Hafnahreppur (Með viðbættri merkilegri leiðréttingu um ,,Forsetahólinn" - sjá bréf Marons Vilhjálmssonar frá Merkinesi, sem býr í Ástralíu, en það er birt aftan við greinina)

Ath. Til hagręšis er vķsaš ķ męldar vegalengdir ķ žessari grein og žį mišaš viš aš km.męlir bķls sé nśllstilltur į vegamótum Hafnavegar (Nr. 44) og Flugvallarvegar sem eru rétt nešan viš Ašalhliš bandarķska hersins og svo aftur žegar fariš er śt śr Höfnum sušur į Reykjanes. Flestir śtlendir feršamenn sem fara um Reykjanesskagann, til annars en aš fara um Leifsstöš eša ķ Blįa lóniš, fara sušur ķ Hafnir og um gamla Hafnahrepp.

Texti: Leó M. Jónsson Ljósmyndir: Jón Orri Leósson.

© Copyright: Leó M. Jónsson. Öll réttindi áskilin.

Žegar erlendum feršamönnum var bošiš ķ skošunarferš um Sušurnes var yfirleitt ekki fariš meš žį fram eša aftur um Keflavķk eša Njaršvķkur og sjaldan ķ Garšinn og Sandgerši. Hins vegar var nęrri undantekningarlaust fariš meš žį ķ Hafnir; stašiš viš ķ žorpinu Kirkjuvogshverfi ķ Höfnum og įfram um gamla Hafnahrepp til Grindavķkur. Meš auknu framboši gistingar, veitinga og žjónustu viš feršamenn svo sem hvalaskošunarferša aš ógleymdu nżju og glęsilegu Blįa lóninu hefur žetta gjörbreyst į s.l. 16 įrum. (Žeirri žróun hratt athafna- og kaupsżslumašurinn Jón William Magnśsson, öšrum fremur, af staš žegar hann byggši, stofnaši og opnaši Hótel Keflavķk 1986 žrįtt fyrir vantrś og śrtölur ýmissra spekinga). Kirkjuvogshverfi er afskekktasta og fįmennasta žorpiš į utanveršum Reykjanesskaganum, nś dęmigert ,,svefnžorp" ķ sveitarfélaginu Reykjanessbę (eftir sameiningu Keflavķkur, Njarvķkur og Hafna 1994). Til marks um žį breytingu, sem oršiš hefur meš breyttum lifnašar- og atvinnuhįttum, er ekki lengra sķšan en 1980 aš enn var į lķfi gömul kona sem mundi žį tķš žegar Kirkjuvogshverfi ķ Höfnum var talsvert stęrra plįss en Keflavķk.

Ętli mašur ķ Hafnir er beygt śt af Keflavķkurveginum til vinstri rétt ofan viš Fitjar ķ Njaršvķk (Bónus/Hagkaup er viš Fitjar), sé komiš śr įtt frį Reykjavķk, og upp svonefndan Flugvallarveg sem liggur aš ašalhliši fyrrverandi herstöðvar Nato (en bandaríski herinn fór af landinu 30 september 2006). Skammt nešan viš ašalhlišiš er aftur beygt til vinstri inn į Hafnaveg. (Į žessum stutta spotta mį sjį einstakt dęmi um „tillitsemi’’ Ķslendinga gagnvart Hernum og starfsmönnum hans. Į vegamótum žjóšvegar nr. 44, Hafnavegar, og afleggjarans upp aš hliši Hersins setti Vegagerš rķkisins upp stöðvunarskyldumerki sem stendur enn. Žaš merkilega er aš žaš eru žeir sem fara um žjóšveginn sem eiga aš stöðva bķša eftir žeim sem fara um afleggjarann að fyrrum herstöðinni en ekki öfugt - afleggjara sem liggur upp aš hliši sem fram til 30/9/2006 var lokaš almenningi og gętt af vopnušum hermönnum. Mun žessi bišskilda į žjóšvegi gagnvart afleggjara (heimreiš) ekki eiga sér hlišstęšu į landinu!

Ath. Eins og getiš var um ķ upphafi greinarinnar hafa vegalengdir aš stöšum sem nefndir eru veriš męldar. Vegmęlir bķls er stilltur į nśll į įšurnefndum vegamótum Hafnavegar nr. 44 og Flugvallarafleggjara. Tölur ķ svigum sżna stöšu vegmęlis į hverjum staš. Eftir aš beygt hefur veriš inn į Hafnaveg blasa viš mannvirki į hęgri hönd (1,2). Žetta er Sorpeyšingarstöš Sušurnesja. Hér var sorpi brennt með tilheyrandi loftmengun sem þá tilheyrði löngu liðinni tíð í næagrannalöndum žar sem umhverfisvernd er ofar á lista opinberra aðila en hérlendis. Žrįtt fyrir žaš var bygging stöšvarinnar 1979 mikiš framfaraspor og upp śr 1991 var umhverfi hennar lagfęrt til mikilla muna. (Sorpeyðingarstöðin við Hafnaveg var lögð niður frá og með 1. apríl 2004 þegar ný og fullkomnari stöð við veginn út í Helguvík tók við hlutverki hennar). Margir muna enn gömlu sorphaugana į Vogastapa og óžrifnašinn sem žeim fylgdi og sjį mįtti hluta af ķ hvert sinn sem ekiš var yfir Stapann. Žegar Sorpeyšingarstöšinni var valin stašur į sķnum tķma er greinilegt aš višskipti hennar viš Herinn hafa vegiš žyngra en framtķšarhagsmunir Sušurnesja sem feršamannastašar. Žrķvöršuhęš (2,5) er įvöl hęš rétt ķ vestur. Skömmu vestar eru vegamót Stapafellsvegar og Hafnavegar. Viš vegamótin standa tvęr vel formaðar vöršur - sem fęršar voru upp um sķšustu aldamót (af Bandaríkjamönnum að því mér er sagt). Ég veit ekki tilefni žeirra en greinilega vantar þá þriðju)!

HAFNAHREPPUR

Af veginum į Žrķvöršuhęš, beint af augum, sjįst Ósar, eša Kirkjuvogur, en svo nefnist fjöršurinn sem talinn er hafa myndst vegna landsigs. Vķsbendingar um žaš er aš minnst er į 50 kśa flęšiengi, sem lęgi undir jöršina Vog sem var noršan Ósa, ķ Vilkinsmįldaga frį 1397. Ósar eru eitt af nįttśruverndarsvęšum landsins. Žar er óvenjuleg fjölbreytni ķ lķfrķki fjöruboršsins auk fuglalķfs. Ofan af Žrķvöršuhęš liggur vegurinn nišur slakka og nefnist hann Bringar (3,3). Þegar komið er niður á jafnsléttu eru vegamót á hægri hönd. Þar er Suðurstrandarvegur og liggur hann til Sandgerðis. Stuttum spöl lengra, nęst veginum, er vķk sem nefnist Ósabotn (5,2). Hśn liggur į milli Žjófhellistanga aš vestanveršu og Steinboga sem er lķtill klettatangi aš austanveršu (nęr Bringum). Spölkorni lengra er Hunangshella (5,5) klöpp noršvestan vegarins (į hęgri hönd). Gamall nišurgrafinn vegur ķ Hafnir lį ķ gegn um skarš sem er ķ klöppinni - nś grasi gróiš. Sjįlf Hunangshellan er stęrri hluti klapparinnar sjįvarmegin, nokkuš löng klöpp sem hallar móti noršvestri. Į hįflóši eru 25-30 metrar frá Hunangshellu til sjávar. Žjóšsagan segir aš į žessum staš hafi skrķmsli legiš fyrir feršamönnum ķ myrku skammdeginu og gert žeim żmsa skrįveifu. En žessi meinvęttur var svo vör um sig aš engin leiš reyndist aš komast ķ fęri til aš vinna į henni - ekki fyrr en einhverjum hugkvęmdist aš smyrja hunangi į klöppina. Į mešan dżriš sleikti hunangiš skreiš mašur meš byssu aš žvķ og komst ķ skotfęri. Sagt er aš hann hafi til öryggis rennt žrķsigndum silfurhnappi ķ hlaup framhlašningsins en fyrir slķku skoti stenst ekkert, hvorki žessa heims né annars.

Žegar ekiš er įfram og nú í vestur mešfram Ósum er komiš aš gamalli heimreiš (7,1). Į hęgri hönd sést eins konar steyptur strompur. Žaš mun vera žaš eina sem eftir er af mannvirkjum bżlis sem hét Teigur og er reyndar ekki strompur heldur gömul undirstaša vindrafstöšvar sem framleiddi rafmagn fyrir loðdýra- og síðar svķnabś sem žar var sett į stofn snemma į 6. įratug sķšustu aldar. Žaš var rekiš fram į sķšari hluta 8. įratugarins og mun hafa veriš eitt fyrsta stóra svķnabś landsins og sem slíkt merkilegur áfangi í nútímaiðnvæðingu en fóšriš var matarśrganur frį mötuneytum ķ herstöšinni į Miðnesheiðinni (en meš honum streymdu hnķfapör og annaš dót ķ Hafnir). Bóndinn ķ Teigi hét Gušmundur Sveinbjörnsson, var frį Teigi ķ Fljótshlķš, lęršur skósmišur og hafši rekiš skósmķšastofu ķ Reykjavķk žegar hann setti upp bśiš ķ Teigi. Og žótt žaš sé aukaatriši mį geta žess aš Gušmundur ķ Teigi mun hafa veriš einna fyrstur manna til aš kaupa og nota japanskan ,,pikköpp-bķl" hérlendis - en Gušmundur ķ Teigi mun hafa veriš į undan sķnum samtķšarmönnum ķ żmsu sem laut aš tękni.

Žį er komiš ķ Kirkjuvogshverfi (7,6) sem nś nefnast Hafnir ķ daglegu tali en žar hafa bśiš 80-130 manns sl. 3įratugi. Fyrr į öldum voru Hafnir ein af stęrstu verstöšvum landsins en žęr eru samheiti fyrir 3 hverfi (lendingar), ž.e. Kalmanstjörn, Merkines og Kirkjuvog. Nś er byggšin öll ķ gamla Kirkjuvogshverfinu auk ķbśšarhśss ķ Merkinesi og ķ Junkaragerši. (Km-męlinn nśllum viš seinna aftur į öšrum staš eftir hringferš ķ žorpinu).

Kirkjan í Höfnum. Ljósmynd: Jón Orri Leósson.

STÓRBĘNDUR OG HÖFŠINGJAR

Į 19. öld var Kotvogur ķ Höfnum eitt stęrsta bżli landsins. Žar bjuggu m.a. 3 forrķkir śtvegsbęndur mann fram af manni, žeir hétu allir Ketill og eru oftast nefndir Katlarnir žrķr. Annaš stórbżli var Kirkjuvogur ķ Höfnum žar sem bśiš hafa margir höfšingjar. Į 19. öldinni bjó ķ Kirkjuvogi dannebrogsmašurinn Wilhjįlmur (Chr(istinn) Hįkonarson (1812-1871), en žannig er nafn hans stafaš į leiši hans ķ Kirkjuvogskirkjugarši og upphafsstafir hans á vindhana kirkjunnar. Vilhjįlmur įtti 2 dętur. Önnur žeirra hét Anna. Heimiliskennari ķ Kirkjuvogi var žį ungur menntamašur, Oddur V. Gķslason, og felldu žau Anna hugi saman. Žegar ungi mašurinn baš um hönd dótturinnar brįst fašir hennar hinn versti viš og žvertók fyrir rįšahaginn. Afleišingin varš eitt fręgasta og ęsilegasta brśšarrįn Ķslandssögunnar. Sęttir tókust žó sķšar. Oddur, sem var uppalinn í Skuggahverfinu í Reykjavík braust til mennta þrátt fyrir fátækt og varš prestur ķ Grindavķk viš mikinn oršstķr. Hann var m.a. upphafsmašur aš sjóslysavörnum į Ķslandi. Af honum er mikil saga en háaldraður lauk hann æfi sinni sem starfandi læknir ķ Bandarķkjunum. (Bók var skrifuð um Odd af Gunnari Benediktssyni fyrrum presti og nefnist hún „Oddur í Rósuhúsi’’).

Vilhjįlmur Kr. Hįkonarson reisti žį kirkju sem nś stendur ķ Höfnum. Hśn er śr timbri og var vķgš įriš 1861. Vilhjįlmur lést 10 įrum seinna 59 įra aš aldri. Ekkert er eftir af Kirkjuvogsbęnum en kirkjan stendur nįnast į bęjarhlašinu enda nefnist hśn Kirkjuvogskirkja og sóknin Kirkjuvogssókn. Ketill Ketilsson (1823-1902) dannebrogsmašur og śtvegsbóndi ķ Kotvogi, stundum nefndur Miš-Ketill vegna žess aš hann tók viš bśi af föšur sķnum og Ketill sonur hans tók svo viš bśi af honum, hefur ekki viljaš vera minni mašur en Vilhjįlmur ķ Kirkjuvogi og byggši kirkju śr timbri į Hvalsnesi ķ Mišneshreppi, en žį jörš įtti hann. Kirkjuna lét hann sķšar rķfa og byggja ašra stęrri og ķburšarmeiri śr tilhöggnu grjóti. Sś kirkja var vķgš 1887 og stendur enn.

Sem dęmi um stęrš Kotvogs į dögum Miš-Ketils į 19. öld mį nefna aš žį var bęrinn alls 16 hśs og mörg žeirra stór, 38 huršir į lömum (algengur mælikvarði á stærð bæja á 15-18 öld) og 72 ķ heimili į vertķšinni. Bęrinn ķ Kotvogi var enn reisulegur og stór um aldamótin 1899/1900. Hinn 3. aprķl 1939 brann ķbśšarhśsiš og fórst žrennt ķ brunanum. Pakkhśs śr timbri var austast og fjęrst eldinum og skemmdist žvķ ekki . Žvķ var breytt ķ ķbśšarhśs og notaš sem slķkt til 1984. Žaš stendur enn įsamt nokkrum śtihśsum en allt er žaš illa fariš og ekki svipur hjį sjón (stendur į kampinum strax vestan viš fyrrum frystihús nú fiskeldisstöð). Stór grasi vaxinn hóll rétt hjį sunnan Kotvogs, hęgra megin götunnar žegar horft er ķ vestur, nefnist Virkishóll sem bendir til að fyrrum kunni þar að hafa verið Skans eða fallbyssustæði. Ofar og sunnar, aftan við íbúðarhúsin við Hafnagötu, er annar hóll minni sem nefnist Hjallhóll.

Gamli Hafnahreppur var stęrsta sveitarfélagiš į Sušurnesjum męlt ķ ferkķlómetrum - vķšįttumikil hraunśfin flatneskja og sandflęmi aš stórum hluta. Nyršri hluti landsins er nokkuš gróiš hraun en syšri hlutinn eldbrunniš, uppblįsiš og hrikalegt. Strandlengjan er einn stęrsti skipalegstašur landsins; hrikalegir klettar, sker og bošar žar sem žung śthafsaldan myndar oft tilkomumikiš og rosalegt brim. Į sl. 35 įrum hefur hrauniš ofan viš Hafnir tekiš stakkaskiptum vegna aukins grasvaxtar sem er įrangur landgręšslu sem stunduš hefur veriš meš flugvélum į Reykjanesskaganum auk žess sem sįš hefur veriš ķ vegkanta af starfsmönnum Vegageršar rķkisins. Ķ hrauninu upp af Ósum mį enn sjį leifar landgręšslugiršingar sem mun hafa veriš lokiš viš um 1939 en hśn skipti Reykjanesskaganum ķ 2 svęši. Giršingin lį eftir hrauninu og nišur ķ Merkinesvör og hefur veriš mikiš mannvirki į sķnum tķma. Sunnan hennar var saušfé bannaš. Sķšar var svęšiš stękkaš meš žvķ aš sett var horn į giršinguna uppi ķ hrauninu og girt noršur aš Ósum og sį hluti giršingarinnar sem lį fram ķ sjó aš vestanveršu var lagšur nišur. Enn má sjá leifar þessarar girðingar skammt vestan Ósabotna.

Mikiš og fjölbreytt fuglalķf er ķ hrauninu, m.a. talsvert af rjśpu ķ góšum įrum, talsvert af kjóa og einstaka smyrill. Nokkuš er um ęšarfugl viš Ósa en ęšarvarp er ekki svipur hjį sjón eftir aš minnkurinn kom į svęšiš. Refir sjást oft á ferli við Ósa. Mikiš er um sjófugl og mest byggš ķ Hafnabergi og Eldey. Hafnir eru eitt af mestu vešravķtum landsins. Þar er sjaldan logn. Hvöss austanįtt meš rigningu getur stašiš svo dögum og vikum skiptir, einkum į haustin og eirir engu sökum vindįlags. Oft bresta stórvišri į fyrirvaralaust eins og hendi sé veifaš. Mest og hęttulegust vešur nefna Hafnamenn ,,aftakastórveltu af sušvestri" (ķ einni slķkri eyšulögšust tśn aš vestanveršu ķ Kirkjuvogshverfi og ķ Merkinesi með því að stórgrýti „rigndi’’ fleiri hundruð metra frá fjöruborði). Hrķšarbyljir og skafrenningur eru algengir aš vetri - snjói į annaš borš. Og žótt ekki séu nema 9 km frį Höfnum til Njaršvķkna er vešurfar gjörólķkt.

ŽORPIŠ

Byggšin, Kirkjuvogshverfi ķ Höfnum, er dęmigert ,,svefnžorp" žvķ flestir sękja vinnu annars staðar. Frystihśs var reist upp af gömlu bryggjunni įriš 1943 af Eggerti Ólafssyni og fleirum og var starfrękt fram į 8. įratug 20. aldar (Einar ríki stofnaði og rak þar talsverða starfsemi um tíma en síðast nefndist það Hafblik og var rekið af Þórarni St. Sigurðssyni ljósmyndara, athafnamanni og síðar sveitarstjóra Hafnahrepps) Húsið er rétt neðan við kirkjuna og stóš ónotaš um margra įra skeiš žar til fiskeldi hófst ķ hluta žess. Sś starfsemi lagšist af meš gjaldžroti en fram á árið 2004 var rekiš Sęfiskasafn ķ hśsinu. Nú er þar aftur fiskeldi. Laxeldisstöš er skammt sunnan viš žorpiš og 2 verksmišjur śti į sjįlfu Reykjanesinu, önnur sem framleiddi salt śr jaršsjó en hin sem notar hveragufu til žurrkunar į sjįvarfangi. Þar er nýlega reist Reykjanesvirkjun. Fiskverkun ķ Höfnum stundaši Eggert Ólafsson fram į 9. įratuginn ķ sķšara hśsinu sem hann byggši og er upp af nżrri hafnargaršinum og síðan ašrir ķ nokkur įr eftir aš hann hętti. Ķ žvķ hśsi var starfrękt lķftęknifyrirtęki (og merkt upp į ensku ,,Bio Process") en lognaðist útaf eftir 2ja ára starfrækslu 2004 en í húsið er nú í eigu áðurnefnds fiskeldis. Einangrunarstöð fyrir gæludýr (hunda og ketti) var stofnuð af Kristínu Jóhannsdóttur og tók til starfa 1. desember 2005. Hún stendur við Seljavog að austanverðu skammt upp af hafnargarðinum. Á nýliðinni öld var mikil smábátaútgerð stunduð frá Höfnum en síðan 1990 hefur hún nánast lagst af og á fiskveiðistjórnunarkerfið meiri þátt í því en aflabrestur. Frį Kirkjuvogshverfi er stutt sigling į fengsęl fiskimiš. Vegna vešra er hafnarašstašan žó ófullnęgjandi og hefur oft oršiš tjón į bįtum ķ stórvišrum.
Žjóšvegurinn frá Kirkjuvogshverfi śt į Reykjanes, sem skaginn allur er nefndur eftir, og įfram til Grindavķkur, nefnist Nesvegur og er nr. 425. Hann er hin „eina rétta Reykjanesbraut’’. Um hann hefur umferð vaxið jafnt og þétt síðan hann var lagður enda er svęšiš sunnan Hafna sérkennilegt, einstakt og įhugavert ķ fleiri en einu tilliti þótt því hafi verið spillt með stórframkvæmdum.

SKIPALEGSTAŠUR

Skipsströnd hafa mörg oršiš ķ Hafnahreppi. Stundum hefur tekist aš bjarga mönnum en stundum ekki. Björgunarsveit Slysavarnafélags Ķslands, Eldey ķ Höfnum, starfaši ķ rśm 66 įr, fram til įrsins 1997 aš hśn var sameinuš öšrum björgunarsveitum ķ Reykjanessbę. Hefur tekist aš bjarga mörgum sjómanninum, oft viš mjög erfišar ašstęšur. Žess eru dęmi aš heppnin hafi veriš einstök: Eitt žeirra er strand žżsks togara snemma į 20. öld: Viš vesturenda Hafnagötunnar, - ķ fjörunni, er klöpp sem nefnist Trollaraklöpp og kemur upp śr į fjöru. Ofan viš fjörukambinn, sunnan viš vesturenda Hafnagötunnar, stóš įšur bęrinn Réttarhśs. Žegar fólkiš í Réttarhúsum reis śr rekkju einn morguninn sį žaš undarleg ljós fyrir nešan tśniš. Žegar betur var aš gįš reyndist žar vera strandašur togari meš fullum ljósum og stóš į réttum kili. Hįflóš var, sjór nokkuš kyrr en dimmvišri. Meš śtfallinu gengu skipsmenn žurrum fótum ķ land. Togarinn brotnaši nišur ķ hafróti sem gerši skömmu sķšar, sumt var rifiš og tíndust bitar flaksins smįm saman burt. Trollaraklöppin dregur nafn af žessu strandi. Togarinn var žżskur, hét Gręnland og var ķ sinni fyrstu veišiferš.

Žį rak grķšarlega stórt tréskip, hlašiš timbri, į land nįlęgt žar sem heitir Hvalsnes į milli Žórshafnar (verslunarhöfn į 19. öld) og Hestakletts nokkru noršan Ósa og gegnt žorpinu. Skipiš, sem hét Jamestown og var frį Maine ķ Bandarķkjunum, rak aš landi mannlaust og var aušséš aš žaš hafši veriš lengi į reki. Žetta geršist aš morgni sunnudags žann 26. jśnķ 1881. Skipiš, sem var žrķmastraš og žriggja žilfara, var sagt tröllaukiš aš stęrð. Heimildum bar ekki saman um mįl žess (žau fengust seinna į hreint žvķ um žetta strand, skipiš og sögu žess mį lesa sjįlfstęša grein į žessari vefsķšu ķ žessum sama hluta (FRĮSAGNIR) en Jamestown mun hafa veriš meš stęrstu seglskipum į 19. öld; į lengd svipaš og fótboltavöllur og lķklega męlst um eša yfir 4000 tonna skip į okkar tķma męlikvarša. Grķšarlegu magni af timbri, sem allt var plankar, var bjargaš śr skipinu og flutt į brott. Timbriš var notaš til hśsbygginga į Sušurnesjum og vķšar, t.d. austur um allar sveitir. Žó var žaš einungis hluti timburfarmsins žvķ įšur en tókst aš bjarga meiru brotnaši skipiš ķ spón ķ óvešri. Rak žį talsvert af timbri į land. Sögusagnir um annan farm skipsins viršast ekki hafa veriš į rökum reistar. Sumariš 1989 var einu af 4 akkerum žessa risaskips lyft upp af hafsbotni žar sem žaš hafši legiš ķ 108 įr. Aš žvķ verki stóšu tveir Hafnamenn. Akkeriš og hluti af akkerisfestinni prżšir nś hlašiš framan viš kirkjuna ķ Kirkjuvogshverfi. Hin akkerin įsamt lengri akkerisfesti höfšu fyrir löngu veriš flutt til Vestmannaeyja žar sem festin var lengi notuš sem landfesti smįbįta ķ höfninni.

ROSMHVALANES

Heitin Reykjanessbraut, Reykjanesskjördęmi, Reykjanessbęr o.fl meš sama forskeyti eru ef til vill ekki eins rétt og ętla mętti ķ fljótu bragši nema sem stytting. Þessi stóri skagi dregur nafn sitt af litlu nesi, Reykjanesi, sem er einungis ysti hluti skagans sušvestast ķ gamla Hafnahreppi en į žvķ er Reykjanesviti. Žetta skiptir sjįlfsagt ekki mįli lengur en er žó umhugsunarvert - žó ekki vęri nema sem dęmi um žaš hvernig allt getur breyst og fengiš nżja merkingu meš tķmanum (í fréttum sjónvarpsstövar af strandi flutningaskipsins Wilson Muuga 19. des. 2006 var t.d. talað um „Garðskaga á Reykjanesi’’). Reykjanesskagi er svęšiš Sušurnes, vestan og sunnan Straums (sumar heimildir segja Sušurnes byrja viš austanvert Hvassahraun). Ķ gömlum heimildum og į Ķslandskorti Gušbrands biskups frį 1590 eru nefnd 2 nes į Reykjanesskaganum. Rosmhvalanes aš noršanveršu en Reykjanes aš sušvestanveršu. Heitiš Rosmhvalanes gefur ķmyndunaraflinu byr og vekur žį hugmynd aš einhver fótur kynni aš vera fyrir žjóšsögunni um skrķmsliš viš Hunangshellu, sem samkvęmt gömlum skjölum mun teljast vera į Rosmhvalanesi; skrķmsliš gęti hafa veriš skapstiršur rostungur?

REYKJANES

Sunnan viš žorpiš er ekið aftur inn á Nesveg (veg nr. 425). Žar skulum viš nśllstilla vegmęli bķlsins į nżjan leik. (Tölurnar ķ svigunum segja til um vegalengd frį Kirkjuvogshverfi aš nęstu kennileitum). Žegar ekiš er śt śr Kirkjuvogshverfi og sem leiš liggur ķ sušur er brįtt komiš aš Merkinesi (1.0), bżli sem er į hęgri hönd. Ķ Merkinesi bjó sķšast (Vilhjįlmur) Hinrik Ķvarsson įsamt eiginkonu sinni Hólmfrķši Oddsdóttur. Hinrik ķ Merkinesi var fyrrverandi hreppstjóri Hafnahrepps, žekktur sjósóknari, refaskytta, bįta- og hśsasmišur og hagyršingur (fašir m.a. Ellżar Vilhjįlms söngkonu og Vilhjįlms Vilhjįlmssonar flugmanns og söngvara en žau eru öll lįtin). Hlašinn hringlaga steingaršur sem er hęgra megin vegarins spölkorn noršan Merkiness nefnist Skipagaršur. Žetta var kįlgaršur en hér įšur fyrr voru vertķšarskipin dregin upp og höfš ķ skjóli viš garšinn. Skammt sunnan Merkiness (1,7) er grasi vaxinn hóll vinstra megin vegarins. Hóllinn nefnist Syšri Gręnhóll. Sunnan hans mun ekki hafa fundist stingandi strį, sem heitiš gat, fyrr en melgresi fór aš taka viš sér en žvķ var fyrst sįš til aš hefta sandfok utar į skaganum fyrir rśmum 65 įrum (žessi grein er uppfærð 2008).

Spölkorn sunnan Gręnhóls (1,9) sér į žak Junkarageršis en žaš er fornt bżli og verstöš sem nś er notaš sem ķbśš. Upphlašinn tśngaršur į hęgri hönd eru einu minjarnar sem eftir eru af bżlinu og verstöšinni Kalmanstjörn (žašan var Oddur Ólafsson lęknir į Reykjalundi og alžingismašur) en ķbśšarhśsiš var rifiš 1990. Į Kalmanstjörn var bśiš fram į mišjan 8. įratug 20. aldar. Gamli vegurinn śt į Hafnaberg og įfram śt į Reykjanes lį į milli Kalmanstjarnar og Junkarageršis. Hann er nś lokašur allri umferš. Ķ lżsingu skrįšri af Hinriki ķ Merkinesi fyrir Örnefnastofnun segir m.a: ,,Fyrr į öldum, er sagt, aš ,,žżzkir" hafi haft mikinn śtveg į opnum skipum ķ Höfnum. Mešal annarra staša höfšu žeir bśšir, žar sem nś heitir Junkaragerši, en svo voru žeir nefndir. Žessir menn voru ribbaldar miklir og ,,óeiršamenn um kvennafar", žeir voru illa séšir af landsmönnum, sem vildu fyrir alla muni koma žeim af höndum sér." Til er žjóšsaga um hvernig Hafnamenn fóru aš žvķ aš losa sig viš Junkarana. Vestan vegarins (2,7), nešan viš brekku, er Hundadalur. Žar er fiskeldisstöš. Į vinstri hönd mį sjį nokkrar vöršur en viš žęr liggur Prestastķgur - vel vöršuš forn gönguleiš śr Höfnum yfir Hafnasand og Eldvörp yfir ķ Stašarhverfi ķ Grindavķk, um 5-6 tķma gangur.

Sé gengiš ķ įtt til sjįvar ofan viš Laxeldisstöšina er komiš į gamla Hafnaveginn eftir um 10 mķnśtna gang um Merarholt. Žegar komiš er upp į brekkuna sunnan Hundadals sjįst margir gķgahraukar ķ hrauninu. Į hęgri hönd sést langt nes sem gengur śt ķ sjó til noršvesturs. Žaš nefnist Eyri. Nokkru sunnan viš Eyri, viš žrķhyrningslaga klapparstrżtu, sem nefnist Klauf, žar hefst Hafnaberg sem lįgaberg og smįhękkar til sušurs og er hęst 80 metrar, žverhnķpt ķ sjó fram. Žar sem ,,Bergiš" endar aš sunnanveršu, en žaš er um 3 km aš lengd, nefnist ,,Į bošanum" en žaš er klapparrani og nefnist syšra horn ,,Bergsins" Bošaklöpp. Nokkurn veginn nyrst į Hafnabergi er hringmyndaš gat, nyršra Gatiš, fram viš brśnina og er žar stór hellir undir berginu. Ķ hafróti verša ferleg gos lóšrétt upp um Gatiš žegar aldan vešur inn ķ hellinn. Annaš gat er ķ bergnefi nokkurn vegin syšst į Hafnabergi. Žaš nefnist syšra Gatiš og sést einungis af sjó og er notaš sem siglingamiš eins og mörg önnur nįttśruverk į skaganum.

Nżr uppbyggšur vegur var lagšur frį Höfnum śt į Reykjanes um mišjan 9. įratug nżlišinnar aldar. Hann liggur fjęr sjó en sį gamli sem reyndar var ekkert annaš en slóš og skuršur į vķxl. Eins og įšur sagši tekur einungis um 10 mķnśtur aš ganga yfir holtiš frį bķlastęšinu ofan Laxeldisstöšvarinnar og nišur į gamla veginn skammt sunnan Kalmanstjarnartśns. Af gamla veginum žar sjįst 5 įberandi stórir grasi vaxnir hólar. Žessir hólar koma viš sögu ķ bókum Sr. Jóns Thorarensens, (Litla skinniš, Raušskinna, Marķna ofl.) en sögusviš žeirra er Hafnir (Jón var ęttašur og ólst upp ķ Kotvogi). Nyrstur og nęst Kalmanstjörn er Stekkhóll hęgra megin vegarins. Annar stęrri hóll er sunnar, einnig hęgra megin vegarins. Sį heitir Kirkjuhafnarhóll. Vinstra megin vegarins er lęgri hóll og sést garšhlešsla ķ jöšrum hans aš noršan- og austanveršu. Žetta er talinn vera gamall kirkjugaršur Kirkjuhafnar og mun hann hafa lagst af um mišja 14. öld. Sušvestan Kirkjuhafnarhóls, nęr sjó, eru 2 graxi vaxnir hólar og eru sżnilegar rśstir ķ syšri hólnum. Hólarnir nefnast Sandhafnarhólar. Sandhöfn og Kirkjuhöfn voru fyrr į öldum žekkt stórbżli og helsta śtręši ķ Höfnum. Tališ er aš bżlin hafi fariš ķ eyši į 17. öld. Til eru heimildir um stęrš Kirkjuhafnar sem segja aš žar hafi veriš miklar byggingar, m.a. 50 huršir į hjörum, en sį męlikvarši var algengur įšur. Umhverfis Sandhafnarhóla, en žar munu hśs einning hafa veriš mörg og stór, eru bęši hlesšslur og rśstir. Því hefur verið haldið fram að í Kirkjuhöfn og Sandhöfn hafi útflutningur á verkuðum saltfiski hafist frá Íslandi.

Skammt utar, nęr sjó, eru rśstir tvķbżlis sem nefnist Hafnaeyri og tališ hafa fariš ķ eyši um 1830. Nokkuš heillegur hlašinn garšur er yst į Eyri um 15 m į kant. Žessi hlešsla varši kįlgarš gegn sandfoki. Žegar gengiš er um žessa hóla nś er erfitt aš gera sér ķ hugarlund aš žar hafi įšur fyrr veriš stórbżli - svo vandlega hefur foksandurinn unniš sitt eyšingarstarf. En nś skal haldiš til baka austur į akveginn. Af veginum efst į brekkubrśninni (4,1) ofan Laxeldisstöšvarinnar ķ Hundadal sjįst grashólarnir ķ Kirkjuhöfn į hęgri hönd. Greinilega sést ofan į kollinn į Stekkhól lengst til hęgri. Framundan Stekkhóli er Stekkjarvik (Ķ Höfnum heita smęrri skörš eša bugur ķ ströndina vik en stęrri nefnast vķkur). Sandhafnarhólar sjįst upp af Eyri. Ströndin frį Kalmanstjarnarvör aš Stekkjarviki nefnist Draugar (sušur ķ Draugum). Syšst ķ Stekkjarviki er hį klöpp sem nefnist Hvarfklöpp, (ķ henni bżr įlfkona segir ķ sögunni Marķna eftir Jón Thorarensen).

Svęšiš frį brekkubrśn ofan Hundadals og fram undan beggja megin vegarins nefnis Melar. Eftir ekinn spöl (4.8) er komiš aš stóru śtskoti į hęgri hönd. Žašan er styst aš ganga beina leiš śt į Hafnaberg viš Bjarghól žar sem žaš er hęst og tignarlegast. Drjśgur spölur er aš berginu og mį reikna meš a.m.k. 30-45 mķn. göngu á ruddri gönguleið. Efst į Bjarghóli er varša. Žegar komiš er aš hólnum sjįst 2 vöršur fremst į berginu. Žar heitir Sig (Į Siginu) og er žaš rétt sunnan viš mitt bergiš en nokkru sunnar er fremur stór hellir ķ berginu. Munni hellisins, sem nefnist Dimma, er skakkur. Vitaš er meš vissu um einn mann sem hefur klifiš śr hellinum og upp į brśn en sį er Žóroddur Vilhjįlmsson (Hinriksson) ķ Höfnum, oftast kenndur viš Merkines.

Brśnir Hafnabergs, sem gengur žverhnķpt ķ sjó, eru vķša hęttulegar og geta fyllur hruniš śr brśnunum fyrirvaralaust og žvķ brżnt aš fara žar meš gįt. Hafnaberg er eitt af stęrstu sjófuglabyggšum landsins og er žar aš finna margar tegundir fuglla og fjöldinn grķšarlegur. (Ljósmynd: Jón Orri Leósson).

Žegar haldiš er lengra sušur eftir veginum er komiš į hęš (5,7) žar sem vegurinn sveigir til austurs. Beint af augum er gamalt eldfjall, Sżrfell, en į milli žess og Reykjanessvita, sem stendur į hinu 50 m hįa Vatnsfelli, ķ sušvestri, en felliš heitir eftir stórri tjörn sem er neðan þess, eru Raušhólar og Sżrfellsdrög. Vitinn er 28 m į hęš og žvķ 78 m yfir sjįvarmįli. Mannvirkin noršvestan viš Raušhóla er Sjóefnavinnslan (oft ranglega nefnd Saltverksmišjan sem gafst upp á rólinu eftir nokkur gjaldþrot). Hér blasir hiš raunverulega Reykjanes viš augum sem Reykjanesskaginn er kenndur viš. Mannvirkið sem blasir við er Reykjanesvirkjun. Sérkennilegi hnjśkurinn meš u-laga skarši ķ, sem sést héšan vestan vitans, nefnist Valahnjśkur. Lengst til hęgri sést strżtan į móbergsdrangi sem nefnist Karl en hann stendur ķ sjónum skammt sušur af vestasta tanga Reykjanessins sem nefnist Önglabrjótsnef og teygir sig śt ķ sjóinn ķ įtt til Eldeyjar. Žjóšsagan segir aš tröllkarl og kerling, sem bjuggu ķ Eldey, hafi vašiš til lands og haldiš į kś aš leiša til nauts. Tókst ekki betur til en svo aš vegna tafa dagaši žau uppi og uršu aš steinum. Karlinn stendur žarna enn śti ķ sjó en Kerling, hįtt eldvarp, sem stóš sunnar uppi į landi, brotnaši nišur fyrir löngu.

Eldey er sérkennileg 77 m hį žverhnķpt klettsey sem liggur tępa 15 km frį landi og er talin m.a. vera mesta Sślubyggš Evrópu (alfrišuš). Milli Eldeyjar og Reykjaness er Hślliš - fjölfarin siglingaleiš. Vegarslóši (6,4) į hęgri hönd liggur nišur ķ Stóru-Sandvķk og aš gamla Reykjanessveginum žar sem heitir Skjótastašir en žaš er hįr höfši noršan viš vķkina en žar mun hafa veriš byggš fyrr į öldum. Annar vegarslóši liggur ķ Stóru-Sandvķk nišri ķ dalverpinu framundan. Frį śtskoti (6.7) viš enda beygjunnar til austurs sést ofan ķ Stóru-Sandvķk vaxna melgresi. Handan hennar ķ sušri tekur viš talsvert hraun, kolsvart og svišiš meš foksand ķ flįkum. Stamparnir žrķr, sem blasa viš framundan handan Stóru-Sandvíkur, eru sérkennilegir eldgķgar og eftir žeim nefnist hrauniš Stampahraun og nęr fram ķ sjó. (Hér hafa verið reist háspennumöstur sem höfundi þessarar greinar finnst vondur vitnisburður um menningarstig Suðurnesjamanna - því upphaflega var gert ráð fyrir jarðstreng að Sýrfelli en hætt við hann af „hagkvæmnisástæðum’’).

Eldgķgarnir tveir, sem sjįst sušvestar, lengra til hęgri og utar į nesinu, nefnast Eldborgir. Eins og viš er aš bśast eru žessir upptippingar notašir sem miš til stašsetningar fiskiskipa śti į Eldeyjarbanka. Sś Eldborganna sem sést af grynnra vatni nefnist Eldborg grynnri og stendur sunnar og nęr sjó. Eldborg dżpri nefnist sś sem sést af dżpra vatni. Er hśn stęrri og stendur vestar. Žar heitir Eldborgahraun. Fjęr til noršausturs eru mikil ummerki eldsumbrota. Eru žaš nefnd Eldvörp. Hafnamenn nefna žaš einnig ķ daglegu tali hörzl, ž.e. ójöfnur. Stamparnir, Eldborgirnar og ašrar eldstöšvar, eru eins og misstórir hnśtar į svörtu bandi ķ landslaginu og setja ógnžrunginn svip į umhverfiš, jafnvel svo aš sumt fólk veršur hrętt og žorir ekki aš dvelja lengi į svęšinu af ótta viš eldgos - enda er hér eldur undir, sem sést m.a. į hverasvęšinu, gufuaflsvirkjuninni og blįsandi borholum austan Reykjanessvita.

Žar sem vegurinn sveigir aftur til sušurs (6,8) gengur stór gjį upp frá sjó og inn í landið. Hśn nefnist Mönguselsgjį og liggur nyrst upp śr Stóru-Sandvķk. Gjįin er ein af mörgum sem mynda sprungubelti. Jaršskorpan glišnar hér į miklum hrygg og jaršeldasvęši sem liggur ķ mišju Atlantshafi frį sušri til noršurs. Landsig sést greinilega žegar horft er um öxl til Mönguselsgjįr eftir aš komiš er upp į Stampahraun. Yfir Mönguselsgjį (ekki Tjaldstašagjį sem er stęrri og sunnar) hafa „lafafrakka-menn,’’ úr Keflavķk byggt brś til aš drżgja tekjur sķnar af erlendum feršamönnum með því að telja þeim trú um að þarna séu meginlandaflekar Ameríku og Evrópu að reka hvor frá öðrum. Greinarhöfundur er einn žeirra Hafnabśa sem hafa skömm į tiltękinu og lķta į žetta sem pretti - ķ skįsta falli fķflagang og Sušurnesjamönnum til vansęmdar enda hafa jarðvísindamenn bent á og staðfest að landrekið sjálft á þessu sprungubelti kemur ekki fram á þessum stað heldur miklu austar (nánar tiltekið austur í Hreppum).

Nś komum viš aš syšri trošningnum (7,7) sem liggur nišur ķ Stóru-Sandvķk. Hér var melgresi sįš um 1950 til aš hefta sandfok. Eins og sjį mį hefur žaš tekist vel. Tjörnin sem prżšir svęšiš og lašar aš sjó og vašfugla ķ stórum flokkum, myndašist ekki fyrr en melgresiš hafši stöšvaš fokiš. Hśn er žvķ gerš af mannavöldum! Afleišingar hrikalegra nįttśruhamfara blasa viš ķ Stampahrauni ķ sušvestri og Eldvörpum ķ austri. Ęvagamlar heimildir segja aš įriš 1000 hafi mest allt Reykjanes sokkiš ķ sjó og Geirfuglasker komiš upp. Žį įtti landiš aš hafa legiš langt śt fyrir Eldey ķ noršvestur en Eldey og drangar viš hana hafi įšur veriš fjöll į Reykjanesskaganum. Til aš girša fyrir misskilning skal aftur ķtrekaš aš Reykjanesskagi og Reykjanes er tvennt ólķkt žótt skaginn dragi nafn af žessu litla nesi yst į honum.

Annįlar greina frį eldsumbrotum meš stuttum hléum, į og śti fyrir Reykjanesi į 12. og 13. öld. Samkvęmt žeim hefur gosiš į Reykjanesi įriš 1118, og a.m.k. 13 sinnum į 13. öld. Sagt er aš sumum eldgosum hafi fylgt miklir landskjįlftar og žess getiš aš svartamyrkur hafi veriš um annars hįbjartan dag (1226) og aš Reykjanesiš hafi brunniš (1210 og 1211). Ķ hamförum į fyrri hluta 13. aldar er tališ aš byggš hafi eyšst į Reykjanesi en merki um hana sjįst m.a. viš Skjótastaši noršan Stóru-Sandvķkur. Ķ annįl er žess getiš aš 18 manns hafi farist į Reykjanesi ķ landskjįlfta og eldi įriš 1118. Nęsta lķtiš er vitaš um sögu Hafna į 14. og fram į sķšari hluta 16. aldar eins og margra annarra staša į landinu, m.a. vegna žess aš kirkjubękur, sem geymdar voru ķ Višey, eyšilögšust ķ bruna. Žó munu vera til heimildir um mikinn landsskjįlfta 1389 og aš 1390 hafi hįlft Reykjanesiš brunniš. Til mun vera heimild um aš eldur hafi komiš upp ķ hafi fyrir Reykjannesi 1420 og aš žį hafi skotiš upp landi. Einnig er getiš um eld fyrir Reykjanesi 1422 og aftur 1584. Ķ annįl er greint frį eldi ķ ,,Grindavķkurfjöllum" įriš 1661 og hafi sést oft, fyrir og eftir jól, į Noršurlandi. Til er heimild um aš įriš 1706 hafi komiš upp eldur ķ sjó fyrir Reykjanesi og einnig 1783 fyrir sunnan Geirfuglasker: Kom žį upp land sem sökk aftur (Nżey). Sķšasta gos sem minnst er į ķ annįlum, į eša fyrir Reykjanesi, į aš hafa veriš įriš 1830 en žį sigu Geirfuglasker ķ sjó. Sķšustu eldsumbrot sem heyrst hefur um, fyrir Reykjanesi, eiga aš hafa įtt sér staš ķ kringum 1930. Į žį aš hafa gosiš į sjįvarbotni nįlęgt Eldey.(Athygli er vakin á því að í ljósi niðurstaðna jarðfræðirannsókna á svæðinu, m.a. á vegum HÍ, hafa tímasetningar eldsumbrota verið endurskoðaðar 2005 og er stuðst við þau ártöl hér).

Į mótum vegar aš Reykjanessvita eru um 11 km frį syšri hrašahindruninni ķ Kirkjuvogshverfi. Vegurinn liggur fyrst ķ vestur aš fyrrum Sjóefnaverksmišjunni, sķšan ķ noršvestur fram hjį gśanóverksmišju en skammt žašan (12,4) er vinkilbeygja til vinstri į veginum aš vitanum og śt aš Valahnjśki. Žessar verksmišjur eru hér vegna jaršhita sem fęst śr borholum en žęr eru meš öflugustu borholum landsins um og yfir 10 megavött hver. Spölkorn frį kröppu beygjunni er grasi vaxinn afgirtur hóll eša fell į vinstri hönd sem nefnist Litlafell og einnig Forsetahóll (en þennan hól gáfu bræðurnir Ketill og Oddur Ólafssynir frá Kalmanstjörn forsetaembættinu í tíð Sveins Björnssonar, að hans ráði (en ekki Hafnamenn sem þakklæti fyrir veg út á Reykjanes eins og ég hafði áður haldið fram og haft ákveðna heimildarmenn að) til að forsetinn gæti aðstoðað þá í að fá ruddan slóða út á Reykjanes - sjá bréf Marons heitins Vilhjálmssonar frá Merkinesi sem birt er hér aftan við greinina).

Sušaustan viš Litlafell, ķ hvarfi frį veginum, er mjög fallegt stórt blįtt lón. Sé gengiš upp į Litlafell (Forsetahól) blasir lóniš viš og hverasvęši upp af žvķ, aš sunnanveršu.

Ekiš er um hlaš vitavaršarhśssins (žar er snyrtiašstaša fyrir feršafólk) og įfram śt aš Valahnjśki. Viš strönd Reykjaness og bįšu megin nessins hafa oršiš mörg og mikil sjóslys į liðinni öld. (Greinarhöfundur hefur skrifaš sögu Björgunarsveitarinnar Eldeyjar ķ Höfnum. Žar er m.a. fjallaš nokkuš ķtarlega um stęrri sjóslys į žessu svęši. Greinin er einnig birt į žessari vefsķšu). Viš Reykjanes strandaši m.a. eitt af stęrstu skipum sem strandaš hefur viš Ķsland, olķuskipiš Clam. Žaš var 28. febrśar 1950. Skipiš var vélarvana eftir aš hafa rekiš upp ķ fjöru ķ Reykjavķk og į leiš til śtlanda dregiš af drįttarbįti, sem žaš slitnaši frį ķ ofsavešri. Um borš voru 50 skipverjar. (Hvers vegna 50 manns voru um borš ķ vélarvana skipi sem draga įtti til śtlanda af drįttarbįti bķšur sagnfręšinga aš rannsaka). Žarna fórust 27 manns en 23 tókst aš bjarga.

Fyrsti ljósviti į Ķslandi var reistur į Valahnjśki 1878. Ķ miklum jaršskjįlftum 8-9 įrum sķšar hrundi śr hnjśknum og sprungur myndušust ofan į honum. Var žį tališ aš reisa yrši vitann į öruggari staš og var žį nśverandi viti į Vatnsfelli byggšur og tekinn ķ notkun 1908 (nefnt eftir litlu vatni/uppsprettu sem er norðan þess. Reyndar eru þeir til sem fullyrða að heitið Vatnsfell sé dregið af eimingartækjum sem þar voru sett upp og áttu að sjá vitavarðarhúsinu fyrir drykkjarvatni úr eimuðum sjó en sem ekki reyndist svo þörf fyrir). Annar viti, minni, var reistur sunnar į sk. Austurnefi og er įstęšan sś aš lítið fell, sem nefnist Skįlarfell, skyggir į ljósiš frį stóra vitanum į nokkru svęši žegar siglt er śr sušri. Hóllinn sem er á móti Vatnsfelli og er á vinstri hönd þegar ekið er fram hjá vitavarðarhúsinu á leið út að Valahjúk nefnist Bæjarfell. Ljósmynd: Jón Orri Leósson.

Austan Reykjanessvita er mikiš hverasvęši. Liggur trošningur aš žvķ m.a. frį vitaveginum. Af mörgum hverum į svęšinu er einn įberandi stęrstur. Sį nefnist Gunna eša Gunnuhver og er ķ kķsilhóli sunnarlega į svęšinu. Žjóšsaga er um nafn hversins: Gušrśn hét grimm fordęša sem gekk aftur og ,,lék menn grįtt, reiš hśsum og fęldi fénaš". Žar kom aš leitaš var til kunnįttusams prests til aš koma draugnum fyrir. Hann fékk draugnum bandhnykil og lét hann halda ķ endann į bandinu. Žegar hnykillinn rann neyddist draugsi til aš elta žvķ hann gat ekki sleppt. Hnykillinn rann ķ hverinn og draugurinn Gunna į eftir. Sķšan hefur ekki oršiš vart viš Gunnu. Žjóšsagan segir aš presturinn hafi veriš Sr. Eirķkur Magnśsson ķ Vogsósum (1638-1716) uppnefndur Vogsósagrįni og sagšur fjölkunnugur.

NIŠURLAG

Mörkin į milli gamla Hafnahrepps (nś Reykjanessbęjar) og Grindavķkur liggja į Reykjanesi ķ lķnu frį tindi Sżrfells ķ žśfu ķ Valbjargargjį strax sunnan Valahnjśks og žašan ķ kamb Valahnjśksmalar. (Eftir žinglżstu skjali nr. 240479 dags. 16/1/79) Įstęša er til aš geta žess aš ķ žessari grein er stušst viš upplżsingar stašfróšra heimamanna ķ Höfnum um örnefni. Mest munar žar um örnefnasafn og lżsingu Hinriks ķ Merkinesi į stašhįttum ķ gamla Hafnahreppi sem hann vann fyrir Örnefnastofnun 1978. Į nokkrum stöšum eru önnur heiti notuš į sumum kortum Landmęlinga rķkisins en ķ žessari grein. Žau eru eftirfarandi: Į korti stendur Valahnjśkar. Ķ Höfnum er ašeins talaš um einn Valahnjśk. Į korti eru 5 Stampar sagšir ķ Stampahrauni. Ķ Höfnum eru 3 gķgar nęst vegi nr 425 nefndir Stampar. Žeir tveir sem eru sunnar į nesinu nefnast Eldborg grynnri og Eldborg dżpri og žar er Eldborgahraun. Į korti stendur Eldvarpahraun. Ķ Höfnum er talaš um Eldvörp į žeim staš. Noršarlega upp af Hafnabergi er hóll sem nefndur er Berghóll į korti. Ķ Höfnum heitir žessi hóll Bjarghóll (hann er viš Sigiš (į Siginu) žar sem sigiš var ķ bjargiš). Į korti er hluti strandarinnar undir Valahnjśki nefnd Mišgaršamöl. Ķ Höfnum heitir žessi stašur Valahnjśksmöl (eins og er į a.m.k. einu kortanna ķ mkv. 1:100 000). Gjįin sem gengur upp śr Stóru Sandvķk (sś sem hefur veriš brśuš viš hliš vegarins!) nefnist Mönguselsgjį (eftir Möngu frį Kalmanstjörn sem var selsstślka fyrrum en ummerki selsins er aš finna austarlega ķ gjįnni). Žessi gjį hefur ranglega veriš nefnd Tjaldstæšagjį (svo) ķ fréttatilkynningum frį Feršamįlaskrifstofu Reykjanessbęjar. Rétt heiti er Tjaldstašagjį og er hún mun breišari og liggur spölkorn sunnar en Mönguselsgjį.

Grein þessi var upphaflega skrifuð 1990. Hún birtist í tímaritinu Áföngum 1991. Hér birtist greinin uppfærð 2008 með ýmsum smærri lagfæringum.

-------------------------------------------------------

Bréf frá Ástralíu:

Cooktown 15.3.04

Blessaður Leó!

Þú ert kannski hálfundrandi á að fá bréf á íslensku frá Ástralíu. Í eina tíð hét ég Maron í Merkinesi, fæddur þar og uppalinn.
Ástæðan fyrir þessu bréfkorni er Leiðarlýsing þín um Hafnir. Ég er þér sammála um flest eins og t.d. ,,skrímslið" en hugmynd þín um Forsetahólinn er alröng. Mundu að ég þekkti Kedda Ólafs* frá barnæsku. Sagan er sú (beint frá Kedda) að hann var búinn að klára allan sandinn í Hundadalnum og vantaði leið suður eftir. Hann (Keddi) og Oddur voru búnir að ræða við Vegamálastjóra, ýmsa ráðherra og embættismenn um akfæra braut svo hægt væri að koma liði og tækjum nálægt strandstað en ekkert gekk; þeir vísuðu hver á annan, eins og embættismanna er vandi, þangað til hraut út úr Kedda: ,,Andskotinn, - við verðum víst að tala við forsetann sjálfan"! Oddur þagði smástund og svaraði svo: ,,Já, við erum búnir að tala við alla aðra." Þeir tóku strikið út á Álftanes og knúðu dyra á Bessastöðum. Sveinn Björnsson tók vingjarnlega á móti þeim og hlustaði á mál þeirra. (Oddur var talsmaðurinn). Forsetinn íhugaði málið um stund en sagði svo: ,,Já, þetta er greinilega ábyrgðarmál en sjálfur get ég ekkert gert, ég er bara forseti. Skiljið þetta eftir hjá mér og ég skal athuga hvort ég eigi ekki hönk upp í bakið á einhverjum þessarra svokölluðu ráðamanna."

Stuttur tími leið þangað til forsetinn hringdi í Odd á Reykjalundi og sagði honum ,,það er engin leið að fá neitt af viti frá þessum pólitískusum, einfaldasta bakferlið er að þið gefið forsetaembættinu sumarbústaðarland á Reykjanesi." Bræðurnir voru til í það og gáfu hólinn, sem nú er kallaður ,,Forsetahóll". Það var góður slóði frá Kistu til vitans en hin hraunin þurfti að ryðja. Eftir að embættið hafði þegið gjöfina gat Sveinn forseti farið fram á að slóðinn yrði ruddur. Vegurinn kom nokkrum árum seinna og vann ég við hann, þrettán ára að aldri, en það er allt önnur saga.

Sem sagt, forseti fékk hólinn í gegn um ,,bakdyramakk" en fékk hann ekki í þakklætisskyni.

Kveðjur,
Ron

* Innskot LMJ: Keddi er Ketill Ólafsson frá Kalmanstjörn sem lengi bjó í Kalmanstungu í Höfnum. Oddur er Oddur Ólafsson frá Kalmanstjörn, bróðir Ketils og lengi yfirlæknir á Reykjalundi.

Fleiri frásagnir (m.a. saga risaskipsins Jamestown sem strandaði í Höfnum 1881, saga Slysavarnadeildarinnar Eldeyjar o.fl.)

Til aðalsíðu Vefsíðu Leós

Ýmsar skoðanir sem ekki er að finna í fjölmiðlum

Netfang höfundar