Leó
M. Jónsson
Er
eitthvað amerískara en ,,HardTop" ?
Blæjubílar
voru snemma án rúðupósta á hliðunum. En póstalausir bílar með stálþaki
komust í tísku um miðja síðustu öld og síðan er fyrirbærið
HardTop eins amerískt eins og ,,júkboxið" en bæði settu svip á
menninguna um tíma.
Ekki
sýnist það flókin breyting að sleppa rúðupóstunum. En breytingin
var miklu meira fyrirtæki en margan grunar og hún breytti bílahönnun
á fleiri en einn veg. Ef frá er talinn Dodge Brothers ,,3 passenger
Coupe" frá 1916 sem var með hliðarrúðum sem taka mátti af
þannig að póstalaust op var á hliðunum og stílbrigðis af
Chrysler Town & Country 1946 án rúðupósta sem aldrei komst í
framleiðslu var það General Motors sem reið á vaðið með HardTop 1949 þegar
það sýndi röð af sínum
fyrstu nýju bílum eftir seinna stríð.
Tvennt
gerðist á fyrstu áratugum síðustu aldar sem seinna gerði kleift að
smíða bíla án þeirrar styrkingar sem hliðarpóstarnir mynduðu. Í
fyrsta lagi fjöldaframleiðsla Ford á Model T en hún gerði það að
verkum að lokaðir bílar gátu keppt við opna í verði og í öðru
lagi sú tækniþróun, sem Dodge Brothers stóðu fyrir í boddísmíði
en þeir fóru að framleiða boddí að öllu leyti úr stáli árið
1914. Þeir fengu mikla viðurkenningu og auglýsingu á gæðum og
yfirburðum bíla sinna með stálboddíi þegar bílarnir reyndust betri
en allir aðrar í frægri innrás John J. Pershing hershöfðingja og liðs
hans inn í Mexikó 1916 til að handsama hinn snarvitlausa bandít og
einræðisherrann (Francisco) Pancho Villa - sem ekki tókst og snérist
upp í mikla fýluferð. Þessir Dodge-bræður, Horace og John, voru eins
og Packard-bræður, stórmerkilegir frumkvöðlar og verður sagt nánar
frá þeim á öðrum stað.
Buick Roadmaster Riviera Hardtop 1949
Ljósmynd: Collectible Automobile
Markaðurinn
var á hraðri uppleið 1949 og mikið fjör í bílasölu. Nýjar
toppventla V8-vélar voru í Cadillac og Oldsmobile og mesta athygli vöktu
tveggja dyra Cadillac, Buick og Oldsmobile af sportlegri gerð sem nefnist
HardTop - þóttu rosalega flottir bílar án hliðarrúðupósts en fram
að því hafði það einingis sést á blæjubílum. Það sem enginn
utan stjórnunarsviðs GM vissi var að HardTop var tilraun sem ekki var
reiknað með að hefði áhrif eða yrði lengi við lýði.
Einungis
dýrustu gerðirnar fengust sem HardTop - Cadillac Coupe de Ville, Buick
Roadmaster Riviera og Oldsmobile Futuramic 98 Holiday (þá voru
almennileg heiti á bílum) en þessir lúxusbílar voru með sætisstillingu
og rúðuvindur vökvaknúið frá rafdælu - vel hannað, einfalt og
vandað kerfi. Samanlagt voru ekki framleiddir nema 6500 bílar þetta
fyrsta ár með HardTop. Nokkrum árum seinna voru 230 þúsund bílar með
HardTop framleiddir árlega í Bandaríkjunum.
1951var
Pontiac komið í HardTop-félagið með Chieftain Eight Super Catalina með
8 sílindra flathedd línuvél og Chevrolet
sama ár með 2ja dyra Styleline DeLuxe Bel Air HardTop Coupe sem var hins
vegar bara sex-sílindra-púta - eins og við strákar sögðum þegar
greint skyldi á milli alvörubíls og minniháttar tækis. Merkilegt er að
Pontiac - sem var glæsilegur og sportlegur bíll upp úr 1950, skyldi
vera með 6 og 8 sílindra flathedd línuvél (eins og Packard) alveg til
1955.
Packard Sports Coupe 1958 og Ford Fairlane Skyliner 1958
Ljósmyndir: Collectible Automobile
Árið
1952 voru allir amerískir bílaframleiðendur komnir með 2ja dyra
HardTop-gerðir nema Kaiser-Frazer og HardTop-bílarnir áttu það
sameiginlegt að vera dýrustu og best búnu gerðirnar. 4ra dyra HardTop
og óðalsvagnar (station) án hliðarpósta bættust við úrvalið áður
en langt um leið. Og fyrirbærið hélt áfram - meira að segja hinn íhaldssami
Cadillac framleiddi alla sína bíla nema limúsínur án hliðarrúðupósta
árið 1959 - árið sem uggarnir á amerísku bílunum voru
svakalegastir. (Má til með að skjóta því hér inn í að einhvern tíman
var mér sagt að Limousine væri franskt heiti á héraði og þýddi
fen, for eða drulla en þar
voru búnir til sérstaklaga langir vagnar á öldum áður sem áttu auðveldara
með að komast áfram í forinni. Þetta sel ég ekki dýrara en ég
keypti).
Chevrolet Bel Air Sport Coupe 1957
Ljósmynd: Collectible Automobile
Póstalausir
amerískir bílar voru vinsælir framyfir 1970 en hurfu úr framleiðslu
af sjálfum sér um 1973 með tilkomu þriggja punkta bílabelta og um
1980 var enginn amerískur bíll í þessari útfærslu lengur.
Það
fer ekki miklum sögum af evrópskum bílaframleiðendum sem öpuðu upp
HardTop eftir þeim amerísku. Þó hef ég séð 3 breska Sunbeam frá 7.
áratugnum póstalausa - annars vegar Sunbeam Rapier, Alpine og Tiger og
Alpine GT. Skylt HardTop var hurðastafarlausa hönnunin hjá Lancia en
4ra dyra Lancia Augusta af ágerð 1932 var þannig að hurðirnar opnuðust
báðar út frá sameiginlegu dyraopi og fékk fyrirtækið skráð
einkaleyfi fyrir þessari útfærslu. Augusta var fyrsti bíllinn sem
Lancia fjöldaframleiddi - reyndar skráður í ítalskar sögubækur sem
fyrsti fjöldaframleiddi fólksbíllinn (Saloon) - en svo er að sjá sem
Ítalir hafi ekki haft neinn pata af því sem fram hafði farið í Ameríku
- er það svo sem ekki í fyrsta sinn .... En Augusta var engu að síður
fjandi merkilegur bíll á sinni tíð,
t.d. léttur með sjálfberandi boddí, mjög sérkennilega og
kraftmikla V4-toppventlavél, hafði gírkassa með fríhjólun, vökvabremsur
og fjöðrun sem var langt á undan sinni samtíð.
Chrysler C-300 Hardtop 1955
Ljósmynd: Collectible Automobile
Á
tímabili var önnur útfærsla af HardTop við lýði
en það var stáltoppur sem rafknúinn mótor setti upp og tók niður
en geymdi í skottinu. Nú man áreiðanlega einhver eftir Ford Skyliner
Retract 1957 og Thunderbird 1961 með þessum búnaði sem var talsvert
fyrirtæki. Merkilegt nokk voru Ameríkanar ekki fyrstir með slíkan búnað
heldur franski sportbíllinn Peugeot 601 Eclipse af árgerð 1936 og sá búnaður
var miklu einfaldari en sá ameríski t.d. einn rafmótor í stað þriggja
hjá Ford.
Þriðja
afbrigðið var stálþakið sem mátti kippa af og geyma heima þegar veður
leyfði. Margir sportbílar voru með þannig búnaði á 6. áratugnum og
þar á meðal breskir svo sem áðurnefndur Sunbeam Alpine.
Alvörubílar voru með alvörumælaborð: Úr Dodge Coronet 1959
Ljósmynd: Classic Auto Restorer
Einn allra fallegasti HardTop-bíllinn var Studebaker Regal og Commander Starlite Coupe af árgerð 1953 og 54. Annar sem mér finnst sérstaklega fallegur bíll er 1955 og 1956 árgerðirnar af Ford Crown Victoria HardTop sem voru með krómbeltið yfir toppinn. Sjálfur átti ég svartan Oldsmobile Super 88 Holyday Rocket HardTop með hvítum toppi af árgerð 1956 sem var mjög fallegt eintak af þessum merkilega bíll. Oldsinn var feiknarlega kraftmikill en hann átti ég á árunum 1971-1973. Sá bíll er enn við lýði - er nú endurbyggður og bleikur á lit og sést á góðviðrisdögum á Suðurnesjum.
 |
 |
|
Ford Fairlane Crown Victoria Hardtop 1955 Ljósmynd: Collectible Automobile |
Studebaker Starliner Hardtop Coupe V8 1953. Ljósmynd: Bíllinn |