Leó M. Jónsson vélatæknifræðingur:
Packard
Packard,
sem framleiddi fyrsta bílinn 1899, var einn af elstu bandarísku bílaframleiðendunum
og lengst af sínum ferli þekkt fyrir framúrskarandi bíla sem voru
eftirsóttir vegna þess hvað þeir þóttu fallegir, tæknilega
fullkomnir og vandaðir.
Bræðurnir
James Ward og William Doud Packard voru af efnuðu fólki sem rekið hafði
búsáhalda- og járnvöruverslun, sögunarmillu, mótel og járnvalsverk í Warren
í Ohio. Þeir bræður sem voru einu afkomendurnir fannst sem ákveðin stöðnun
væri í fjölskyldufyrirtækinu og stofnuðu ,,Packard Electric Company"
árið 1880 til að taka þátt í rafvæðingunni sem þá var í algleymimgi.
Sagt er að James Ward, kallaður Jim, hafi haustið 1898 keypt bíl af tegundinni Winton sem reyndist slíkur sleði að eftir að hafa ekið honum 25 km hafi hann helst viljað eiga hest til að draga bílinn. Þessi Winton mun hafa verið stangarstýrður eins sílindra ,,hestlaus vagn", eins og tækið nefndist í þá daga - einn af fyrstu 12 bílunum sem Alexander Winton smíðaði. Sagt er að Jim Packard hefði verið svo hundóánægður með þennan fyrsta bíl sinn að hann lét Alexander Winton hafa það óþvegið. Sagt er að sá hafi brúkað stólpakjaft og manað Jim til að framleiða betri bíl úr því hann væri sjálfur svona klár - og þannig orðið til þess að einn af merkilegustu bílum Ameríku varð til því Jim Packard lét ekki bjóða sér hvað sem er.
Packard V12 Custom Convertible Sedan af árgerð 1932. Yfirbyggður af Dietrich of Detroit.
Öfugt við Henry Ford voru Packard-bræður engir eintrjánungar - þeir gátu unnið með öðrum án þess að valta yfir þá. Strax um haustið 1898 fengu þeir til liðs við sig George Weiss, sem þá rak vélaverkstæði og hafi áður unnið fyrir Alexander Winton, til að vinna að hönnun fyrstu Packard bílanna og stofnuðu fyrirtækið ,,Automobile Division of the New York and Ohio Company" sem var dótturfyrirtæki Packard Electric Company. Haustið 1900, þegar fyrirtækið Packard Automobile Co. hafði verið stofnað, var George Weiss valinn varaformaður stjórnarinnar. Merkilegt nokk nefndist fyrsti bíll Packad Model A (sem varð svo Módel B) og var sá að mörgu leyti betri en Winton bíllinn og sú staðreynd að hann var með 12 hestafla vél skipðaði honum á bekk með allra öflufustu amerísku bílunum. Sá bíll hitti beint í mark. Í framhaldi gerðu Packard-bræður og George Weiss með sér samning og á grunni hans var stofnað fyrirtækið ,,Ohio Automobile Company" og var Jim Packard stjórnarformaður þess. Og hér má bæta því við að 49 bílar af Model B seldust en það þótti góður árangur í þá tíð en með Model B byrjaði Packard ákveðna hefð í lit á bílum sem nefndist ,,Packard blár".
Packard Twelve Convertible Sedan (V12 160 hö) af árgerð 1934. Yfirbygging frá Dietrich.
Rockefeller og Henry B. Joy
Haustið
1900 sýndi fyrirtækið Model C- bíla sína á bílasýningu í Madison
Square Garden á Manhattan í New York og seldi þrjá bíla á staðnum.
Þá hafði heiti fyrirtækisisns verið breytt í ,,Packard Motor Car
Company". Ekki var það verra að tvo af seldu
bílunum keypti milljónarinn William Rockefeller sem auðvitað
vakti athygli. En þótt vel viðraði fyrir Packard hefði það eitt
ekki leitt til stórræða. Það sem blés byr undir báða vængi var áhugi
fjármálamanns sem hét Henry B. Joy en hann hafði keypt Packard 1902 og
var svo ánægður með gripinn og kosti hans umfram aðra bíla þess tíma
að hann fékk menn til félags við sig um að fjármagna nýja verksmiðju
fyrir Packard sem skyldi reist í Detroit.
Jim Packard samþykkti tillöguna með því skilyrði að hann fengi frjálsar hendur til að smíða bíl sem hann langaði til að keyra. Henry B. Joy kom með franskan tæknifræðing, Charles Schmidt, inn í fyrirtækið. Sá tók til óspilltra málanna við að hanna nýjar vélar. Og nú fóru hjólin að snúast í bókstaflegri merkingu: Árið 1903 vakti það verðskuldaða athygli þegar Tom Fetch, sem var yfirverkstjóri hjá Packard, keyrði eins sílindra Packard 5600 km leið um alls konar torleiði, yfir þver og endilöng Bandaríkin (sá bíll varð af frægur og kallaðist ,,Old Pacific").
Vatnskassahlífin var stolt hvers Packards. Super Eight Limosine af árgerð 1936.
Ekki tókst
þó allt jafn vel hjá Packard í árdaga. Meiri háttar áfall varð
1903 þegar nýr bíll, Model K, reyndist gjörsamlega misheppnaður;
drifið brotnaði, gírkassinn hrundi, drifsköft snérust sundur o.s.frv.
Í stað þess að reyna að berja í brestina keypti fyrirtækið K-bílana
aftur og eyddi þeim. Aðeins einn bíll af K-gerð mun hafa sloppið.
Packard tókst
að vinna sig í álit á ný, ekki síst vegna ýmissa tækninýjunga svo
sem sjálfvirkrar kveikjuflýtingar, gírskiptingar með H-gátt og bensíngjafar
í gólfi.
Um þetta leiti fluttist Packard að East Grand Boulevard í Detroit þar sem það var til húsa allar götur síðan þar til 54 þúsund fermetra verksmiðjunni var lokað 1956 og flutt til Indiana. Fyrsta framleiðsluárið (1903-1904) skilaði verksmiðjan 200 bílum. Það var árið 1904 sem fyrsta Packard-grillið kom fram á sjónarsviðið og var við lýði eftir það í einni eða annarri mynd til endaloka (1958). Þótt þessi 200 bílar seldust var verð þeirra (3000 dollarar) of lágt þannig að dúndrandi tap var á framleiðslunni. Hefði Henry B. Joy og efnaðir kunningjar hans í Detroit ekki komið fyrirtækinu til aðstoðar með fjárframlagi árið 1905 hefði saga Packard líklega ekki orðið lengri.
V12 Convertible Coupe af árgerð 1937.
Aðalsmerki Packard
Henry B.
Joy gerðist stjórnarformaður Packard 1904
og þeir Packard-bræður drógu sig út úr daglegri stjórn (Jim
Packard hætti í stjórn 1910) og
snéru sér að því að reka fyrirtæki sitt í Warren Ohio sem átti
eftir að verða einn stærsti framleiðandi rafleiðara fyrir bíla í
heiminum og var, á sínum tíma, innlimað í General Motors.
Það er
annars merkilegt hvað bráðsnjallir menn geta misst jarðsambandið þegar
þeir hafa áorkað einhverju umfram aðra. Það mun hafa verið forboði
hrunsins hjá Chrysler þegar stjórnandi þess, K.T. Keller, sem sagt var
að svæfi með hattinn á höfðinu, gaf eftirfarandi yfirlýsingu þegar
hann var spurður 1949 hvort Chrysler ætlaði ekki að framleiða lægra
byggða straumlínulaga bíla eins og hinir: ,,Við smíðum bíla til að
sitja í en ekki til að míga yfir."
Þannig fór
fyrir Jim Packard: Hann setti sig upp á móti því árið 1901 að vél
með fleiri en einn sílindra yrði framleidd fyrir Packard með þeim orðum
,, að vél með fleiri en einn sílindra í Packard yrði eins og tvö
skott á ketti - engin þörf væri fyrir slíkt."
Eins og aðrir íhaldssamir uppfinnarar þurfti Jim Packard að
beygja sig fyrir þróuninni og fyrsti 4ra sílindra Packard kom á markaðinn
1903.
Ég má til með að geta eins svona tilfellis, sem stundum er sagt að hafi verið ein mestu mistök viðskiptasögunnar, - þegar fjármálajöfurinn J.P. Morgan hljóp rækilega á sig með því að afgreiða Alexander Graham Bell og símann hans með þeim orðum að svona tæki myndi aldrei koma að neinu gagni í viðskiptum!
Þannig auglýsti Packard umboðið á Íslandi árið 1952.
Vönduð
vinna, áreiðanleiki og leiðandi hönnun voru aðalástæður þess að
Packard öðlaðist fljótt orðstír
sem gæðamerki. Um 1910 hafði Packard skilað hagnaði árum saman.
Reyndar skilaði Packard hagnaði samfellt í 18 ár frá 1910 - 1928. Til
skjalanna kom Alvan Macauley, lögfræðingur að mennt sem hafði stjórnað
reiknivélaframleiðslunni hjá Bourroghs, og gerðist nú forstjóri Packard 1910 og stjórnarformaður
1916 þegar Henry B. Joy yfirgaf stjórnina eftir ágreining en hann vildi
innlima Nash í Packard - fyrir því var ekki meirihluti og hann sagði
af sér. Alvan Macauley fékk til liðs við sig Jesse G. Vincent, sem
komst í sögubækur sem snjallasti tæknimaður bandaríska bílaiðnaðarins,
og fól honum yfirstjórn tæknideildar Packard 1910. Jesse Vincent
sem hafði verið offursti í bandaríska landhernum, kom frá Hudson
Motor Car Company þar sem hann var einn af lykilmönnum við vélahönnun.
,,Tvöföld" vél
Þegar tæknimenn annarra bílaframleiðenda voru að metast um hvort 4ra sílindra vélar væru ekki jafn góðar og 6 sílindra voru Vincent og samverkamenn hans í óða önn að þróa V12-vél með því að sameina tvær 6 sílindra vélar. Fyrsti Packard með V12-vél kom á markaðinn 1915 sem ,,Twin Six" - hann setti allt á annan endann í bandaríska bílabransanum - fyrsti bíll í heimi með V12-vél og er auk þess fyrsti Packard sem telst klassískur.
Ed Macauley (drengurinn t.v.) ólst upp með Packard og ýmsum lykilmönnum í sögu þess og tók síðar við sem yfirmaður hönnunardeildar fyrirtækisins. Frá hægri: Faðir hans og stjórnandi Packard Alvan Macauley, kappakstursmaðurinn Barney Oldfield og fjármálamaðurinn Henry Bourne Joy frá Detriot en hann kom í veg fyrir að Packard liði undir lok eftir taprekstur 1903.
Þessi vél
sem er með 424 rúmtomma slagrými og einnig nefnd
,,Vincent-vélin" er meistarastykki og byltingarkennd á
margan hátt. Hún var fyrsta ameríska 60° V12-vélin og fyrsta ameríska
vélin með stimpla úr áli. Í fyrstu var vélin 85 hö við 3000 sn/mín
og vóg 450 kg. Ákveðnar ástæður lágu að baki þess að Packard
nefndi vélina ,,Twin Six". Rolls
Royce hafði valdið byltingu í framleiðslu lúxusbíla þegar það var
á meðal þeirra fyrstu til að þróa 6 sílindra vél sem var miklu
þýðgengari en fólk hafð vanist. Fyrsti Rollsins með þeirri vél, en
hún nefndist 40/50hp, var Silver Ghost af árgerð 1906. Með V-12 Twin
Six-vélinni vildi Packard leggja sérstaka áherslu á að hún væri tvöfalt
mýkri í gangi en Single Six-vél.
Packard Twin Six 1915 bar af öðrum bílum vegna þess hve vélin var þýðgeng og hljóðlát en með henni setti Packard nýjan staðal sem aðrir urðu að taka tillit til. Vélin var ekki mjög stór mæld í slagrými enda var borvíddin ekki nema 3 tommur. En eiginleikar hennar voru einstakir, seiglan var slík að bílinn mátti keyra á 5 km hraða í hæsta gír án þess að vélin möglaði og rífa hann upp í 50 km hraða á 12 sekúndum án þess að skipta niður og er það talsvert þegar haft er í huga að afturhjólin voru 36 tommur að þvermáli. Bílinn gat haldið 130 km hraða sem þótti einstakt árið 1915.
Darrin One Eighty Convertible Victoria af árgerð 1941
Packard
Twin Six var jafn sterkur og hann var mjúkur og hljóðlátur. Hann vakti
þjóðaratygli þegar honum var ekið 4300 km frá Detroit til San
Francisco árið 1915 í einni lotu með 20 km meðalhraða þegar stærstur
hluti leiðarinnar var í drullu upp á
miðjar hjólnafir.
Það er
til marks um gildi þessa bíls árið 1915 að Packard varð að hafa sölumenn
á vöktum allan sólarhringinn í söluskrifstofu sinni á Manhattan þar
sem endalausar biðraðir mynduðust. Á Vesturströndinni voru lætin
engu minni því þegar Packard Twin Six var fyrst sýndur í San
Francisco stóðu 25 þúsund manns í biðröð við sýningardeildina
fyrstu 2 dagana. Strax árið 1916 var verksmiðjan í Detriot orðin 40
þús. fermetrar að stærð. Á næstu 8 árum fram til 1923 seldust 35
þúsund Packard TwinSix (en vegna fyrra stríðsins minnkaði bílaframleiðsla
verulega 1917 og lá alveg niðri árið 1918).
,,Vincent-vélin"
var tjúnuð fyrir kappakstur strax 1915. Sú var 50 kg léttari, hafði hærri
þjöppun, afkastameiri blöndung og skilaði 110 hö við 3000 sn/mín.
Frægur kappakstursmaður á þeirri tíð, Ralph DePalma, setti ótal met
í bíl með þessari Twin Six-vél. Það var því engin furða þótt
,,fræga fólkið" sæktist eftir Packard Twin Six og líklega hefur
sá bíll lagt grunninn að þeim orðstír sem Packard öðlaðist sem lúxusbíll
fræga fólksins. Og hafi einhver haldið að með því væri einungis átt
við nýríka Ameríkana var það ekki: Nikulás II rússakeisari keypti
Packard Twin Six (bíllinn var þannig útbúinn að setja mátti skíði
í stað framhjólanna), einnig bróðir hans Michael stórhertogi,
indverskir prinsar áttu nokkur stykki hver, landstjóri Breta á Nýja Sjálandi
lét ekki sjá sig opinberlega nema á Twin Six, svo nokkrir pótintátar
séu nefndir.
Enginn bíll,
ekki einu sinni Rolls Royce, gat skákað Packard Twin Six sem stöðutákni
frá 1915 til 1923. Árið 1916 hafði Packard framleitt fleiri en 100
þúsund bíla.
Ódýrari Packard
Á meðal
framleiðenda lúxusbíla hafði Packard sérstöðu í fleiri en einu
tilliti. Gæðin voru strax sett á oddinn. Sem dæmi um stefnuna í gæðamálum
má nefna að væri rofi talinn þurfa að þola 20 þúsund rof var hann
hannaður fyrir 40 þúsund rof hjá Packard. Væri hurðarlæsing talin
þurfa að þola 60 þúsund opnanir var hún hönnuð fyrir 120 þúsund
opnanir hjá Packard.
Á fyrstu
áratugum aldarinnar, meðan aðrir, svo sem Cadillac, Rolls Royce,
Daimler, Hispano Suisa o.fl. létu sérstök fyrirtæki á borð við
LeBaron, Fleetwood, Fisher, Park Ward, Mulliner, Fernandes & Darrin,
Henry Chapron, Falaschi of Paris ofl. um yfirbyggingarsmíðina, var boddíið
framleitt hjá Packard eins og allir aðrir hlutar bílsins. En þetta
breyttist upp úr 1921 eins og annað og
1928, þegar Packard seldi 3 bíla á móti hverjum einum Cadillac,
var boðið upp á yfirbyggingar frá utanaðkomandi bílasmiðum svo sem
Dietrich, Holbrook, Judkins, Rollson o.fl.
Þótt
það sé útúrdúr hér má nefna atriði sem sjaldan kemur fram í umfjöllun
um Packard en það er framleiðsla
þess ávörubílum sem hófst 1905 en um 43 þús. Packard vörubílar
höfðu verið framleiddir árið 1923. Og það tengist vörubílunum að hjá Packard
var sérstök dísildeild strafrækt um 1930. Og því má enn bæta við að Packard
framleiddi flugvélahreyfla og bátavélar fyrir bandaríska herinn og framleiddi
t.d. fyrstu dísilvélina sem notuð var í flugvél. Packard framleiddi
V12 og V8 díslilvélar í báta með 17 lítra slagrými og upp í 37
lítra á árunum 1950-1956 en þær voru notaðar af bandaríska sjóhernum og
eru enn þann dag í dag í notkun í stærri klassískum skemmtibátum. Um vélaframleiðslu
Packards mætti skrifa sjálfstæða grein en sá þáttur er utan við svið þessarar
greinar.
Eftir lok
fyrr stríðs hugðist Macauley auka framleiðslu Packard verulega með nýjum
6 sílindra bíl, Packard Single Six en sú vél var miklu ódýrari í
framleiðslu en V12-vélin. Enda fór svo að þessi nýi bíll ruddi út
framleiðslu á vörubílum og V12-vélinni strax árið 1923. Þetta sama
ár kom 8 sílindra línuvél (flathedd) sem nefndist Single Eight - vél
sem átti eftir að vera í Packard bílum allar götur til 1942.
Árgerð
1929 af Packard Eight nefndist Sixth Serie eftir módelnúmerunum 626, 633
o.s.frv. en þessi tegundarflokkun Packard hélst lengi en lauk með 26.
seríunni 1953.
,,Kreppan
mikla"
Packard
fór illa út úr efnahagshruninu á árunum um og eftir 1930. Fyrirtækið var
þó einn þeirra bílaframleiðenda
sem lifði af Kreppuna og beitti til þess snjöllum aðferðum við markaðssetningu
- fann aðferðir til að aðlaga sig að framleiðslu á ódýrum bílum þegar
lúxusbílar voru hættir að seljast - fyrirtækið gíraði sig inn á fjöldaframleiðslu.
Til að
gefa einhverja hugmynd um erfiðleikana nægir að nefna að Packard
framleiddi og seldi 50054 bíla árið 1928, 28177 bíla 1930 en ekki nema
6071 bíl árið 1934. Engu að síður eru sumir glæsilegsutu bílarnir
frá þessum tíma enda varð að tjalda því sem til var. Og þótt útlitið
gæti ekki talist gott voru menn ekkert á því að leggja upp laupana
sem sjá má á því að Packard opnaði verksmiðju í Ontario í Kanada
1931 (hún var lögð niður 1939).
Tveir ólíkir
Packard-bílar komu 1932 annars vegar Light Eight og hins vegar nýr V12
Twin Six sem nefndist Packard Twelve frá og með árgerð 1933. Light Eight hvarf fljótt af sjónarsviðinu en hann reyndist
undanfari ódýrari gerðar af Packard - en sá bíll átti eftir að
hleypa nýju lífi í fyrirtækið. Þetta var Packard One Twenty (120)
1935 sem var með 282 rúmtomma (4,6 lítra)
8 sílindra 120 ha línuvél. Bíllinn leit út eins og Packard en
var miklu ódýrari enda voru pantaðir rúmlega 10 þúsund bílar áður en
framleiðsla bílsins hófst en 31987 Packard 120-bílar
seldust á fyrstu 9 mánuðum ársins 1935. Aukningin í sölu var
rúmlega 700% á milli ára og tap snérist upp í gróða. Árið 1936
varð enn betra fyrir Packard sem seldi 83226 bíla með 7 milljón
dollara hagnaði. 1937 bættist 120-bíll með 6 sílindra 245,3 rúmtommu
100 ha vél við og á enn hagstæðara verði. Salan hélt áfram að
aukast og varð 109518 bílar það ár sem sló öll met. 92% bílanna
voru af ódýrari gerðinni, þ.e. 120 með 6 eða 8 sílindra línuvél.
Þessir bílar, Packard 120, voru án efa á meðal allra bestu bíla sem
bandarískir kaupendur áttu kost á - enda kunnu þeir greinilega að
meta þá.
Athyglisvert
er að meira en helmingur mannaflans hjá Packard 1937 var að vinna við
framleiðslu á stóru Eight-bílunum og Twelve þótt þeir væru
einungis 8% af sölunni. Það var því ekki allt í lukkunar velstandi.
1940-41 árgerðirnar
af Packard báru af öðrum bílum þess um glæsileika og góða
aksturseiginleika. Um 1940 hafði 120 bíllinn með 6 sílindra vél fengið
nýtt tegundarheiti, One Ten og var fáanlegur í 6 mismunandi útfærslum,
sem tveggja dyra með stálþaki eða blæju, 4ra dyra og Wagon. Vélin
var 100 hestöfl og bíllinn kostaði um 1000 dollara í algengustu útfærslu.
Samkeppnin var ekki mikil því jafn aflmiklir bílar voru ekki á hverju
strái á sambærilegu verði - helst að DeSoto, Nash og Hudson gætu
haft uppi einhverja tilburði.
Ekki verður
skilist svo við þetta tímabil í sögu Packard að ekki sé minnst á
hinn sérsmíðaða og dýrari Darren Victoria sem hannaður var af Dutch
Darrin en hann er eini Packard af One Twenty gerðinni sem er viðurkenndur
sem klassískur af ,,Classic Car Club of America".
Packard Clipper
Í apríl 1941 kynnti Packard nýjan bíl sem nefndist Clipper. Hann vakti gríðarlega athygli og þótti vera langt á undan keppinautum hvað varðaði útlit, hönnun og vélbúnað. Clipper er einn fyrsti bíllinn með straumlínulagi þar sem frambrettin eru felld inn í hliðar bílsins. Talið er að línurnar að Clipper hafi Dutch Darrin lagt en Werner Gubitz ynnt af hendi hönnunina. Hann var einungis boðinn 4ra dyra með 127 tommu hjólhafi (3226 mm). Næstu ár fylgdu nýjar gerðir svo sem Clipper 180 1942, Custom Super Clipper 1946-47. Vélarnar voru 282-356 rúmtomma 125 - 165 hö. Þetta voru miklir bílar, vógu allt að 2,5 tonnum (þar af vóg vél og gírkassi um 500 kg).
Athyglisvert
er að Packard náði að selja 72855 Clipper frá því í apríl 1941 og
þar til bílaframleðslu var hætt vegna síðari heimstyrjaldarinnar 9.
febrúar 1942 þegar það snéri sér að hergagnaframleiðslu, m..a. að
smíði 55 þúsund Rolls-Royce Merlin flugvélahreyfla.
Þegar bílaframleiðslan
hófst á ný í október 1945 var allt gjörbreytt. Packard Clipper þótti
ekki eins áhugaverður og áður en öll framleiðslutækin vegna stóru
8 sílindra bílanna höfðu verið seld til Rússlands þar sem Packard
180 birtist á ný 1946 sem ZIS-110. Annað atriði sem ef til vill hefur
haft talsverð áhrif var að Packard hafði gert verktakasamning við
utanaðkomandi fyrirtæki (Briggs) um framleiðslu á
Clipper-yfirbyggingunum. Sá samningur átti eftir að valda Packard
talsverðum búsifjum - ekki síst lenti það í vandræðum með gæðin
sem ekki þóttu vera Packard sæmandi.
Hvaðan
sem þau áhrif kunna að hafa komið þá er það staðreynd að bandarískir
bílakaupendur litu bíla ekki sömu augum eftir seinna stríðið og
Packard átti ekki upp á pallborðið lengur og kaupendur sóttust ekki
eftir Packard-bílum. Afleiðingin varð samdráttur til lengri tíma litið.
Alls konar kenningar hafa verið settar fram um ástæður þess að
Packard leið undir lok, m.a. að það hafi verið mistök Macauleys að
fara út í framleiðslu á ódýrari bílum í stað þess að halda áfram
að einbeita sér að framleiðslu stöðutákns á sínum tíma. Og hafi
það ekki verið mistök voru það, að margar áliti, afdrifarík mistök
þegar Packard, sem var eini smærri bílaframleiðandinn sem var
skuldlaus eftir seinna stríðið, hélt þá áfram að framleiða ódýra
bíla þótt markaður hefði skapaðist á ný fyrir lúxusbíla. En
Cadillac einbeitti sér að lúxusbílaframleiðslu og tók hlutverkið af
Packard. Þá var Macauley líka sakaður um að hafa
látið undir höfuð leggjast að láta þróa V8-vél (það gerði
Chevrolet ekki fyrr en 1955 !) o.fl. Um þessar kenningar gildir að auðvelt
er að vera vitur eftirá.
Árin 1948-1958
Nú skyldi enginn halda að Packard hafi setið auðum höndum. Þvert á móti hélt fyrirtækið áfram að vera fyrirmynd annarra um tækni og gæði og það átti sína eftirtektarverðu spretti - t.d. var salan 99 þúsund bílar 1948 og 104 þúsund bílar 1949. Síðan var stefnan stöðug niður á við.
Patrician 400 Sedan af árgerð 1951
Um það má
deila hvort Packard hafi verið heppið með hönnunarvinnuna.
Andlistlyftur Cllipper sem átti að heita nýr bíll af árgerð 1948
þótti klunnalegur og var mjög þungur enda fékk sá viðurnefnið ,,Ólétti
fíllinn" .
Á meðal sérkennilegra bíla frá þessum tíma er Packard Eight Station - hrikalega stór óðalsvagn með tréverki á hliðunum en hann var fáanlegur 1948-50 (enginn kannast við að hafa hannað þann bíl frekar en Ford Edsel). Árið 1949 verða breytingar á markaðinum sem komu við Packard. Stóru framleiðendurnir voru nú komnir á fulla ferð eftir stríðshléð og gátu fullnægt öllum kröfum markaðarins fyrir bíla, Ford af árgerð 1949 var nýtískulegur bíll sem höfðaði sterkt til kaupenda og HardTop bílarnir frá GM voru einfaldlega í tísku. Þótt Packard mætti þessu með nýjum bíl virtist sá ekki hafa neitt nýtt fram að færa hvað varðaði útlitið - en útlitið seldi bíla þá eins og nú. Kaupendur fóru að líta á Packard sem gamaldags bíl - hann þótti púkó - ekki síst við hlið bíla með V8-vélar - en slíka hafði Packard ekki á boðstólum 1949. Viðbrögðin voru að auka afl vélanna í 130 hö í Standard DeLuxe Eight og 145 hö í Super Eight (eldri 8 sílindra línuvélin með 5 höfuðlegum) og í 160 hö í Custom Eight (nýrri 8 sílindra línuvélin með 9 höfuðlegum) og í 165 hö 1950 (356 rúmtommur). Vökvaundirlyftur voru komnar í aflmeiri gerðina 1946. Því má bæta hér við að öflugasta 8 sílindra línuvélin var í Packard 1954, 359 rúmtommur og 212 hö við 4000 sn/mín.
,,Stórskipið" Eight Station af árgerð 1948
Tæknimenn
Packard voru þó ekki á neinu undanhaldi og til marks um það er að Packard
hannaði og þróaði sína eigin sjálfskiptingu, UltraMatic, sem kom á markaðinn
1949/50 og þótti bera af sem besta sjálfskiptingin á markaðnum. UltraMatic
var tæknilega fullkomnari en þær skiptingar sem GM framleiddi á þessum
tíma, t.d. var hún með sjálfvirkan túrbínulás sem kom ekki í HyrdaMatic
hjá GM fyrr en áratugum seinna. UltraMatic hafði ýmislegt fleira umfram
aðrar sjálfskiptingar - þótti t.d. mýkri en allar aðrar og var búinn inngjafarskipti
(kick-down) svo nokkuð sé nefnt. Einnig var boðið upp á ElectroMatic kúplingu
en það sá rafbúnaður um að kúpla þegar skipt var um gíra (kostaði 37.50
dollara) og yfirdrif.
1951
birtist Packard Patrician sem var fyrsti nýi bíllinn síðan Clipper
1941. Patrician var hannaður af John Reinhart. Patrician var vel gerður
bíll, hraðskreiður og þægilegur en þótti ekki spennandi með 8 sílindra
línuvél þegar Cadillac og Lincoln höfðu V8 - meira að segja stórfallegur
Mayfair HardTop nægði ekki til að tryggja Packard framtíð. Þó skal
hafa í huga að hinn nýi Packard 1951 gerði það að verkum að salan
jókst um 115% miðað við 1950. Það hefði átt að vera merki um hvað
það væri sem gæti bjargað Packard - en svo virðist sem stjórn þess
hafi ekki séð ljósið - hún hélt áfram á braut íhaldsseminnar - ef
til vill var það ekkert undarlegt þar sem salan var enn lífleg eða um
76 þús. bílar 1951 og jókst í 81 þúsund 1953. Málið var að
aukningin hjá þeim 3 stóru var miklu meiri.
1952 tók
James J. Nance við stjórnartaumunum hjá Packard en hann hafði áður
verið einn af sölustjórum hjá dótturfyrirtæki General Electric sem
nefndist Hotpoint. Þegar Nance kemur að fyrirtækinu er framleiðslan
rekin með 50% afköstum. Nace byrjaði á því að reyna að endurvekja
forna frægð Packard með framleiðslu á límósínum auk þess sem hann
beitti sér fyrir því að Patrician þróaðist á næstu árum í
Caribbian sem átti að keppa við Cadillac Eldorado og sportgerðina
Clipper Sporster 1953-54 en tókst það ekki með neinum teljandi árangri
þó bíllinn væri vissulega glæsilegur.
Vegna Kóreustríðsins
minnkaði sala bíla í Bandaríkjunum og mest hjá minni framleiðendum.
Sala Packard minnkaði niður í 27593 bíla. Án efa í ljósi þess
keypti Packard Studebaker í október 1954 og myndaði samsteypuna
Studebaker Packard Corporation. Tilgangurinn var að breikka markaðsgeirann
með ódýrari bílum og bílum í milliflokki þar sem Studebaker stóð
nokkuð vel auk þess sem Studebaker framleiddi
vörubíla og smátrukka sem seldust sæmilega. Þetta reyndu
fleiri því Nash og Hudson höfðu sameinast í American Motors um líkt
leiti og sú samsteypa átti eftir að lifa góð ár.
Nance sá
að meira þurfti til ef rétta ætti skipið. Með nýjum bílum og nýrri V8-vél
(352 og síðar 374 rúmtommur) lagði Packard mikið undir 1955. Fyrstu bílarnir
voru sýndir 17. janúar 1955. Bílarnir af árgerð 1955 urðu Clipper DeLuxe,
Clipper Super, Clipper Panama, Clipper Constellation, Clipper Custom
og Packard Four-Hundred, Packard Caribbian og Packard Patrician. Á meðal
þess sem Nance gerði til að endurvekja ímynd Packard sem lúxusbíls var
að skrá ódýrari gerðina, Clipper, sem sérstaka bíltegund 1955-56 þ.e.
sem Clipper en ekki Packard eins og kemur fram í módelupptalningunni hér
á undan. Ennfremur skal bent á að munur var á Clipper Super með 320 rúmtommu
vél og Clipper Custom með 352 rúmtommu vél auk 20 hestaflanna sem Custom
hafði umfram DeLuxe.
Þessir nýju Packard höfðu í fullu tré við keppinauta frá Ford og GM þótt þeir væru í raun og veru með sömu yfirbygginguna og árið áður en mjög vel heppnaða andlitslyftingu - þeir höfðu UltraMatic sjálfskiptinguna, vindustangarfjöðrun, sveipaða framrúðu og afar vandaða innréttingu - aksturseiginleika og þægindi eins og við var að búast af Packard. Salan tók kipp - 70 þúsund bílar seldust af 1955 árgerðinni.
Clipper Custom V8 af árgerð 1955. Bílinn átti upphaflega Þorbjörn Jóhannsson kaupmaður kenndur við fyrirtæki sitt Kjötbúðina Borg. Núverandi eigandi er Sigurbjörn Helgason. Ljósmynd: Sveinn Þorsteinsson. (Magnús Magnússon vélsmiður í Keflavík endurbyggði þennan glæsilega Oldsmobile Super Holiday 88 Hardtop af árgerð 1956 (240 hö) sem sést í hægra megin á myndinni en svo vill til að bílinn átti, árið 1971 ritstjóri þessarar vefsíðu en þá var bíllinn nýlega kominn til landsins frá Arizona um Sölunefndina og var svartur með hvítan topp - einn allra fallegasti Oldsinn á götum Reykjavíkur og oft teknar hressilegar spyrnur uppi við Geitháls).
Erfiðleikar
vegna kaupanna á Studebaker, sem var miklu verr statt en látið var í
veðri vaka við kaupin og vandræði vegna þess að Chrysler átti nú
Briggs sem framleiddi yfirbyggingarnar fyrir Packard og var ekkert áfjáð
í að hjálpa til og afturkippur sem kom í sölu á hergögnum, urðu
til þess að Nance sagði af sér sem yfirstjórnandi á árinu 1956.
Studebaker Packard var þá keypt af Curtis-Wright samsteypunni sem tap
til skattalækkunar. Ef eitthvað var þá voru Packard af árgerð 1956
enn flottari, 1957-58 var Clipper í fötum af Studebaker en framleiðslan
stöðvaðist þegar verksmiðjunni, sem síðustu árin var í South Bend
í Indiana var lokað í júlí 1958.
Endurlífgað ?
Packard
Motor Car Company hefur verið stofnað á ný í Bandaríkjunum. Nýja
fyrirtækið hefur keypt réttinn til að nota Packard merkið og hyggst
framleiða nýjan Packard Twelve. Ef til vill er þetta meira en orðin tóm
- í gangi eru fyrirtæki sem framleiða eftirlíkingar af Auburn,
Dusenberg og Stutz svo hvers vegna ekki Packard ? Vefsíða nýja fyrirtækisins
er a.m.k. forvitnileg (http://www.packardmotorcar.com).
Helstu heimildir:
Bókin: ,,Packard: A History of the Motorcar and the
Company" Höf. George Hamlin, C.A. Lesilie o.fl. New York 1978.
Bókin: ,,The World Guide to Automobiles, The Makers
and their Marques." Höf. N. Baldwin, G.N. Georgano, M. Sedgwick og
B. Laban. útg. McDonald Orbis
London 1987.
Bókin: ,,Standard Catalog of American Cars 1946-1975
í ritstj. John Gunnell. Útg. Krause Publications. Wisconsin 1992
Bókin: ,,Famous Old Cars." Höf. Hank Wieand Bowman.
Útg. Fawcett Publications. Connecticut 1957.
Bókin: ,,Packards at Speed." Höf. Robert J. Neal.
Útg. Aero-Marine History Publishing Co.
Tímarit. Collectable Automobile." Útg. Publications
International. Hefti: Desember 1995 og Október 1986.
Vefsíður sem tengjast efninu:
http://www.leoemm.com (Frásagnir: Saga einkaleyfanna,
Selden einkaleyfið).
http://www.thunderboats.org/packard.htm
http://www.autoswalk.com/packardtwinsix.html
Neðanmál (birt án ábyrgðar):
Á árunum fram að 1950 var Packard fínasti
bíllinn hérlendis en upp úr því tók Buick við
hlutverki stöðutákns nr. 1. Muni ég rétt var Jónas Jónsson fyrrverandi
ráðherra frá Hriflu á meðal þeirra sem áttu Packard (R29), fyrst
af árgerð 1938 og svo Clipper af árgerð 1947 (en þeir bílar vógu rúmlega
2 tonn). Þorbjörn Jóhannsson kaupmaður (Kjötbúðin Borg) átti Packard
Clipper Custom af árgerð 1955 sem fluttur var inn af umboðsmanninum Helga
Lárussyni sem var annar þekktra ,,Klausturbræðra" en hinn var Bergur
sem einnig var umboðsmaður fyrir Hercules, Simca, Prins Gloria
o.fl.. (fyrrum bíll Þorbjarnar, R2034, er nú ein af perlunum
á sýningum Fornbílaklúbbsins, núverandi eigandi er Sigurbjörn
Helgason). Ég man eftir Packard 1957
forsetaembættisins sem síðar átti Kornelíus gullsmiður. Og um 1961
stóð tvílitur Packard Super Eight af árgerð 1940 fyrir utan Vélsmiðjuna
Keili (ef til vill fyrrum einkabíll Högna Gunnarssonar forstjóra en hann
varð svo frægur, m.a, að eiga Tatra V8 1946 sem hann mun hafa keypt af
Ásbirni Sigurjónssyni forstjóra á Álafossi). Og gott ef Hæstiréttur átti
ekki Clipper Super af árgerð 1949 eða 50? Þeir sem komnir eru á efri ár
muna sjálfsagt eftir Packard Clipper Six sem voru fluttir inn sérbúnir
sem leigubílar með milliskilrúmi og voru gerðir út frá leigubílastöðvum
fram yfir 1960. Ég á það sameiginlegt með mörgum áhugamönnum um
gamla bíla að finnast mest gaman að pæla í Packard frá gullaldarárunum
sem mér finnst vera 1916 til og með 1938. Ég hef staðið agndofa gagnvart
glæsileka þessara bíla á bílasöfnum svo sem í Gilmore bílasafninu í
Hicory Corners í Michigan, Merle Norman bílasafninu í Kaliforníu
(þeir fallegustu eru þar en um þá heimsókn skrifaði ég grein á sínum tíma
í Bílinn, þ.e. nr. 6 árgang 1994 bls. 33) og í Volo bíla-safninu í Volo í Illinois,
svo nokkur séu nefnd.