JAGUAR Mark II

eftir Leó M. Jónsson vélatęknifręšing.

Jaguar er eitt af fįum ašalsmerkjum bresks išnašar sem eftir stendur ķ upphafi 21. aldar. Žrįtt fyrir misjafnt gengi fyrirtękisins stafaši ljóma af Jaguar löngu eftir aš breskir bķlar hęttu aš seljast nema į heimamarkaši. Jaguar Mk II er einn žeirra sem įhugamenn um klassķska bķla sękjast eftir. Žessi grein birtist upphaflega ķ Bķlnum (1. tbl. 1995). Hśn er birt hér nįnast óbreytt ef frį eru taldar smįvęgilegar lagfęringar. Fyrrum einkabíll Halldórs Laxness, sem nú hefur verið keyptur af ríkinu, er hvítur Jaguar 340 af árgerð 1968 en sú gerð tók við af Mark II.

Jaguar Mk II 2.4 1966. Liturinn nefnist Old English White. Ljósmynd: Throughbread & Classic Cars

 

,,Barinn biskup"

Jaguar er eitt af yngstu vörumerkjum ķ breskum bķlaišnaši. Fyrsti Jaguar bķllinn kom ekki markašinn fyrr en eftir sķšari heimstyrjöld, nįnar tiltekiš ķ október 1945. Sį var meš ,,fyrirstrķšsśtlit enda hannašur af SS Cars Ltd. sem hafši framleitt bķla sķšan 1927 en lišur ķ endurskipulagningu žess var stofnun Jaguar Cars Ltd.

Į einhvern dularfullan hįtt hafa erfišleikar fylgt Jaguar frį fyrstu tķš. Žeir hófust meš miklum bruna įriš 1947 en žį brann stór hluti verksmišjunnar til kaldra kola. Žaš varš ekki fyrsti meiri hįttar bruninn ķ sögu Jaguar žvķ annar stórbruni 1957 lagši fjóršung verksmišjunnar ķ rśst. Į įrinu 1957 brann jafnframt stór floti nżrra bķla sem bišu śtflutnings. Hörmulegt slys ķ Le Mans kappakstrinum 1955 varš til žess aš Jaguar hętti kappakstri og lagši nišur kappakstursdeild sķna įriš 1956. Į 6. og 7. įratugnum stóš hagur Jaguar einna best en upp śr žvķ fór aš halla undan fęti meš vaxandi hallarekstri og gęšavandamįlum, ekki sķst vegna stanslausra vinnudeilna og verkfalla. Į 7. įratugnum keypti Jaguar bķlaframleišandan Daimler Co. Ltd, skömmu seinna vörubķlaframleišandann Guy Motors Ltd og jafnframt vélaframleišslufyrirtękiš Coventry Climax.

Eftir seinni stórbrunann 1957 mátti sjá þessar breiður af eyðilögðum nýjum Mk VIII sem höfðu beðið útflutnings. Ljósmynd: Throughbread & Classic Cars.

Įriš 1966 var Jaguar innlimaš ķ British Motor Corporation (BMC) sem eftir alls konar valdabrölt og hrossakaup varš aš British Leyland Motor Corporation įriš 1968. Žannig skolaši Jaguar inn ķ Leyland-samsteypuna, eina af žessum risaešlum bresks bķlaišnašar sem hlutu aš deyja śt vegna lamandi įhrifa langvarandi tollverndar. Ķ byrjun leysti žaš einhver vandamįl fyrir Jaguar, m.a. tókst aš fjįrmagna hönnun nżrra bķla sem hittu ķ mark. Žrįtt fyrir lķflega sölu Jaguar tókst stjórnendum Leyland aldrei aš skapa žvķ skilyrši til meirihįttar afreka; togstreita, valdabarįtta og smįkóngaveldi varš til žess aš Jaguar fyrirtękiš (Jaguar Cars Ltd.) var lagt nišur sem sjįlfstęš rekstrareining innan Leyland įriš 1972. Žar meš var allur vindur śr Jaguar sem bar ekki sitt barr upp frį žvķ. Ekki bętti śr skįk aš stęrsti śtflutningsmarkašur Jaguar, sį bandarķski, hrundi ķ kjölfar orkukreppunnar rśmu įri seinna: Leyland samsteypan stefndi lóšbeint til andskotans eins og stęrstur hluti bresks išnašar į žeim įrum enda lauk sögu žess meš miklum hvelli eftir hrikalega skuldasöfnun.

Ašdragandinn aš kaupum Ford

Afskipti bresku rķkisstjórnarinnar af Leyland uršu m.a. til žess aš Jaguar var endurreist sem sjįlfstęš rekstrareining. Ekki bjargaši žaš žó meiru en nafninu aš svo komnu mįli. Žegar nżr stjórnandi, John Egan, tók viš stjórn Jaguar sem einvaldur ķ aprķl 1980 rofaši til um stund.

Aškoma Eagans, sem var sóttur til Kanada žar sem hann hafši stjórnaš drįttarvélaverksmišju Fergusons af röggsemi, var heldur nöturleg; hann žurfti aš olnboga sig ķ gegn um rašir verkfallsvarša, sem lokušu hlišum athafnasvęšis Jaguar fyrstu vikurnar hans ķ starfi. Egan beiš erfitt verkefni viš enduruppbyggingu ķ andrśmslofti sem var mettaš tortryggni, andśš og vonleysi sem voru afleišingar samdrįttar, uppsagna, atvinnuleysis og įtaka.

En žaš tókst aš koma fyrirtękinu į skriš į nż. Jaguar, sem hafši veriš einkavętt įriš 1984, bišu nżir og betri tķmar - skeiš sem stóš fram undir 1990, m.a. meš nokkrum endurheimtum fyrri markašsstöšu ķ Bandarķkjunum. En skammt reyndist stórra högga á milli, eins og įšur hjá Jaguar: Į skömmum tķma virtist allt stefna ķ žrot į nż; engu var lķkara en aš Jaguar hefši hreinlega etiš undan sér: Lyktir uršu žęr aš Ford keypti meirihluta hlutabréfanna ķ Jaguar Cars Ltd. og yfirtók reksturinn sem žar meš var innlimašur ķ Ford-samsteypuna.

Įtta mįnušum eftir yfirtökuna var haft eftir einum talsmanna Ford aš žaš hefši aldrei keypt Jaguar hefši raunverulega staša žess veriš kunn: Ķ ljós hafši komiš, öfugt viš žaš sem stjórn Jaguar hafši gefiš ķ skyn, aš engir nżir bķlar voru ķ žróun, ef frį voru taldar nokkrar skissur į teikniboršum. Ofan ķ kaupiš reyndust framleišsluašferšir śreltar og innkaup illa skipulögš. Framleišni var žvķ lķtil og fjįrhagsstašan mun lakari en hefši mįtt ętla af žeim gögnum sem lögš höfšu veriš fram viš kaupin. Ęšstu stjórnendur Ford munu hafa vališ aš stöšva upprennandi hneyksli meš žvķ aš taka į sig skellinn meš žögn gagnvart fjölmišlum.

Žvķ var haldiš fram aš einkavęšing Jaguar 1984, en hlutabréf žess höfšu veriš eftirsótt į sķnum tķma, hefši veriš illa skipulögš og žvķ ekki skilaš neinum įrangri en stjórnendur hefšu beitt żmsum ašferšum (ef ekki brögšum) til aš lįta almenning halda aš hagur Jaguar vęri betri en hann var ķ raun og veru.

Fyrsti Jaguar-bíllinn af árgerð 1945. (Áður SS Cars Ltd.). Vélin var 6 síl. með toppventla og slagrými. Stærsta vélin var með 3,5 lítra slagrými, 125 hö.

Árgerð 1955 af Mk. VII Saloon. Vélin er 6 síl með tveimur ofanáliggjandi kambásum,3,44 l, 160 hö. Þennan bíl á Bjarni Sveinsson.

Betri bķlar

Žótt rekstur Jaguar hafi gengiš skrykkjótt hafa bķlarnir alla tķš bśið yfir sérkennilegu ašdrįttarafli og veriš ķ fremstu röš hvaš tękni varšar. Um tęknina vitnar sigurganga Jaguar ķ öllum helstu aksturskeppnum į 6. įratugnum (sigraši t.d. 5 sinnum ķ Le Mans) og svo, eftir hlé, į 9. įatugnum (sigraši žį m.a. 6 sinnum ķ Le Mans). Auk keppnislišs į vegum Jaguar kepptu Pétur og Pįll į eigin vegum į Jaguar bķlum ķ rallakstri, žolakstri, kvartmķlu, sveitavegasvigi (slalom), ,,rallycross" o.fl. śt um hvippinn og hvappinn og oft voru Jaguar bķlar ķ efstu sętunum. Sś tękni, sem žróuš var af Jaguar fyrir kappakstursbķla, var nżtt eftir föngum til aš bęta eiginleika fólksbķlanna. Jaguar varš fyrst til aš žróa og nota diskabremsur ķ kappakstursbķlum 1953 en žęr komu sķšan ķ öllum fólksbķlum žess frį og meš 1958.

Nżr tónn

Í október į įrinu 1955 kynnti Jaguar nżjan fólksbķl, Mark I (saloon), sem var aš mörgu leyti sérstakur. Ķ fyrsta lagi var buršarformiš sérstakt, en bķllinn var meš berandi hjólbotn (chassis platform) ķ staš grindar og heila ytri skel, ž.e. boddķ og bretti ķ einu berandi stykki. Žetta buršarform gaf bķlnum meiri snerilstyrk en žį tķškašist ķ fólksbķlum og gerši žaš aš verkum, įsamt fjöšruninni, aš fįir 4ra manna fólksbķlar, ef nokkrir, gįtu stįtaš af jafn góšum aksturseiginleikum og Jaguar Mk I. Fyrstu bílarnir voru með 4ra gíra Moss gírkassa (með ósamhæfðan 1. gír) og yfirgír af gerðinni Laycock de Normanville (sá sami og Volvo notaði í Amazon). Gallinn var hins vegar sį aš upphaflega vélin, 2,4 lķtra (2483 rsm) 6 sķlindra meš tveimur ofanįliggjandi kambįsum og tveimur blöndungum eins og allar vélar í Mk I og II, var ekki nógu aflmikil. Žótt vélin skilaši 112 hö viš 5750 sn/mķn nęgši žaš ekki til aš gera bķlinn nógu skemmtilegan enda vóg hann óhlašinn um 1500 kg. Śr žessu var bętt 1957 meš 3,4 lķtra vél, 210 hö. Jaguar MkI 3.4 var t.d. talinn einn hrašskreišasti fólksbķllinn į evrópskum hrašbrautum og umsagnir bķlablaša frį žeim tķma voru lofsamlegar enda rokseldist bķllinn.

Mark II

Žótt Jaguar MkI nyti vinsęlda duldist ekki aš bķlinn mįtti endurbęta. Gluggakarmar huršanna voru žykkir, aftur- og framrśša gįtu vera stęrri og žannig mętti įfram upp telja. Endurbęturnar komu meš Mk II 1959; ķ grundvallaratrišum sama bķl og Mk I en talsvert breyttur. Sį bķll žykir mörgum fallegastur allra Jaguar og į mešal bķlaįhugamanna nżtur hann sérstakrar viršingar.

Helstu śtlitsbreytingarnar voru meš nżjum krómušum og mun žynnri gluggakörmum į huršunum en viš žaš stękkušu rśšurnar, aftur- og framrśša voru stękkašar, grillinu var breytt, žokuljós voru innfelld ķ frambrettin og afturbrettum var breytt žannig aš ķ staš stóru hjólopshlķfanna, sem voru á Mk I, voru nś bogamyndašar hlķfar sem minnkušu hjólopiš en lokušu žvķ ekki. Žessar śtlitsbreytingar gįfu Jaguar Mk II léttara yfirbragš og żmis frįgangsatriši og vönduš lökkun geršu bķlinn glęsilegri. Innréttingin var nż. Mest áberandi var aš nś höfšu męlarnir veriš fluttir śr mišju boršinu og til hlišar žannig aš žeir lįgu beint fyrir framan stżriš.

Fremstur er Mk II 3.4 1966. Aftan við hann er S-Type 3.8 1965. Aftast hægra megin sést í afturbrettið á Mk I 2.4 1956. Ljósmynd: Throughbread & Classic Cars.

Eins og ķ Mk I var Mk II fįanlegur meš sömu 2,4 eša 3,4 lķtra 6 sķlindra vél. 2,4 lķtra vélin ( sem er 2483 rsm og því nær því að vera 2,5 lítrar) var sś sama og įšur en aflmeiri, skilaši nś 120 hö. En žar sem nżi bķllinn var žyngri en sį eldri varš Mk II 2.4 enn kraftminni en fyrirrennarinn. 3,4 lķtra vélin, var endurbętt śtgįfa af vél sem hafši įšur veriš ķ sportbķlnum XK 150 og stóra fólksbķlnum Mk VIII. Hśn skilaši 210 hö og meš henni nįši Mk II hįmarkshrašanum 192 km/klst. Snerpan var 11 sek. frá kyrrstöðu í 100 km/klst. Žaš žótti nś ekkert slor į įrinu 1959 enda stakk Jaguar Mk II 3.4 Benz 220 S af į žżsku hrašbrautunum.

En nś bęttist žrišja vélargeršin viš, 3,8 lķtra vél sem var endurbętt og śtboruš 3,4 lķtra vél. Sķlindrar voru vķkkašir śr 83 mm žvermįli ķ 87 mm en endurbótin fólst m.a. ķ aš notašar voru fóšringar, slķfar, ķ sķlindrana en įn žeirra höfšu blokkirnar viljaš sprynga. Žessi vél skilaši 220 hö viš 5750 sn/mķn. Mk II 3.8 įtti engan sinn lķka į mešal fólksbķla ķ byrjun 7. įratugarins, a.m.k. ekki hvaš varšaši snerpu (8,5 sek. í hundraðið) og hraša; jafnvel sportbķll į borš viš Aston Martin DB4 var ekki fljótari aš nį 100 km hraša. Vęri verš einnig tekiš meš ķ reikninginn bar Jaguar Mk II höfuš og heršar yfir ašra bķla. Įrið 1959 kostaši Aston Martin DB4 3.755 sterlingspund en Jaguar Mk II 3.8 kostaši 1.779 pund.

 

 

 

Þessar Jaguar-vélar eru einstök smíð. Þær bera vitni því sem best þykir í breskri fagmennsku og handbragði og vekja, enn þann dag í dag, undrun og aðdáun tæknimanna vegna þess hve þær eru fallegar og vel gerðar. Ljósmyndin er úr bók Duncan Wherrett ,, Jaguar Mk II".

Eitt þeirra fyrirtækja sem seldu nýja Jaguar í Bretlandi, Coombs & Sons í Guildford, buðu jafnfram sérbúinn Mk II sem nefndist Coombs Jaguar en um 40 slíkir bílar munu hafa verið seldir á árunum 1963-1966. Bíllinn var með styrktri fjöðrun, Koni dempurum, stýrisvél með meiri niðurfærslu og minni felgum. Sætin voru klædd vandaðasta svínaskinni og Wilton teppi á gólfi. Mest munaði þó um breytingar á vélinni sem skilaði 250 hö og bílnum í 100 km hraða á um 7 sek. Ástæðan fyrir því að Coombs Jaguar seldist ekki í fleiri eintökum þrátt fyrir tæknilega yfirburði var sú að breytti bíllinn var 40% dýrari en sá óbreytti.

(Algengt mun vera að breyttum Coombs Jaguar sé ruglað saman við óbreytta Jaguar sem Coombs seldi og merkti sér).

Sérkennileg fjöšrun

Jaguar notaði sama afturöxul og framhjólastell ķ Mk I og M kII. Aš aftan er stķf hįsing en mjög sérkennileg fjöšrun. Fjašrirnar, sem Bretinn nefnir ,,Cantilever springs" eru 5 hįlffjašrir, hlið viš hliš. Žęr snśa öfugt, ž.e. meš bogan upp og eru framan viš hįsinguna. Į žeim enda fjašranna sem snżr aftur er augablaš meš gśmfóšringu sem boltuš er į hįsinguna. Fjašrirnar sjįlfar eru innan ķ gśmklossa og honum fest upp ķ botn bķlsins.

Aš framan notaši Jaguar sjįlfstęšan buršarbita og gorma. Hjólunum hélt gleišur klafi aš ofan og nešan meš gormaskįlum. Žetta var sami bitinn og var ķ Mk I nema aš nś voru komnar diskabremsur meš hjįlparįtaki frį soggrein. Žetta framstell reyndist mjög vel, žaš reyndist sterkbyggt, aušvelt ķ višhaldi, hjólastilling var aušveld og örugg auk žess sem bitinn einangraši veghljóš og gerši bķlinn hljóšlįtari.

 

 

Línan var alltaf í fínu lagi: Þótt deila megi um vélætæknileg gæði Jaguar efast enginn um að þeir Jaguar-menn stóðu alla tíð fremstir hvað varðar útlitshönnun. Sportbíllinn Jaguar E með 6 sílindra línuvél (1964) og V12 (frá 1972) er og verður einn allra fallegasti breski sportbíllinn fyrr og síðar.

Jaguar XJS leysti E-Type af hólmi 1984. Þótt deila megi um eiginleika XJS sem sportbíls verður því ekki neitað að línan er áfram í fínu lagi.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Klassķskur bķll

Jaguar Mk II var framleiddur lķtiš sem ekkert breyttur įrin 1959 - 1967, aš bįšum árum meštöldum. Fjöldi framleiddra eintaka var sem hér segir:

Mk II 2.4: 25173 stk.

Mk II 3,4: 28666 stk.

Mk II 3,8: 30141 stk.

Jaguar hafši keypt Daimler ķ maķ įriš 1960. Žar meš įskotnašist Jaguar m.a. mjög góš lķtil V8-toppventlavél meš 2,5 lķtra slagrżmi. Hśn var sett ķ Mark II sem seldur var sem Daimler 250. Sį bķll žótti betri en Mk II 2.4; V8-vélin var léttari og aflmeiri (140 hö) sem gerši bķlinn sprękari og skemmtilegri ķ akstri. Ekki ber heimildum saman um hve margir Daimler 250 voru framleiddir en sś trśveršugasta segir 8880 stk.

Žótt žaš sé śtśrdśr mį geta žess aš hönnušur Daimler V8-vélarinnar var Edward Turner, einn žekktasti hönnušur mótorhjóla į žessari öld. Įriš 1910 hafši Birmingham Small Arms Co, betur žekkt sem BSA, keypt Daimler. BSA var m.a. framleišandi fręgra mótorhjóla. Įriš 1951 keypti BSA mótorhjólaframleišandann Triumph en žar var Turner ašalhönnušurinn og m.a. žekktur sem hönnušur fręgra mótorhjóla į borš viš Ariel Square-four (sem voru m.a. til hérlendis fram yfir 1960) og Triumph Twin. Viš samruna BSA-Daimler og Triumph flutti Turner sig um set og geršist yfirmašur bķladeildarinnar.

Einhverjar žrengingar ollu žvķ aš Jaguar hętti meš Mk II į įrinu 1967 og hóf framleišslu į fįtęklegri śtgįfu ķ stašinn sem nefnd var einfaldlega Jaguar 240 og Jaguar 340. Sś framleišsla stóš stutt og lauk 1969. Af 240-bķlnum voru framleidd 4446 eintök. Af 340-bķlnum voru framleidd 2800 eintök. Eins og aš lķkum lętur eru žeir sķšasttöldu mjög sjaldgęfir nśoršiš.

Á myndunum má sjá hve fallegur frágangurinn er á Jaguar Mk II

Į įrunum 1963-1969 framleiddi Jaguar afbrigši af Mk II meš stęrra boddķ, lengra og stęrra skotti og öšruvķsi hjólbogum aš aftan. Sá nefndist Jaguar S-type og Jaguar 420 en sį var meš sjįlfstęša gormafjöšrun aš aftan, sama afturöxul og sķšan hefur veriš notaður ķ XJ6-sportbķlunum en hann er m.a. með bremsudiskum upp við drifið og þykir enn einn fulkomnasti afturöxull sem býðst. Auk žess aš vera stęrri er S-Type, aš margra dómi, ekki jafn fallegur og Mk II. Hins vegar žykja žeir betri bķlar, m.a. mun þýðari og hljóðlátari og með mun betri alsamhæfðan beinskiptan gírkassa. BorgWarner sjálfskiptingarnar í S og 420 þykja betri en þær eldri í Mk II. Gangverð á Jaguar S og Jaguar 420 er um helmingur þess sem þarf að greiða fyrir Mk II.

Höfundur bendir áhugasömum á myndarlega vefsíðu eins af stærstu Jaguar-klúbbunum í Bretlandi:

http://www.jec.org.uk

Helstu heimildir:

Duncan Wherrett. ,,Jaguar Mk II". Osprey Publishing Ltd. London1990.

Roger Bell. ,,Making a mark". Car. April 1992.

Richard Sutton. ,,All Mod Cons?". Bls. 34. 6. árg. nr. 2 1987. Classic and Sportscar. London.

N. Baldwin, G.N. Gergano, M. Sedgwick, B. Laban. ,,The World Guide to Automobiles. The Makers and their Marques". Mcdonald Orbis books. Macdonald & Co Publishing. London 1987.

Netfang höfundar

Fleiri greinar um bíla

Til baka á forsíðu