|
Mustang II Ástandið á bandaríska markaðnum haustið 1973 hafði verið tíðindalaust að mestu þar til þann 19 október að skjótt skipuðust veður í lofti: Lýbía setti útflutningsbann á olíu til Bandaríkjanna sem svar við stuðningi þeirra við Ísraelsmenn í 6 daga stríðinu. Saudi Arabía skrúfaði fyrir olíu til Bandaríkjanna degi síðar og svo koll af kolli; Kuvait, Abu Dhabi og Quatar. Biðraðir mynduðust við tómar bensíndælur í borgum og bæjum Bandaríkjanna - allsnægtir höfðu snúist upp í andhverfu sína og hvergi á byggðu bóli urðu timburmenn almennari og jafn svakalegir af löngu og miklu bensínfylleríi. Þó máttu Ameríkanar á miðjum aldri og yngri muna skort á bílum, dekkjum, varahlutum og bensíni frá því á stríðsárunum því á þeim tíma sem Bandaríkin drógust inn í síðari heimsstyrjöldina, á árunum 1941-1945, lá framleiðsla þessara hluta niðri og bensín og dekk fengust einungis út á skömmtunarseðla. En eins og títt er er fólk fljótt að gleyma.
Hönnun bíla hafði einnig legið niðri að mestu leyti á stríðsárunum, einungis Ford hafði nýtískulegan bíl í framleiðslu fyrir stríð (árgerð 1949-1954). Svo var það á árunum 1954-1955 sem fyrstu nýju bílarnir (ný hönnun) eftir stríð tóku að birtast. Efnahagur almennings hafði vænkast og eins konar neysluæði rann á Ameríkana: Bílar urðu sífellt stærri, meira áberandi og eyðslufrekari. Um 1970 virðist sem neysluvíman hafi farið að renna af einstaka manni, innfluttir smábílar höfðu aftur farið að seljast í auknum mæli en það var tákn sem bandarískir bílaframleiðendur hefðu átt að túlka sem hættumerki. Stjórnendur ,,þeirra þriggja stóru" virðast þó hafa kært sig kollótta; verið einangraðir í fílabeinsturnum. Enginn svaf jafn værum svefni og General Motors sem hafði m.a. gefist upp á eina alvöru smábílnum 1969 (Corvair), sem hefði getað keppt við innflutning og bjargað GM frá mestu áföllunum sem riðu yfir upp úr 1973. Eftir skellinn, 19. október 1973, var fólk ekki nema fáeina daga að átta sig á að stærð, þyngd og, um fram allt, bensíneyðsla bíla, skipti miklu máli -eftirspurnin eftir litlum sparneytnum bílum á borð við Volkswagen bjölluna, Toyota, Honda og Datsun margfaldaðist í einu vetfangi: Í stað tugþúsunda bíla seldust 300 þúsund innfluttir smábílar 1973 og yfir 400 þúsund 1974 og einn af hverjum 5 var sportlegur í útliti. GM, Ford og Chrysler voru með allt á hælunum og höfðu enga sparneytna smábíla á takteinum sem svar við orkukreppunni, a.m.k. höfðu stjórnendur ekki séð þessa þróun fyrir. Risarnir voru þó misjafnlega illa í stakk búnir en GM sýnu verst. Á árinu 1974 einu fækkaði seldum GM bílum um 1500 þúsund stykki. Sala Chrysler bíla minnkaði um meira en 300 þúsund. Ford reyndist heppnari en GM, salan minnkaði um 500 þúsund bíla á árinu 1974. Það sem Ford hafði umfram GM var Maveric, lítill bíll á amerískan mælikvarða (compact), sem kom fyrst á markaðinn sem 1970 árgerð. Maveric varð einn eftirsóttasti bandaríski bíllinn á fyrstu árum 8. áratugarins - Ford hafði ekki undan að framleiða gripinn. Og hvort það sem var heppni eða framsýni var Ford tilbúinn með 2 nýja bíla sem hittu í mark, voru minni og sparneytnari en aðrir en þó með ýmsum þeim lúxusbúnaði sem ameríkanar vilja hafa í sínum bílum; Ford Granada og Mercury Monarch voru tilbúnir í sölu 27. september 1974 sem árgerð 1975. Þótt Granada og Monarch þættu ekki litlir bílar á Íslandi voru þeir eins og lýs við hliðina á svakalegum blikkbáknum sem bæði GM og Chrysler urðu að framleiða nauðugir viljugir. Ford var svo sem ekki laus við blikkbeljustimpilinn, þeir áttu t.d. eftir að framleiða einn ljótasta og neflengsta Thunderbirdinn (árgerð 1978) þótt það sé önnur saga. Ford Granada og Mercury Monarch komu á nákvæmlega réttum tíma til að halda sölunni gangandi hjá Ford. HNEYKSLI
SEM ...... Málið olli gríðarlegu uppnámi, ekki bara hjá Ford heldur einnig í bandaríska þinginu þar sem þingmenn Michigan og erindrekar (lobbíistar) Ford þutu rassbrenndir á milli funda með öndina í hálsinum: Fæstir eru í vafa um að ráðuneytið (EPA) hafði vald til þess að stöðva söluna hjá Ford og hefði gert það ef minni hagsmunir hefðu verið í húfi, t.d. minna fyrirtæki með færri starfsmenn gerst sekt um svipað brot. Eftir mikið jaml, japl og fuður lauk málinu með ,,pólitískri sátt" og var Ford gert að greiða 7 milljónir dollara sekt til ríkissjóðs. Málið vakti mikla athygli og þótti reginhneysa og í fjölmiðlum var m.a. íjað að því að lausn málsins hefði kostaði Ford miklu meira í greiðslum undir borðið til annarra en ríkissjóðs. Með örfáum undantekningum virðist öll umfjöllun fjölmiðla í Bandaríkjunum selja, hvort sem hún er jákvæð eða neikvæð. Víst er að árin 1974 og 1975 voru ekki jafn slæm hjá Ford og þau voru hjá GM og Chrysler. Og þegar fjallað er um orkukreppuna svonefndu 1973, vill oft gleymast að það var ekki einungis eldsneytisskortur sem dró úr sölu á allt of stórum og eyðslufrekum bílum heldur fylgdi í kjölfarið samdráttur í efnahagslífinu (útgjaldahræðsla er réttara orð en kreppa) sem snarminnkaði bílakaup. Það dugði því ekki bílaframleiðendum að hafa takmarkað framboð af smærri og sparneytnari bílum þegar meirihluti framleiðslunnar, drekarnir, seldust alls ekki en hlóðust upp. Ford naut þess að framleiða hlutfallslega meira af minni og sparneytnari bílum á þessum tíma en t.d. GM. MUSTANG
II
eigandi, þegar mér varð á að nefna nafnið. Þegar Mustang II kom fyrst á markaðinn, sem árgerð 1974 í september 1973, fannst mörgum sönnum Mustang aðdáanda það vera lélegur brandari og allt að því móðgun. Ef til vill hefði Ford átt að finna annað heiti á bílinn t.d. Maveric II eða Maveric Sport, því margir töldu hann vera eftirlíkingu af þýska Ford Capri. En Mustang II er kominn og farinn; nú nefnist bíllinn einfaldlega Mustang og engum, sem fylgist með bílum, dettur í hug að fussa við honum. Staðreyndin er sú að fyrsta kynslóðin af Mustang hafði verið lögð á ,,teygjubekkinn" eins og títt var; hann hafði verið stækkaður á milli árgerða þar til hann var 1971 kominn úr samhengi við upprunalega bílinn frá 1964 og hafði lengst verulega, þyngst um rúm 200 kg og var hættur að seljast. Mustang af árgerð 1973 seldist einungis í rúmlega 135 þús eintökum, en það var um þriðjungur af árlegri sölu bílsins nokkrum árum áður. Mustang átti aldrei að vera stór bíll heldur amerískur sportbíll og með Mustang II átti að færa hann aftur á byrjunarreit. Mustang II varð aldrei neinn metsölubíll hjá Ford. Um 1977 höfðu einungis 170 þúsund selst en það var um 14% af þeim markaðsgeira. Pontiac Firebird og TransAm áttu þennan markað á þeim árum. Hjá Ford höfðu tæknimenn lagt drögin að nýjum smábíl með 2,4-2,5 m hjólhafi, beinskiptum fjögra gíra kassa og litlum 4ra og 6 sílindra vélum. Lögð var sérstök áhersla á sportlegt útlit. Engu að síður skyldi bíllinn vera mýkri á fjöðrunum, m.a. átti hann að vera laus við ,,járnhjólafjöðrunina" sem þá einkenndi innflutta smábíla. í því skyni hannaði Ford sérstakan hjólafestibúnað, sjálfstæðan hjólramma að framan, sem áður hafði sést í evrópskum bílum. Mustang II varð fyrsti ameríski bíllinn með þannig fjaðrabúnað. Argentínumaðurinn Aljandro deTomaso*, sem þá átti og rak Ghia Studio í Torino á Ítalíu, tók að sér að gera frummódel af Mustang II á þeim undirvagni sem þegar var fyrir hendi. Hann skilaði verkinu, 2 sýningarbílum, á 2 mánuðum og þótti vel að verki staðið. Annar bíllinn var skottlaus (hatchback) en hinn með skotti (notchback). Þeir þóttu báðir svo vel heppnaðir að ákveðið var hjá Ford að framleiða Mustang II af báðum gerðunum. Margir munu minnast þessara bíla af fyrstu árgerðunum sem lítils bíls með allt of stóra stuðara. Bíllinn, sem var lítill 5 manna bíll með afar ófullkomnu aftursæti og nánast engu farangursrými, vóg um 1300 kg með 4ra sílindra 88 ha vél (2.3 lítra). Þótt Mustang II yrði ekki metsölubíll veitti hann innfluttum smábílum samkeppni því fæstir þeirra gátu keppt við lúxusbúnaðinn svo sem sjálfskiptingu, vökvastýri o.fl. á þessum tíma, a.m.k. ekki fyrir sambærilegt verð. Mercury deild Ford hafði flutt inn Ford Capri frá Þýsklandi og auglýst með látum sem ,,the sexy little car from Europe" og seldist bíllinn vel, a.m.k. þar til Mustang II kom á markaðinn. EFTIRMÆLI Þótt bíllinn þætti ekki stór var hann fremur þungur, vóg 1350-1445 kg. Með 4ra sílindra vélinni var hann því alla tíð hálfgerður sleði en hafði til að bera þessa amerísku mýkt sem ekki fékkst í japönskum bílum. Eitt hafði hann umfram aðra sportlega bíla án teljandi farangursrýmis því í Mustang II mátti fella aftursætisbakið fram. Mustang-merkið fræga, brokkandi foli, var endurhannað í samræmi við ábendingar hestamanna sem höfðu vakið athygli á því að fótaburður folans á eldra merkinu var ekki eðlilegur. En hestamenn voru þarna á villigötum því Mustang var nefndur eftir frægri orrustuvél úr seinna stríðinu en ekki indiánahesti eins og Bronco. Ford gerði ýmsar tilraunir til að fríska upp á Mustang II, þau 5 ár sem bíllinn var framleiddur, en flestar áttu það sameiginlegt að vera sýnd veiði ekki gefin (paint-on performance); gert með alls konar límborðum og öðru fígúruverki og hundakúnstum. Og til að viðhalda Mustang ímyndinni voru framleiddar sérgerðir í takmörkuðu upplagi, svo sem 1975 árgerðin með V8 302-vélinni (122 hö og einungis með sjálfskiptingu), snerpan var 10 sek. í hundrað eða 3 sek. betri en með þýsku V6-vélinni. Cobra II, sem boðin var 1976 var hins vegar alvarlegri tilraun til að blása lífi í bílinn, m.a. með því að minna á forna frægð, jafnvel þótt Carroll Shelby kæmi nú hvergi nærri. Cobra II var í fyrstu (árgerð 1976) með tjúnaða V6-vél og 4ra gíra beinskiptan kassa. Ári síðar kom Cobra II með 134 ha V8-vél og fékkst þá einnig með beinskiptum kassa. Bíllinn var nú með svokölluðum T-toppi sem reyndar þótti bölvað klúður. 1978 var, auk hins venjulega Mustang II, boðin sérgerðin King Cobra II. Það er líklega eftirsóttasti Mustang II bíllinn nú en hann var t.d. laus við límmiðadraslið (ámálað afl) og var ásamt Mustang II Rallye með 5 lítra V8-vél. Árið 1979 var Mustang II forystubíll í Indy kappakstrinum. Til að hann næði að forða sér í tæka tíð var sett í hann tjúnuð V8-302-vél en eftirlíkingarnar sem svo voru framleiddar voru allar með 140 ha 302-vél eða 4ra sílindra túrbó 131 ha. Einhvern veginn voru hlutföllin í Mustang II þannig að hann virkaði eins og hann hefði hlaupið í þvotti - hann stóð einfaldlega ekki undir nafni fyrirrennara síns án þess að það þýddi að hann væri misheppnaður. Reyndin mun vera sú að þetta voru þrælsterkir bílar, sem entust von úr viti væri farið sæmilega vel með þá. Helstu keppinautarnir voru Capri, Datsun 240Z og Toyota Celica, en enginn þeirra hefði t.d. þolað V8-vél eins og Mustang II, án sérstakra styrkinga. Fremur lítið var fjallað um Mustang II í blöðum og tímaritum á sínum tíma enda er ekki heiglum hent að finna góðar ljósmyndir af honum núna. MÓDELYFIRLIT Framleiðsluferill
Mustang er í grófum dráttum eftirfarandi: Mustang II (fram að árgerð1995) var af 2 gerðum annars vegar GT og hins vegar LX. Eins og upphaflega var bíllinn með vélina fram í og langsum og drifið á stífri afturhásingu. V8-302-vél var fáanleg frá 1982, 4ra sílindra turbó kom um leið og opni bíllinn 1983. LX gerðin, sem er með 4ra sílindra vél er með mýkri fjöðrun og ekki sömu sportlegu eiginleikana og GT sem
er með V8, lengst af 225-228 ha. Frá því um 1984 hefur Mustang stöðugt unnið á vegna þess að hann hefur reynst nautsterkur, skrattanum sprækari, einfaldur að byggingu og ódýr. Sem dæmi má nefna að einungis einn amerískur sportbíll var talinn sprækari og hraðskreiðari; Chevrolet Corvette ZR1 (eða Camaro með þeirri sömu vél). Munurinn er sá að Mustang hefur kostað 11 þús. dollara á sama tíma og Corvette hefur kostað 40 þús. dollara. Mustang GT, t.d. 1990 árgerðin, en þá var gerð smávægileg andlitslyfting með grilli, er 6,5 sek. í hundraðið og hámarkshraðinn 230 km/klst. Þrátt fyrir staðnað útlit seldist Mustang nokkuð vel eða þar til hann þurfti að standa við hlið nýs Pontiac Firebird af árgerð 1993. Þá fór ekkert á milli mála að Mustang var orðinn eins gamall og á grönun mátti sjá þótt Mustang Cobra, (245 hö/4750 snm) stæði enn fyrir sínu á kvartmílubrautinni. Cobra af ágerð 1993, en um 5000 slíkir munu hafa verið framleiddir, er að mörgu leyti áhugaverðari bíll en aðrir Mustang fram að árgerð 1995. Fjöðrunin (gormar) er sérstaklega gerð fyrir lágprófíl dekk (245 45/17) þannig að bíllinn er hvort tveggja í senn mýkri og stöðugri. Vélin er með hedd af Ford GT40 sem er m.a. með stærri ventla og port og flæðisjafnaða soggrein. Þessar breytingar auka hámarksaflið um 40 hö. Það sem skiptir þó enn meira máli er að togið í vélinni er 448 Nm við 3750 snm. Það fer langt með að rykkja meðalmanni úr hálsliðnum, sé botngefið án viðvörunar. Mustang Cobra 1993 með 5 gíra beinskiptum kassa kostaði nýr um 20 þús. dollara. Þetta er ótrúlega mikill sportbíll fyrir þennan pening og þótt ekki sé farið að bera hann saman við 50 þús. dollara Porsche 911 þá þolir hann vel samanburð við 35 þús. dollara Mazda XR7. Með nokkrum breytingum (nitró, sem er drjúg aflaukning) á 5 lítra Cobra hefur kvartmílutíminn mælst 10,92 sek en rúmlega 14 sek. á óbreyttum bíl - eða svipað og á 15 þús. dollurum dýrari Mazda XR7.
_______________________________________________________ |
