|
|
SKÝRSLA
I
Varnir
gegn mengunarefnum í afgasi farartækja í Bandaríkjunum
og Evrópu
Áhrif
mengunarstaðla á þróun dísilvéla
Mengunarstaðlar
EBE og USA
Framkvæmd
og eftirlit
Leó
M. Jónsson Iðnaðar- og vélatæknifræðingur,
ráðgjafarstofa Reykjanesbæ. Nóv. 2004 ©
Útgáfa og dreifing: IB Innflutningsmiðlun
ehf. Fossnesi 14. 800 Selfoss. S. 480 8080
|
Efnisyfirlit
|
Bls.
|
| Inngangur
|
2
|
| Ástand
|
2
|
| Gróðurhúsalofttegundir
(ghl) |
2
|
| Samband
ghl og ósónlags |
2
|
| Ghl,
loftmengun, vægi |
3
|
| Staða
Íslands með tilliti til ghl |
3
|
| Sjáanleg
loftmengun |
3
|
| Nituroxíð
og nitursambönd |
3
|
| Temprun
nituroxíða |
3
|
| Skaðsemi
nituroxíða |
3
|
| Myndun
nituroxíða |
4
|
| Varnir
gegn loftmengun |
4
|
Aðgerðir
til að stemma stigu við afgasmengun frá
bílaumferð í Evrópu (EBE) og Bandaríkjunum
|
5
|
| Undantekning
|
6
|
Lög,
reglugerðir/kröfur/framkvæmd EBE um leyfilegt hámark
mengunarefna í afgasi bíla: Tímaröð
|
7
|
| Tafla
A: Fólksbílar. EBE- mengunarmörk fyrir fólksbíla
|
8
|
Tafla
B: Léttari vinnubílar/flutningabílar.
EBE-mengunarmörk fyrir flutningabíla (flokkur N1) |
9
|
| Tafla
C: Bílar með vélstýrikerfi (OBD). EBE-mengunarmörk
(OBD) |
10
|
| Tafla
D: Flutningabílar og rútur. EBE-mengunarmörk
fyrir þyngri dísilbíla (Flokkur N3) |
11
|
Lög,
reglugerðir/kröfur/framkvæmd í Bandaríkjunum
um
leyfilegt hámark mengunarefna (ghl) í afgasi bíla:
Tímaröð |
12
|
|
Tafla
AA: Fólksbílar og ,,Light-Duty trucks". Bandarísk
(EPA) mengunarmörk, Tier 1
|
14
|
Tafla
BB: Allir bílar
Bandarísk (EPA) mengunarmörk, Tier 2 |
15
|
| Tilgangur
- stefnumörkun |
16
|
Tafla
I: Fólksbílar. Yfirlit: Minnkun gróðurhúsalofttegunda
(ghl)
í afgasi bandarískra bíla samkvæmt ,,Clean
Air-lögunum"
frá 1970 og framkvæmd EPA |
16
|
Tafla
II: Minni sportjeppar (SUV), ,,minivans" og ,,light trucks"
Yfirlit: Minnkun gróðurhúsalofttegunda (ghl) í
afgasi bandarískra
bíla samkvæmt ,,Clean Air-lögunum" frá
1970 og framkvæmd EPA |
16
|
Tafla
III: Stærri sportjeppar (SUV), ,,minivans" og ,,heavier
trucks"
Yfirlit: Minnkun gróðurhúsalofttegunda (ghl) í
afgasi bandarískra bíla
samkvæmt ,,Clean Air-lögunum" frá 1970 og
framkvæmd EPA |
16
|
| Eftirlit
og viðurlög (Dæmi: Kalifornía) |
16
|
Samanburður
á reglum EBE og US um varnir gegn mengun
í afgasi bílvéla |
18
|
Tafla
E: Dísilbílar yfir 3.500/4.500 kg að heildarþyngd
Samanburður á EBE og bandarískum mengunarmörkum
fyrir þyngri
dísilbíla. Leyfilegt hámark nituroxíða
og efnisagna í afgasi |
19
|
| Sparneytnasti
bíllinn á bandaríska markaðnum 2002 |
19
|
| Athugasemd
(túlkun staðla) |
19
|
| Atriði
sem varða dísilvélar |
19
|
| Efnisagnir
í afgasi (samsetning, áhersla, áherslubreyting)
|
20
|
| Um
,,sótmengun" |
20
|
| Einstaka
samanburður, dæmi: |
20
|
| Niðurlag
|
20
|
| Heimildir
og neðanmálsskýringar |
21
|
| Um
höfund skýrslunnar |
22
|
Inngangur
Umhverfismál snerta alla. Mengunarhætta er eitt af málefnum
líðandi stundar, m.a. sá hluti loftmengunar sem myndast
vegna umferðar. Í þessari skýrslu er leitast
við að safna saman upplýsingum um og lýsa tækniþróun,
sem orðið hefur síðan 1999, í gerð bílvéla
og sem leitt hefur til hreinni útblásturs. Gerð er
grein fyrir markmiðum, kröfum og áföngum aðgerða
til að draga úr mengunarefnum í afgasi bíla,
bæði í Evrópu og í Bandaríkjunum
og lýst mismun á reglum. (Í Skýrslu II er
fjallað sérstaklega um tækniþróun varðandi
nýjustu dísilvélar og þeim áhrifum
sem hún hefur haft á mengunarvarnir).
Ástand
Þótt umhverfismál séu ekki aðalviðfangsefni
þessarar skýrslu, er ástæða til að
geta þess að hættuástand hefur skapast við
helstu umferðaræðar í Reykjavík vegna eitraðrar
loftmengunar frá umferð - einkum í frosti og stilltu
vetrarveðri. Ein af aðgerðum sem gætu dregið úr
hættu á heilsutjóni er örari endurnýjun
bílaflotans, ekki síst með fleiri dísilbílum.
Með þessari skýrslu er m.a. leitast við að
draga fram rök fyrir hagkvæmni þess.
Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin
(WHO)a) gaf út skýrslu 1999 sem fjallaði
um rannsókn á kostnaði heilbrigðisþjónustu
vegna loftmengunar frá umferð í 3 löndum; Austurríki,
Frakklandi og Sviss. Þar kemur fram að loftmengun vegna umferðar
varð fleira fólki að aldurtila en umferðarslys. Í
skýrslunni kemur jafnframt fram að lengri tíma innöndun
afgasmengaðs lofts hjá fólki eldra en 30 ára,
olli 21 þúsund ótímabærum dauðsföllum
vegna lungna- og hjartakvilla. Á sama tíma létust
á sama svæði rétt innan við 10 þúsund
manns vegna umferðarslysa. Ennfremur segir í sömu skýrslu:
,,Árlega veldur afgasmengað loft 300 þúsund
tilfellum bronkítis hjá börnum og 15 þúsund
innlögnum á sjúkrahús vegna hjartasjúkdóma;
395 þúsund astma-tilfellum hjá fullorðnum og
162 þúsund slíkum tilfellum hjá börnum."
Í skýrslu WHO eru helstu mengunarvaldar taldir kolmónoxíð,
nituroxíð, kolvetni, benzen, ósón og blý.
Umhverfisverndarstofnun
Bandaríkjanna, EPA, hefur fylgst með og mælt loftmengun
af völdum 6 efna á mismunandi stöðum í Bandaríkjunum
síðan 1970 f). Efnin eru kolmónoxíð,
blý, nituroxíð, loftagnir og rokgjörn lífræn
efni. Loftmengun af völdum þessara efna allra, að undanskildum
nituroxíðum, hefur minnkað umtalsvert. Loftmengun vegna
nituroxíða hefur, hins vegar, aukist á tímabilinu
til dagsins í dag um 10% þrátt fyrir hreinni útblástur,
þ.e. minni mengun í afgasi á hvern ekinn km. Ein
skýringin er fjölgun bíla og aukin umferð.
Gróðurhúsalofttegundir
(ghl)
Gróðurhúsáhrif er hugtak sem oft ber á
góma þegar umhverfismál eru rædd. Andrúmsloftið
er að 99 hundraðshlutum nitur og súrefni. Í þeim
hluta sem eftir er eru nokkrar lofttegundir sem gleypa í sig
varmageislun (innrauða geislun) frá jörðu. Þessar
lofttegundir, sem nefnast einu nafni gróðurhúsalofttegundir
(ghl), eru helstar vatnsgufa, koldíoxíð, metan, ósón
og dí-nituroxíð. Gróðurhúsalofttegundirnar
gera jörðina lífvænlega - án þeirra
yrði hitastig mun lægra og lífskilyrði takmarkaðri.
Lífshættir, t.d. með aukinni brennslu eldsneytis, auka
losun ghl út í andrúmsloftið. Sé aukningin
nægilega mikil hækkar hitastig jarðar vegna minna varmaútstreymis
og það jafnvægi sem ríkt hefur gæti raskast.
Samband
ghl og ósónlags
Ósónlag í lofthjúpi jarðar virkar sem
endurvarpandi skjöldur gagnvart hættulegri geislun utan úr
geimnum. Nituroxíð og nokkrar aðrar ghl svo sem klórsambönd
(t.d. freon) valda með efnahvörfum þynningu ósónlagsins
yfir pólsvæðum. Þynning ósónlagsins,
sérstakleg yfir norðurskautinu, veldur því að
meira af útfjólubláum sólargeislum nær
til jarðar með þeim afleiðingum m.a. að tíðni
húðkrabbameins gæti hækkað hjá íbúum
á norðurhveli.
Ghl, loftmengun, vægi
Eins og áður er nefnt eru ghl nauðsynlegar til að
lífvænlegt sé á jörðinni. Gerður
er greinarmunur á ghl og loftmengun enda eru ekki allar ghl eitraðar
né skaðlegar lífríkinu í sjálfum
sér þótt þær valdi gróðurhúsaáhrifum.
Deilt er um hve mikil áhrif einstakra ghl eru umfram aðrar
en koldíoxíð, sem myndast í miklum mæli
á eðlilegan hátt í náttúrunni,
hefur aukist vegna vaxandi notkunar eldsneytis. Árleg aukningin
hefur mælst jöfn 0,3 - 0,4% frá því um
1990 o). Hver ghl hefur mismunandi mikil gróðurhúsaáhrif.
Kolvetnis-klórsambönd (t.d. freon) og brennisteins-flúrsambönd,
sem eru framleidd efni, eru mjög áhrifamikil. Metan gleypir
í sig 21 falt meiri varmageislun en koldíoxíð
og sameindir nituroxíða, sum þeirra eitruð, gleypa
270 sinnum meiri innrauða varmageislun en sameindir koldíoxíðs
p).
Staða
Íslands með tilliti til ghl
Ísland hefur þá sérstöðu að
um 70% allrar orku sem notuð er í landinu er fengin úr
fallvötnum og jarðhita en þeirri orkuframleiðslu
fylgir ekki losun ghl út í andrúmsloftið. Flestar
aðrar þjóðir framleiða um og yfir 90% notaðrar
orku með brennslu eldsneytis svo sem brúnkola, kola, olíu,
gass og úrgangsefna - brennslu sem fylgir losun ghl út
í andrúmsloftið. Ísland er aðili að
s.k. Kyoto-bókun (alþjóðlegt samkomulag um takmörkun
á losun ghl) og hefur skuldbundið sig til að draga úr
losun ghl samkvæmt samkomulaginu. (Þessar upplýsingar
er m.a. að finna á vefsíðu Landsvirkjunnar).
Sjáanleg
loftmengun
Andrúmsloft inniheldur 78% nitur (köfnunarefni). Þótt
bílvél nýti einungis súrefni (21% af andrúmslofti)
til bruna flæðir nitrið óhjákvæmilega
í gegn um brunahólfin og út með afgasinu. Nái
hiti í brunahólfum ákveðnum mörkum myndar
nitrið efnasambönd sem nefnast einu nafni nituroxíð
(NOx) og eru á meðal s.k. gróðurhúsalofttegunda
(ghl).
Nituroxíð
og nitursambönd
Niturefnasambönd eru nokkur og misjafnlega hættuleg. Þau
eru:
NO niturmónoxíð. Eitruð lofttegund.
N2O dí-nituroxíð. Efnið þekkja
margir sem ,,hláturgas".
NO2 niturdíoxíð. Samband NO og súrefnis
úr lofti. Rauðleit eitruð lofttegund sem er algengasta
niturmengunin og sést oft t.d. yfir Reykjavík í
frosti þegar umferð er mikil. Efnið getur valdið öndunarerfiðleikum
og jafnvel heilsutjóni.
N2O5 dí-niturpentoxíð. Nefnist
einnig nituranhýdrýð, hvítt efni.
N2O3 dí-niturtríoxíð.
Nánast gagnslaus en eitruð lofttegund.
HNO3 saltpéturssýra.
NH3 ammóníak.
Temprun
nituroxíða
Myndun nituroxíða í bílvél má
minnka með því að halda brunahita í skefjum.
Algengast er að það sé gert með því
að veita hluta afgassins aftur inn í brunahólfin með
stýrðri hringrás. Kerfið nefnist EGR (Exhaust
Gas Recirculation). Þar sem ekkert súrefni er í
afgasinu þynnir það brunablönduna og kælir.
Þar til fyrir fáum árum þurfti að seinka
kveikju/innspraututíma bensín- og dísilvéla
til að EGR-kerfið skilaði árangri. Seinkunin minnkar
afl og eykur eyðslu sem dregur úr mengunarvörninni.
Í nýjustu dísilvélum (2003) er afgas í
EGR-kerfinu forkælt þannig að seinkun tímans
er óþörf en með því móti eykst
afl og sparneytni vélarinnar og virkni EGR-kerfisins sem mengunarvarnar
verður meiri með minna af nituroxíðum í afgasi.
Skaðsemi
nituroxíða
Nituroxíð frá umferð skapa hættulega loftmengun
á fleiri en einn máta. Nituroxíð í heitu
loftslagi mynda ósónlag niðri við jörð
sem veldur öndunarerfiðleikum. Nituroxíð mynda agnir
nítrata; súrt gas og niturdíoxíð (rauðgult
ský) valda ertingu og sjúkdómum í öndunarfærum.
Nituroxíð valda einnig ,,súru regni", spilla
vatnakerfum, hverfast með öðrum efnum og mynda þannig
eiturefni auk þess að valda hnattrænni hitun.
Myndun
nituroxíða
Nituroxíð myndast í náttúrunni; í
jarðvegi, gróðri og í vatni. Mikið magn nituroxíða
myndast t.d. í eldingaveðrum. Auk nituroxíða sem
myndast vegna umferðar myndast nituroxíð af mannavöldum
í alls konar landbúnaðartengdri starfsemi/framleiðslu;
í iðnaði, við sorpeyðingu o.fl. Tilbúinn
áburður veldur nituroxíð-mengun sem og framleiðsla
hráefna fyrir plastiðnað, svo nokkuð sé nefnt.
Varnir
gegn loftmengun
Þættir sem hafa áhrif á og geta dregið
úr loftmengun vegna umferðar (raðað af handahófi):
- Lög,
reglur og staðlar um leyfilegt hámark mengunarefna í
afgasi bíla.
- Þróun og framleiðsla virkari brunavéla.
- Þróun farartækja sem nota umhverfisvænni
orku.
- Framleiðsla umhverfisvænna eldsneytis.
- Eftirlit með ástandi farartækja (lögbundin skoðun
og/eða umferðareftirlit).
- Fræðsla og miðlun upplýsinga um umhverfismál.
- Forvarnarviðhald farartækja.
- Símenntun þeirra sem annast viðgerðir, eftirlit
og þjónustu við farartæki.
- Almenningssamgöngur (strætisvagnar, lestir/jarðlestir).
- Skipulag borga og þéttbýlissvæða.
- Hönnun umferðarmannvirkja og umferðarskipulag5) með
tilliti til orkusparnaðar.
- Opinber stýring/hvatning til kaupa á umhverfisvænni
bílum (tollar, vörugjöld, skattar).
- Opinber stýring/hvatning til notkunar á umhverfisvænni
bílum (skattlagning eldsneytis).
- Vistfræðileg umferðarstjórn, veggjald, stöðugjöld
og önnur skattlagning á umferð.
- Breytilegur - sveigjanlegur vinnutími til að jafna umferðarálagi.
- Sveigjanlegur afgreiðslutími verslana og þjónustufyrirtækja.
- Umhverfisvænni notkun farartækja (vistvænni akstur,
minni lausagangur véla, forhitun bílvéla, virkara
viðhald, örari endurnýjun, aukin notkun dísilbíla,
samnýting bíla o.fl.).
Aðgerðir
til að stemma stigu við afgasmengun
frá bílaumferð í Evrópu (EBE) og Bandaríkjunum
Innan
EBE og víðar í Evrópu eins og í Bandaríkjunum
hefur verið beitt skipulögðum aðgerðum sl. áratugi
til að draga úr loftmengun. Þótt samanburður
á þessum aðgerðum kunni að vera erfiðleikum
háður vegna mismunandi framsetningar og aðferða er
endanlegt markmið það sama. (Til einföldunar eru
EBE-þjóðir og NV-Evrópa nefnd hér einu
nafni Evrópa). Mismunur á staðalkröfum og tímasetningu
þeirra stafar af mismunandi áherslum, forgangi og jafnvel
forsendum. Dæmi:
- Í Evrópu er áherslan lögð á aukna
sparneytni, þ.e. að draga úr mengun með því
að minnka notkun eldsneytis. Sérstök áhersla
er lögð á að draga úr myndun koldíoxíðs
(CO2) af gróðurhúsalofttegundum (ghl) frá farartækjum.
Hátt verð eldsneytis speglar þessa áherslu.
Fólksbílum með dísilvél hefur fjölgað
með hverju árinu.
- Í Bandaríkjunum er áherslan lögð á
að minnka mengun í afgasi farartækja. Sérstök
áhersla er lögð á að takmarka kolmónoxíð
(CO) og nituroxíð af ghl í afgasi. (Áhersla
á nituroxíð er vegna skaðsemi þeirra (eitruð)
auk þess sem þau valda ,,súru regni"). Verð
eldsneytis er umtalsvert lægra en í Evrópu og hlutfall
fólksbíla með stórar vélar (slagrými
umfram 3 lítra) hærra. Fólksbílum með
dísilvél hefur fækkað síðan 1986.
Í Evrópu hafa fólksbílar með dísilvél
verið við lýði í meira en 60 ár og
stærstur hluti leigubíla í löndum V-Evrópu
verið knúinn dísilvélum sl. 50 ár. Sala
dísilfólksbíla hefur aukist með hverju ári
og samkvæmt spám mun 50% allra nýrra fólksbíla
á evrópska markaðnum vera með dísilvél
árið 2008 j). (Markaðshlutdeild dísilfólksbíla
er þegar orðin um 50% í Belgíu, Frakklandi og
Austurríki). Sem dæmi um þessa þróun
er að þeir lúxusbílar sem nú þykja
eftirsóknarverðastir af tegundunum BMW, Mercedes-Benz og
Audi eiga það sameiginlegt að vera með dísilvél
j). Það sem mest áhrif hefur haft á
vaxandi vinsældir dísilfólksbíla er tækniþróun,
sem tekið hefur kipp síðan 1999, og gerir það
að verkum að dísilvélar í fólksbílum
eru nú að mörgu leyti sambærilegar við bensínvélar
hvað varðar hljóð, gangmýkt og lykt en hins
vegar umhverfisvænni, sparneytnari og jafnvel aflmeiri.
Í Bandaríkjunum hefur afstaða almennings til dísilbíla
lítið breyst sl. 20 ár - þar er enn litið
svo á að einungis sparneytni réttlæti kaup á
dísilbíl því honum fylgi hávaði,
vond lykt og reykur auk þess sem hann sé silalegri. GM
framleiddi fólksbíla með Oldsmobile-dísilvél
á árunum 1977-1985. Þegar best lét (1981)
keyptu Bandaríkjamenn árlega um 500 þúsund
fólksbíla með dísilvél á móti
10 þúsund árið 2003. Dísilbílarnir
frá því í upphafi 9. áratugarins voru
sparneytnir. Sem dæmi má nefna að Oldsmobile Delta
88 að eigin þyngd 1.850 kg með 5,7 lítra dísilvél
eyddi að meðaltali um 10,5 lítrum á 100 km og
stóðst þær kröfur um mengunarvarnir sem
þá voru í gildi. Hins vegar reyndust dísilvélarnar
frá Oldsmobile verr en bensínvélar af svipaðri
stærð, höfðu t.d. hærri bilanatíðni:
Notaðir fólksbílar með dísilvél
seldust treglega og eftirspurn eftir nýjum fjaraði út.
Af þessu leiðir að evrópskir bílaframleiðendur
standa bandarískum framar þegar um er að ræða
fólksbíla með dísilvélum - þeir
evrópsku eru lengra komnir á tæknisviðinu vegna
eftirspurnar og krafna markaðarins.
Undantekning
Á þessu er þó ein undantekning: Í Bandaríkjunum
eru ,,pikköpp-bílar" sá flokkur bíla
sem mest selst en ,,pikköpp" , sem fyrirbrigði, hefur
með bandarískan lífsstíl að gera auk þess
sem einstaklingar, kaupendur þeirra, njóta skattafsláttar
af andvirðinu séu þeir með rekstur og er það
þáttur í hvetjandi aðgerðum stjórnvalda
til stofnunar og viðhalds smáfyrirtækja (Small Business
Act). Þótt einungis hluti seldra pallbíla sé
með dísilvél fer hann vaxandi þrátt fyrir
talsverðan verðmun. Það segir talsvert um eftirspurn
að nýr Ford Pickup með 6 lítra túrbódísilvél
kostar bandarískan kaupanda um 5 þúsund dollurum
meira en sami bíll með
V8-bensínvél: Fyrir mismuninn má fá 11.455
lítra af bensíni! Sparneytni dísilvélarinnar
skiptir ekki jafn miklu máli og áður því
nýjustu V8-bensínvélarnar í bandarískum
bílum eru mun sparneytnari en fyrir 4-5 árum. Sem dæmi
mælist meðaleyðsla Chevrolet Silverado Pickup af millistærð
og árgerð 2004, með 5,3ja lítra V8-bensínvél,
11,8 l/100 km á þjóðvegi.c) Það
sem sóst er eftir er dráttargeta dísilbílsins
og umtalsvert meiri sparneytni við dráttarálag, reyndar
er mismunur á sparneytni því meiri sem dráttarálagið
er meira dísilbílnum í hag.
Helsta
ástæða þessara framfara, þ.e. varðandi
dísilvélar með allt að 8 lítra slagrými,
síðan 1999 og sem gerir það að verkum að
bandarískir bílaframleiðendur hafa tæknilega
forystu þegar þessi ákveðna gerð dísilvélar
á í hlut, er mikil sala og strangari reglur um mengunarvarnir.
Á árinu 2001 seldust 283 þúsund pallbílar
með 5 lítra eða stærri V8-dísilvél
í Bandaríkjunum. Evrópskir framleiðendur hafa
ekki á boðstólum dísilvélar sem standast
samanburð hvað varðar afl, tog, sparneytni og hreinan útblástur.
Ef til
vill er það vísbending um þennan mismun á
evrópskum og bandarískum bílum með 5 lítra
dísilvélar að efst á lista American Council
for an Energy-Efficient Economy c og d) yfir 12 helstu skaðvalda
vegna mengunar árið 2004, er sportjeppinn Volkswagen Touareg
Diesel. Í öðru sæti á lista yfir verstu
mengara er Land Rover (Range Rover) með 4,4 lítra bensínvél.
Eyðslufrekasti sportjeppinn á bandaríska markaðnum,
samkvæmt mælingu Umhverfisverndarstofnunarinnar EPA og vefsíðunni
www.fueleconomy.gov (20.11.2004), er Mercedes-Benz G55 AMG 4WD c).
Lög,
reglugerðir/kröfur/framkvæmd EBE um leyfilegt hámark
mengunarefna
í afgasi bílab) : Tímaröð
Lög
og staðlar EBEvrópusambandsins um varnir gegn mengun af völdum
bíla eru Nr. 70/220/EEC fyrir fólksbíla og Nr.
88/77/EC fyrir þyngri farartæki.
EuroO
var fyrstur í röð staðla yfir leyfilegt hámark
mengunarefna í afgasi bíla. Hann tók gildi í
Þýskalandi 1. október 1990 fyrir fólksbíla
en þar með fengust ekki nýskráðir bílar
nema með mengunarvarnabúnaði og sem stóðust
kröfur staðalsins. Evrópsku staðlarnir voru frá
upphafi tvískiptir, annars vegar fyrir fólksbíla
og léttari farartæki en hins vegar í þrepum
fyrir vöruflutningabíla og þyngri farartæki
með dísilvél (tafla). Innifalið í Euro
3 (Directive 98/69/EC og 2002/80/EC) lögum/stöðlum/reglum,
sem samþykktar voru af 15 aðildarþjóðum EBE,
eru ákvæði um að dísilvélar í
þyngri farartækjum skuli, við nýskráningu
frá og með 2000, vera búnar tölvustýrðu
innsprautukerfi.
Jafnframt
eru í lögunum ýmis heimildarákvæði
um opinberar aðgerðir sem ætlað er að hvetja til
kaupa á faratækjum sem uppfylli skilyrði mengunarstaðla,
m.a. fólksbílum með dísilvél. Einnig
eru heimildarákvæði sem gera opinberum aðilum kleift
að stuðla að auknu hlutfalli dísilvéla með
pústþjöppu (turbo). (Eftirbruni sem næst með
afgasknúinni forþjöppun minnkar mengun í afgasi).
Í
Euro 3 er sérstakt þrep eða deild með lægri
leyfilegum mörkum mengunarefna í afgasi fyrir ,,umhverfisvænni"
farartæki, sérstaklega ætluð fyrir borgarumferð
(EEV = Enhanced Environmental Friendly Vehicles). Í lögunum
eru ákvæði sem gera ríkisstjórnum kleift
að hvetja til og stuðla að þróun, framleiðslu
og sölu slíkra farartækja.
Evrópsku
staðlarnir miðast við 3 mismunandi flokka farartækja
með vél:
Flokkur
L : Farartæki með færri en 4 hjól (5 undirflokkar).
Flokkur M : Farartæki með minnst 4 hjól (5 undirflokkar
- fólksbílar, jeppar, pallbílar, vörubílar
og rútur að heildarþyngd allt að 5 tonnum).
Flokkur N : Farartæki til flutninga með minnst 4 hjól
og heildarþyngd umfram 1000 kg.
(3 undirflokkar - flutningabílar að heildarþyngd
meiri 3,5 t).
- Euro
1 fyrir fólksbíla var gefinn út 1. okt. 1993
- Euro
2 fyrir fólksbíla, með meiri takmörkunum, útg.
1. okt. 1996.
- Euro
3 fyrir fólksbíla útg. í des. 1998 tók
gildi 2000 með lækkun leyfilegra hámarka um 1/3.
- Euro
4 fyrir fólksbíla tekur gildi 2005 og gildir út
2008. 50% lækkun hámarka strax 2005.
- Euro
5 fyrir fólksbíla gildir fyrir 2008 (Euro 4-gildi nema
lægra NOx-innihald).
Tafla
A: Fólksbílar
EBE- mengunarmörk fyrir fólksbíla (fl. M1* allt að
3.500 kg heildarþ), g/km b)
| Þreparöð |
Dags. |
CO |
HC |
HC+NOx |
NOx
|
Agnir
(PM)
|
|
Dísil
|
| Euro
1 x |
1992.07
|
2,72
(3,16)
|
-
|
0,97
(1,13)
|
-
|
0,14
(0,18)
|
| Euro
2 IDI xx |
1996.01
|
1,0
|
-
|
0,7
|
-
|
0,08
|
| Euro
2 DI xx |
1996.01a
|
1,0
|
-
|
0,9
|
-
|
0,10
|
| Euro
3 |
2000.01
|
0,64
|
-
|
0,56
|
0,50
|
0,05
|
| Euro
4 |
2005.01
|
0,50
|
-
|
0,30
|
0,25
|
0,025
|
| Euro
5 |
2008.01
|
|
|
fellt
niður
|
0,12
|
0,025
|
|
Bensín
|
| Euro 1x |
1992.07
|
2,72
(3,16)
|
-
|
0,97
(1,13)
|
-
|
-
|
| Euro 2 |
1996.01
|
2,2
|
-
|
0,5
|
-
|
-
|
| Euro 3 |
2000.01
|
2,3
|
-
|
-
|
0,15
|
-
|
| Euro 4 |
2005.01
|
1,0
|
-
|
-
|
0,08
|
-
|
| Euro 5 |
2008.01
|
1,0
|
-
|
-
|
0,012
|
-
|
*
Undanskildir
eru bílar að heildarþyngd yfir 2.500 kg sem
falla undir N1.
x Innan svigans eru s.k. COP-gildi2)
xx
IDI = Indirect Injection (forbrunahólf). DI = Direct
Injection (innspr. í brunahólf).
a
Fram að 30.sept. 1999 (eftir það gilda IDI-gildi
fyrir DI-vélar).
|
Tafla
B: Léttari vinnubílar/flutningabílar
EBE-mengunarmörk fyrir flutningabíla (flokkur N1), g/km
b)
| Flokkur
|
Þrep |
Dags. |
CO |
HC
|
HC+NOx |
NOx |
Agnir
(PM)
|
|
Dísil
|
|
N1, Fl. IX
<1350 kg*
|
Euro 1
|
1994.10
|
2,72
|
-
|
0,97
|
-
|
0,14
|
|
Euro 2,IDI
|
1998.01
|
1,0
|
-
|
0,70
|
-
|
0,08
|
|
Euro 2, DI
|
1998.01a
|
1,0
|
-
|
0,90
|
-
|
0,10
|
|
Euro 3
|
2000.01
|
0,64
|
-
|
0,56
|
0,50
|
0,05
|
|
Euro 4
|
2005.01
|
0,50
|
-
|
0,30
|
0,25
|
0,025
|
|
Euro 5xx
|
2008.01
|
|
-
|
|
|
|
|
N1 Fl. II
1305-1760 kg*
|
Euro 1
|
1994.10
|
5,17
|
-
|
1,40
|
-
|
0,19
|
|
Euro 2,IDI
|
1998.01
|
1,25
|
-
|
1,00
|
-
|
0,12
|
|
Euro 2, DI
|
1998.01a
|
1,25
|
-
|
1,30
|
-
|
0,14
|
|
Euro 3
|
2001.01
|
0,80
|
-
|
0,72
|
0,65
|
0,07
|
|
Euro 4
|
2006.01
|
0,63
|
-
|
0,39
|
0,33
|
0,04
|
|
Euro 5
|
2008.01
|
|
-
|
|
|
|
N1
Fl. III >1760 kg*
|
Euro 1
|
1994.10
|
6,9
|
-
|
1,70
|
-
|
0,25
|
|
Euro 2,IDI
|
1998.01
|
1,50
|
-
|
1,20
|
-
|
0,17
|
|
Euro 2, DI
|
1998.01a
|
1,50
|
-
|
1,60
|
-
|
0,20
|
|
Euro 3
|
2001.01
|
0,95
|
-
|
0,86
|
0,78
|
0,10
|
|
Euro 4
|
2006.01
|
0,74
|
-
|
0,46
|
0,39
|
0,06
|
|
Euro 5
|
2008.01
|
|
-
|
|
|
|
|
Bensín
|
| N1
Fl. I X <1305 kg* |
Euro
1
|
1994.10
|
2,72
|
-
|
0,97
|
-
|
-
|
|
Euro
2
|
1998.01
|
2,20
|
-
|
0,50
|
-
|
-
|
|
Euro
3
|
2000.01
|
2,30
|
0,20
|
-
|
0,15
|
-
|
|
Euro
4
|
2005.01
|
1,00
|
0,10
|
-
|
0,08
|
-
|
|
Euro
5
|
2008.01
|
|
|
-
|
|
-
|
| N1
Fl. II 1305-1760 kg* |
Euro
1
|
1994.10
|
5,17
|
-
|
1,40
|
-
|
-
|
|
Euro
2
|
1998.01
|
4,00
|
-
|
0,65
|
-
|
-
|
|
Euro
3
|
2000.01
|
4,17
|
0,25
|
-
|
0,18
|
-
|
|
Euro
4
|
2005.01
|
1,81
|
0,13
|
-
|
0,10
|
-
|
|
Euro
5
|
2008.01
|
|
|
|
|
-
|
| N1
Fl. III >1760 kg |
Euro
1
|
1994.10
|
6,90
|
-
|
1,70
|
-
|
-
|
|
Euro
2
|
1998.01
|
5,22
|
-
|
0,80
|
-
|
-
|
|
Euro
3
|
2000.01
|
5,00
|
0,29
|
-
|
0,21
|
-
|
|
Euro
4
|
2005.01
|
2,27
|
0,16
|
-
|
0,11
|
-
|
|
Euro
5
|
2008.01
|
|
|
-
|
|
-
|
X Fyrir Euro 1 & 2 gildir : Fl. I <1250 kg.
Fl. II 1250-1700 kg. Fl. III >1700 kg.
a
Fram að 30. sept. 1999 (eftir það gilda IDI-gildi
fyrir DI-vélar).IDI = Indirect Injection (vél
með forbrunahólf). DI = Direct Injection (innspr.
í brunahólf).
xx
Euro 5-gildi fyrir þennan flokk eru til endurskoðunar
þegar þetta er skráð 26. nóv.
2004.
|
* Heildarþyngd
(eiginþyngd + leyfileg hleðsla).
Tafla C: Bílar með vélstýrikerfi*
(OBD)
EBE-mengunarmörk (OBD), g/km b)
|
Flokkur
|
Undirfl.
|
Þrep
**
|
Dags.
|
CO
|
HC
|
NOx
|
Agnir
(PM)
|
|
Dísil
|
|
M1
|
|
EU
3
|
2003
|
3,20
|
0,40
|
1,20
|
0,18
|
|
EU
4
|
2005
|
3,20
|
0,40
|
1,20
|
0,18
|
|
EU
5 xx
|
2008
|
|
|
|
|
|
N1
|
I
|
EU
3
|
2005
|
3,20
|
0,40
|
1,20
|
0,18
|
|
EU
4
|
2005
|
3,20
|
0,40
|
1,20
|
0,18
|
|
EU
5
|
2008
|
|
|
|
|
|
II
|
EU
3
|
2006
|
4,00
|
0,50
|
1,60
|
0,23
|
|
EU
4
|
2006
|
4,00
|
0,50
|
1,60
|
0,23
|
|
EU
5
|
2008
|
|
|
|
|
|
III
|
EU
3
|
2006
|
4,80
|
0,60
|
1,90
|
0,28
|
|
EU
4
|
2006
|
4,80
|
0,60
|
1,90
|
0,28
|
|
EU
5
|
2008
|
|
|
|
|
|
Bensín
|
|
M1
|
|
EU
3
|
2000
|
3,20
|
0,40
|
0,6 | |