hefðu fundist 107 skotgöt á bílnum. Engu að síður hefði V8-vélin dottið í gang á fyrsta starti!

Þegar Ford V8 flathedda-vélin birtist í árgerðum 1932 var 4ra sílindra Ford-vél í framleiðslu og sem átti að vera áfram samhliða en vinsældir V8-vélarinnar urðu slíkar að hætt var að framleiða 4ra sílindra vélina strax 1934 enda höfðu þá einungis selst innan við 100 bílar með henni.

Upphaflega var V8-vélin 65 hö við 3400 sn/mín en varð 75 hö ári síðar í árgerð 1933. Í árgerðum 1934 var hún 85 hö við 3800 sn/mín, 1939 var hún 95 hö við 3600 sn/mín, 100 hö við 3800 sn/mín í árgerð 1940 og með óbreytt afl upp frá því þar til 1953 í Mercury að hún var 112 hö við 3800 sn/mín.

Það vantaði ekki að keppinautarnir hefðu sportlega og glæsilega bíla að etja gegn Ford V8 Roadster. Nefna má Plymouth Roadster Convertible og DeSoto SC Custom Convertible Coupe af ágerð 1932 en þótt þeir væri glæsilegir tilsýndar voru báðir með 4ra sílindra vélar og áttu ekki möguleika í Ford V8. Það var frekar að Packard Light Eight (Series 900), sem var tveggja dyra blæjubíll með 320 kúbika 8 sílindra lengju, hefði eitthvað í Fordinn að gera en sá var hins vegar miklu dýrari.

6 sílindra púturnar frá GM þóttu einfaldlega púkó. Þeir ,,púkalegu" reyndust samt nógu margir til að halda sölu Chevrolet gangandi í langan tíma því V8-vél var ekki fáanleg í Chevrolet fyrr en 1955.


3ja glugga Ford DeLuxe Coupe 1934	Ford DeLuxe Coupe 1934

Fyrri hluta 1932 hafði verið mikið um mótmælagöngur í Detroit enda atvinnuleysi í hámarki. Að morgni 7. mars, rúmu hálfu ári áður en Franklin Delano Roosevelt ríkistjóri New York tók við sem forseti Bandaríkjanna af Herbert Hoover, söfnuðust um 3000 atvinnulausir verkamenn framan við hliðin á Ford River Rouge-verksmiðjunni í Dearborn til að mótmæla atvinnuástandinu. Sá atburður, öðrum frekar í Michigan, er skráður á spjöld sögunnar sem ,,Ford hungurgangan í mars 1932" og er ein af mörgum sorglegum afleiðingum ,,Kreppunnar miklu" sem hófst með verðfalli hjá ,,bréfabændum" á Wall Street síðla árs 1929.

Lögreglan ásamt bardagaliði undiheimaþrjóta á snærum Harry Bennetts, furðufugls sem var hægri hönd Henry Fords I, réðst með skotvopnum og bareflum gegn óvopnuðum mótmælendum svo úr varð blóðbað þar sem 4 létust og fjöldi manns slasaðist alvarlega. Afleiðingin varð m.a. gríðarlega neikvæð umfjöllun í blöðum og útvarpi og alveg sérstaklega um Ford fyrirtækið. Sagnfræðingar, t.d. Robert Lacey sem er sérfróður um sögu Ford, hafa bent á það sem eina af furðum markaðshagskerfisins að glæpsamlegur ruddaskapur starfsmanna Fords, sú athygli sem hann vakti og neikvæð umræðan í kjölfarið hafi aukið sölu fyrirtækisins - öfugt við það sem flestum þætti sennilega eðlilegt að álykta.

Þann 28. mars 1932, 3 vikum eftir þessa alvarlegu atburði, kynnti Ford nýju V8-vélina.

Hafi maður lesið einhverjar af þeim mörgu þykku bókum sem skrifaðar hafa verið um Henry Ford I verður manni fljótt ljóst að náunginn mun hafa verið nánast óþolandi í umgengni auk þess að vera sérvitrari og þverari en góðu hófi gegnir. En það verður aldrei frá Henry Ford I tekið að hann var snillingur á því tæknisviði sem hann valdi sér og fáir ef nokkrir gátu skákað honum þar.

V8-vélin (3,6 lítra) var svar Fords við 6 sílindra toppventlavélinni hjá Chevrolet. ,,Við förum úr 4 í 8 sílindra úr því GM er með 6" sagði Henry Ford I við þáverandi aðstoðarmann í þróunardeildinni Fred Thoms en Ford tók sjálfur vikan þátt í þróunarvinnunni. Veturinn 1930-31 var unnið látlaust að V8-vélinni. V8-vél var engin nýung í sjálfri sér á þessum tíma því þær voru í mörgum bílum; Cadillac hafði boðið V8-vél síðan 1914 (og var með 346 cid V8-flathedd svo seint sem í árgerð 1947-48).

Henry Ford I gerði þá ófrávíkjanlegu kröfu að vélin mætti ekki kosta meira en fjórðung af því sem V8-vélar kostuðu aðra framleiðendur og yrði að framleiða hana í takti sem næmi 40 vélum á klukkustund til að byrja með. Til að gera sér betur grein fyrir vandanum má nefna að þetta þýddi að V8-vélin mátti ekki kosta Ford nema 70 dollurum meira en 4ra sílindra vélin sem þá var í B-Ford.

Til að einfalda vélina sem mest og auðvelda fjöldaframleiðslu hennar var hún hönnuð með flötu heddi en ventlum í hlið blokkarinnar. Þetta þýddi að blokkin, með 90°samhallandi sílindraröðum, innhélt tvö ,,hedd". Ein af forsendunum var að blokkina yrði að steypa í einu lagi en ekki með lausum sílindrum eins og V8-vélar keppinautanna. Til að gera málið enn erfiðara var að ventilraðirnar þurftu að vera efst í hvorri sílindrahlið og því þurfti að leiða pústið í göngum þvert yfir blokkina. Ein pústgöng voru á hvorum enda en pústið frá miðjusílindrum sameinað í einum göngum þvert yfir miðjuna (þetta skýrir að flækjur fyrir þessa vél eru með 3 rörum en ekki 4). Aðrir framleiðendur, t.d. Chrysler, framleiddu steyptar 8 sílindra línu blokkir fyrir sínar flathedd-vélar - en í þeim voru ventlarnir yst í blokkinni og því tæknilega viðráðanlegt með þeirri tækni sem þá var þekkt. En á þessum tíma var sú stálsteyputækni, sem þurfti til að framleiða V8-blokkina óþekkt; fyrstu blokkirnar sprungu á ýmsum stöðum um leið og þær kólnuðu og málið virtist óleysanlegt.

Í október 1931 hafði tæknideildin smíðað rúmlega 30 mismunandi V8-vélar og prófað. Þeim hafnaði Henry Ford I öllum af ýmsum mismunandi ástæðum. Loftið var þrungið spennu og margir starfsmanna, sem lagt höfðu nótt við dag, voru orðnir vonlitlir um að V8-vélin yrði nokkru sinni framleidd. Í desember funduðu þeir feðgar Henry og Edsel þar sem þeir fóru yfir stöðuna. Niðurstaða langs fundar varð sú að V8-vélin skyldi framleidd hvað sem raulaði og tautaði. Talið er að þá ákvörðun megi þakka Edsel Ford sem var aðalhönnuður fyrirtækisins. Sérstökum vinnuhópi tæknimanna Ford tóks það ómögulega - að þróa á 4 mánuðum nýja stálsteyputækni sem gerði kleift að fjöldaframleiða jafn flókið steypugóss og þessa vél í einu stykki og verður þess tæknilega afreks lengi minnst.


Þessi teikning sýnir nokkuð vel hönnun vélarinnar. Takið eftir að pústportin eru 3 á hvorri hlið þar sem pústrásir sílindrannan í miðjunni eru sameinaðar í eina í miðri blokkinni.	Vélin í Timmis Ford V8 er upprunaleg og framleidd af Ford Canada 1934

V8-flatheddvélin er um margt einstök. Í anda Henry Ford I er hún mjög einföld, gangviss og endingargóð og hún knúði ekki bara fólksbíla heldur einnig vinnubíla, flutningabíla, rútur o.fl. Þessi merkilega vél er enn í fullu fjöri og gegnir miklu hlutverki, sérstaklega í Bandaríkjunum, þar sem hún er hjartað í fjölda endurbyggðra bíla sem eru áhugamál milljóna manna. Nefna má að með þessari merkilegu vél byrjaði ameríska fyrirbrigðið ,,Drag racing" sem stundað hefur verið af unglingum allt fram á þennan dag - nú ef til vill meira á keppnisbrautum en var hér áður fyrr. Ein af ástæðum vinsælda vélarinnar er mikið framboð og því hagstætt verð en sem dæmi um framleiddan fjölda má nefna að á fyrstu árunum sem vélin var í fullri framleiðslu höfðu selst 2 milljónir bíla með henni í júní 1935 en samanlagt var hún framleidd í 22 ár í Bandaríkjunum auk framleiðslu hjá Ford í Kanada og sjálfsagt víðar. Sú gerð af flathedd-vélinni sem nú er vinsælust er 24ra heddbolta/hedd vélin (24-stud) sem var af árgerð 1939-1953. Þegar skoðaðar eru ritaðar upplýsingar um þessa merkilegu vél verður maður fljótt var við að þeim ber ekki öllum saman. Í eftirfarandi lýsingu á þróuninni er stuðst við gögn úr grein eftir Tom Senter í ,,Petersen's Complete Ford Book" (3. útg. 1973). Greinin nefnist ,,Flathead V-8 Rebuild" en þar vísar Tom Senter í þekktan sérfræðing í eldri Ford-vélum sem heimildarmann; - Bill Wood tæknifræðing í La Canada í Kaliforníu sem margir áhugamenn þekkja til.

- Upphaflega V8-vélin (Model 18 frá 1932) var úr steypustáli og með 90° samhallandi sílindrum, tímahjólum (kambhjóli úr pressuðu texi), gegnheilum undirlyftum og ventlum í hlið blokkarinnar (hausinn snéri upp). Sílindrar voru 3^1/16" en slaglengdin 3^3/4" sem þýddi að slagrými var 221 rúmtomma ( 3,62 lítrar). Þjöppun var 5,5:1. Heddin voru úr steypustáli með vatnsdælu fremst á hvoru heddi. Sveifarásinn var með 3 höfuðlegum. Vélin, sem skilaði 65 hö við 3400 sn/mín vóg 213 kg.

- Fyrsta meiri háttar breytingin koma strax ári síðar (Model 40 frá 1933) en þá voru heddin úr áli, þjöppun aukin í 6,3:1 og aflið jókst í 75 hö við 3800 sn/mín. Model 40A frá 1934 kom með Stromberg blöndungi sem jók aflið í 85 hö.

- Næsta breyting sem munaði um kom með Model 78 frá 1937 en þá voru gerðar ýmsar endurbætur, t.d. betri álhedd þótt aflið ykist ekki. Þessi vél er merkileg á þróunarferlinum og er yfirleitt nefnd V-8-85. Sama ár kom Ford með minni V8-vél, 136 cid (2,2 lítra) sem var 60 hö en sú vél var einungis fáanleg 1937 og 38 í Bandaríkjunum, var m.a. í léttum pikköpp. Þessi minni vél átti hins vegar eftir að gegna ákveðnu í Frakklandi því hún var í Mathis Quadriflex, og Ford Series 72 og 76 og svo í Ford Vedette til og með 1961. Minni V8-flatheddvélin var einnig í breskum Ford bílum fyrir stríð.

- Næsta verulega breyting varð 1939 þegar Mercury kom fyrst á markaðinn. Model 91A hjá Ford og Model 99A hjá Mercury. Vélin var endurhönnuð til að hana mætti nota í báðar bíltegundirnar. Vélin var ekki eins t.d. notaði Mercury sverari sílindra (239 cid) og hærri þjöppu og var 10 hö öflugri en Ford (85 og 95 hö). Í stað 21s bolta hedda komu nú 24ra bolta.

1942 var þjöppun aukin í 6,2:1 hjá Ford (90 hö við 3800 sn/mín) og í 6,4:1 hjá Mercury (100 hö). 1946-1948 var vélin eins í báðum tegundum (239 cid), þjöppun jókst í 6,8:1 vegna betra bensíns og aflið var 100 hö við 3800 sn/mín.

- Síðasta framleiðsluskeiðið var 1949-1953. Ýmsar endurbætur voru gerðar á vélinni, m.a. til að leysa kælingarvandamál sem löngum vildi loða við hana. Mest áberandi breytingin er að kveikjan, sem áður var fremst á vélinni miðri (djöfullegur staður í augum viðgerðarmanna), var flutt með vinkildrifi ofarlega fremst á vélinni vinstra megin og hafði nú ett sett af platínum í stað tveggja sem voru í eldri kveikjunni (það þykir hafa verið afturför). Aflið var 100 hö hjá Ford en 112 hjá Mercury.

Fyrstu vélarnar voru með 2 vatnsdælur, eina á hvoru heddi. Frá og með 1939 er ein vatnsdæla framan á vélinni miðri.

Og þessum þætti má ljúka með því að nefna að Ford V8-flatheddvélina má tjúna á auðveldan og hagkvæman hátt í a.m.k. 240 hö. Þótt hörgull kunni að vera á ákveðnum upprunalegum hlutum í þessa vél er mikið framboð af varahlutum og eftirbúnaði fyrir hana í Bandaríkjunum. Dæmi: http://.www.tperformance.com

Það er svo sem engin furða þótt Ford V8 1932 hafi selst vel. Auk þess að vera fallegir bílar með kraftmikla vél var verðið furðulega lágt, t.d. kostuðu þeir svipað og Model A með 4ra sílindra vél. 1933 kostaði Fordor Sedan 610 dollara og Roadster með tengdamömmusæti (rumble seat) í skottlokinu 410 dollara. Tveggja dyra bílarnir,sem Edsel Ford hannaði, þóttu mjög töff. Þeir voru af gerðunum Roadster (blæjubíll), 3ja glugga DeLuxe Coupe og 5 glugga DeLuxe Coupe en í honum mátti skrúfa niður öftustu hliðarrúðurnar (til að tala við þann sem sat í skottlokssætinu). Fordarnir voru með þverfjöður að aftan og framan, 6 volta rafkerfi og teinabremsur. Þótt vélin væri snörp og vinnslan skemmtileg voru aksturseiginleikar bílanna sérkennilegir - sumir sögðu þá hættulega.

Allar götur síðan 1969 eru Ford DeLuxe Roadster 1934 framleiddir, að stórum hluta í upphaflegri mynd, í Victoria, British Colubia, Kanada og nefnast Timmis-Ford V8. Það er hugsjónamaðurinn Andrew Timmis sem hefur staðið fyrir þeirri framleiðslu í rúm 30 ár en ég man eftir blaðaumfjöllun um hann 1985 þar sem þessu framtaki og bílnum var hælt í hástert en ekki spáð langlífi - en þær spár hafa ekki gengið eftir því Andrew Timmis er í fullu fjöri að framleiða, að mínu mati, einn fallegasta bílinn um þessar mundir og meira að segja kominn á Netið. http://www.timmismotor.com

Timmis Ford V8 er með boddí úr trefjaplasti. Það er svo vandað að engin leið er að sjá að það sé ekki úr stáli. Timmis notar upprunalega grind úr 33 Roadster en hefur breytt fjöðruninni þannig að blaðfjaðrirnar eru fjórar, vökvabremsur eru á öllum og 12 volta rafkerfi. Vélin er 24ra bolta V8-flatheddvél framleidd af Ford Canada en Timmis mun hafa keypt upp gamlar birgðir nýrra véla auk fleiri upprunalegra hluta sem hann notar við framleiðsluna.

Timmis Ford V8 er sagður hafa mjög góða aksturseiginleika og hann megi keyra á 150 km hraða sé því að skipta. Árið 1985 kostaði Timmis Ford V8 42 þúsund dollara. Ef að líkum lætur kostar hann ekki undir 60 þús. dollurum nú - og fá líklega færri en vilja.