Citroën DS, SM og CX:
NÝ KYNSLÓÐ - ÖÐRU VÍSI BÍLL
Eftir Leó M. Jónsson vélatæknifræðing ©
Þeir sem hafa kynnst stóru Citroën bílunum, DS og síðar CX, skiptast í tvo hópa. Annar hópurinn sér ekki sólina fyrir þessum bílum. Fyrir þá var biðin eftir arftaka CX orðin býsna löng eða 15 ár þegar XM var kynntur í maí 1989.
Þegar vandaðir bílar breytast loksins þá gjörbreytast þeir. Áður hafa bílarnir þróast ár eftir ár, jafnvel í 15 ár eða lengur. Stóru Citroën bílarnir, DS og CX tilheyra þessum flokki bíla og skera sig úr vegna þess að þeir hafa alla sína tíð verið feti framar keppinautum í fleiri en einu tilliti. Því er meira að segja haldið fram af bílahönnuðum, og í fullri alvöru, að nýr bíll með sömu lögun, í aðalatriðum, og Citroën DS frá miðjum 6. áratugnum. (DS er skammstöfun á franska orðinu ,,Déesse" sem þýðir gyðja/dís), myndi standast flestar kröfur sem nú (2003) eru gerðar til nýrra bíla.
DS bíllinn (DS 19) var sýndur opinberlega í fyrsta sinn á bílasýningu í París árið 1955. Hann vakti gríðarlega athygli um allan heim og markaði, á áberandi hátt, tímamót í bílasögunni. Sem dæmi um hvílíkt fyrirtæki undirbúningur, hönnun, skipulag og framleiðsla DS-bílsins var, má nefna að árið 1954 tók til starfa sérstakt iðjuver í Asnières sem gegndi því eina hlutverki að þróa og framleiða vökvaþrýstikerfin sem notuð voru í DS fyrir fjöðrun, stýri, bremsur og gírkassa.
DS 20 árgerð 1968 tók við af DS 19. Vél 1,985 rsm, 103 hö. Hámarkshraði 165 km/klst.
Citroën DS skar sig úr öllum öðrum fjöldaframleiddum bílum. Hann var í sjálfum sér formbylting í bílahönnun; tæknibylting í vélbúnaði, bylting í öryggis- og aksturseiginleikum bíla auk þess sem hann setti nýja staðla, sem enn gilda að einhverju leyti, um þægindi, búnað og innra rými fólksbíla. Margir myndu hiklaust skrifa undir það að Citroën DS hafi verið 20-30 árum á undan sinni samtíð, m.a. greinarhöfundur, sem átt hefur tvo DS20 Super, DS21 og DS23 Pallas.
DS bíllinn var framleiddur í nærri 20 ár, frá því í október 1955 og þar til í apríl 1975. Samtals voru framleiddir 1.456.115 bílar. Það sem mesta athygli vakti við DS var straumlínan - dropalag bílsins, og vökvakerfið sem var allt í senn, fjöðrun, demparar, hleðslujöfnun, hæðarstilling, tjakkur, vökvastýri (1970 og síðar) og aflbremsur.
Það var ekki aðeins að straumlínan væri útlitsatriði á DS heldur var frágangur og smíði bílsins hvort tveggju við það miðuð að loftmótstaða yrði sem minnst. Öll samskeyti voru sérstaklega felld; samskeyti hurða og bretta voru þétt með gúmrenningum, ekkert grill var á bílnum, framstuðarinn var felldur inn í samstæðuna, botn bílsins var svo gott sem sléttur o.s.frv. Með nokkrum handtökum mátti losa af bílnum öll brettin og hurðunum mátti kippa af á 10 mínútum, eins og garðhliði, og setja þær á aftur án þess að stilling þeirra breyttist.
 |
|
DS 19 Pallas árgerð 1965. Í Pallas var lúxusinnrétting sem átti engan sinn líka í bílum í þessum verðflokki. |
DS-bíllinn er og verður klassískur bíll. Í Bretlandi hefur fyrirtæki, Norton Stockwell Group, safnað bílunum mörg undanfarin ár og býður þá nú til sölu endursmíðaða.
Citroën SM
Alls konar erfiðleikar steðjuðu að hjá Citroën á 7. áratugnum, fyrst og fremst á sviði stjórnunar og vegna ríkisafskipta. Árið 1968 fór fram enn ein endurskipulagningin. Stofnað var eignarhaldsfélagið Citroën SA til þess að sameina undir einni stjórn Citroën, Panhard og vörubílaframleiðandann Berliet - samanlagt um 20 mismunandi fyrirtæki. Gengið var til samstarfs við erlend fyrirtæki svo sem Fiat og annað ítalst fyrirtæki, sportbílaframleiðandann Maserati.
Samstarfið við Maserati leiddi til þess að nýstárlegur bíll var kynntur í mars árið 1970. Sá nefndist SM, tveggja dyra hraðskreiður lúxusbíll með ýmsan tæknibúnað sem vakti óskipta athygli (SM var framleiddur í takmörkuðu upplagi fyrir rallakstur og þá með minna hjólhaf og var einnig fáanlegur sem 4ra dyra sérbyggð límósína). Í bílnum var 6 strokka V-vél frá Maserati. Vélin var með 2,67 lítra slagrými og skilaði 170 hestöflum við 5500 sn/mín. Þessi vél var að mörgu leyti merkileg. Þrátt fyrir aflið eyddi bíllinn einungis 12,5 lítrum að meðaltali á hundraðið. Vélin var með 4 ofanáliggjandi keðjudrifna kambása og 3 Weber blöndunga en frá 1972 með beina innspýtingu og sjálfskiptingu og 190 hestöfl frá 1973.
Fjöðrunin var gas/vökvakerfið úr DS-bílnum en nú var vökvastýrið einnig hluti af kerfinu. Hámarkshraði var yfir 200 km/klst. Á SM voru stefnuvirk aukaljós og aðalljós sem stilltu sig sjálf með tilliti til hleðslu og hreyfingar bílsins. Sá búnaður kom 1974 í DS-bílunum.
SM-bíllinn varð ekki til að hjálpa upp á sakrinar hjá Citroën - varð reyndar dúndrandi fíaskó: Fyrsta orkukreppan skall á um það leiti sem byrjað var að selja bílinn og varð til þess að sala hraðskreiðra lúxusbíla stöðvaðist nánast í Evrópu. Vélin í bílnum, sú sama og Maserati notaði í sportbílnum Merak (miðjuvél í Merak), var gríðarlega flókin en ekki að sama skapi vel hönnuð og var nánast aldrei til friðs langan tíma í einu; endalausar bilanir og kvartanir eigenda komu slíku óorði á bílinn að um tíma var t.d. gjörsamlega ómögulegt að losna við notaðan SM í Bandaríkjunum. Framleiðslu bílsins var sjálfhætt 1974 og ári síðar slitnaði upp úr samstarfinu við Maserati.
Talið er að einungis um 5000 SM-bílar hafi verið framleiddir. Einn SM-bíll var keyptur nýr til Íslands. Hann mun enn vera til, núverandi skráningarnúmer er G-310 og mun hann vera í góðu ásigkomulagi. (Saga þess bíls er merkileg að því leyti að eigandinn, Jón B. Stefánsson, sem keypti hann nýjan, sat undir stýri á honum á rúmlega 900 km hraða. Skýringin á því er sú að hann sótti bílinn til Frakklands og flutti hann heim með Boeing 727 þotu Flugfélags Íslands en sú var með svokölluðum fraktdyrum).
 |
 |
| Citroën SM með vél V6-frá Maserati - glæsilegt dúndrandi fíaskó. |
CX
Pallas af árgerð 1978.
|
Citroën CX
Hin árlega bílasýning í París hefur löngum verið vettvangur kynningar nýrra Citroën bíla. Hugkvæmni manna hefur stundum skilað góðum árangri eins og þegar Citroën kynnti ID 19 í fyrsta sinn á sýningunni 1956 en þá vakti bíllinn enn meiri athygli og umtal vegna þess að húddið var læst og innsiglað. Enginn fékk að vita neitt um vélina í bílnum fyrr en skömmu áður en sala hans hófst í maí 1957. Þá var búið að æsa forvitnina upp í fólki sem myndaði langar biðraðir við söluskrifstofur Citroën. Fólk hefur því búist við undrum og stórmerkjum þegar nýr bíll, Citroën CX 2000, var kynntur sem arftaki DS á bílasýningunni 1974. Um þetta leiti gekk illa hjá Citroën og aðalkeppinauturinn, Renault, seldi 2 bíla þegar Citroën seldi einn.
Til að gera langa sögu stutta þá þótti mörgum sem lítið legðist nú fyrir kappann; CX bíllinn olli vonbrigðum í fyrstu: Hann þótti ekki vera það tækniundur sem fólk bjóst við af nýjum stórum Citroën og má segja að þar hafi sannast máltækið að sjaldan launi kálfur ofeldið; aðdáendur stóru Citroën-bílanna virtust vera orðnir of góðu vanir og kunnu ekki að meta látleysið sem þeim þótti einkenna nýja bílinn.
Þótt vissulega megi færa gild rök fyrir því að CX bíllinn hafi ekki verið jafn byltingarkenndur og DS á sínum tíma, reyndist hönnun bílsins, a.m.k. hvað útlitið varðar, vera mörgum árum á undan sinni samtíð. Nægir að nefna að sama ár var annar nýr bíll, Volvo 240, kynntur í fyrsta sinn. Sé Volvo 240 af árgerð 1974 stillt upp við hliðina á Citroën CX af sömu árgerð er mismunurinn ótrúlegur: Annars vegar er Volvóinn í laginu eins og baðker sem settur hefur verið á skotturn af skriðdreka en hins vegar CX eins og skúlptúr á hjólum; hver lína þaulhugsuð og útpæld af fagurkerum. Samanburður á þessum tveimur bílum frá véltæknilegu sjónarmiði er ekki síður sláandi - án þess að ég fari nánar út í þá sálma.
Citroën CX hafði öðru vísi hreyfingar en eigendur höfðu vanist í DS-bílnum. Þar olli mestu um að vélin var langsum í DS en þversum í CX. Vegna þess hve loftviðnám CX-bílsins er lítið, en viðnámsstuðullinn (Cw) er 0,35 (Volvo 740 er með 0,40 og Volvo 240 enn hærri stuðul) hefur fólki hætt til að vanmeta vélarafl hans. Hér er rétt að skjóta því inn í að stuðullinn Cw er lógaritmísk tala, en Cw-gildið stefnir á núll en næst ekki í fólksbíl lægra en 0,25. Vindviðnám bíls sem er með Cw=0,35 er 15-20% minna en bíls með Cw=0,40 - eftir því hvernig mælt er. Munurinn er því talsvert meiri en tölulegi mismunurinn á Cw-gildinu gefur til kynna í fljótu bragði).
Citroën CX er ekki aflvana þótt vélin sé einungis 4 strokka og ,,aðeins" 102 hestöfl í fyrstu bílunum. Miðað við stærð voru þeir sparneytnir bílar á sínum tíma; eyðslan 10,5 - 12 lítrar á hundraðið eftir vélarstærð.
Fram undir miðjan 9. áratuginn hafði Citroën CX, eins og fleiri Citroën, á sér stimpil sem ryðdós. Síðan 1985 eru þessir bílar betur ryðvarðir. Margir hafa haft illan bifur á vökvakerfinu en staðreyndin er sú að sé hirt um það eins og á að gera og einungis átt við það af þeim sem hafa til þess kunnáttu eru bilanir í því fátíðar og, mér er nær að halda, oftast vegna þess að kerfið er skemmt vegna vanþekkingar þeirra sem taka að sér viðgerðir án þess að kunna til verka - því það gerir enginn ,,óvígður" við þessa bíla.
 |
|
Þennan stórglæsilega, leðurklædda DS 20 Pallas af ágerð 1974 átti ,,Bolli í 17" og lét endurbyggja (það gerði verkstæðisformaðurinn hjá Glóbus, sem þá var með Citroën-umboðið). Bílinn átti seinna Björn Blöndal ljósmyndari. En hann mun hafa selt hann. Ljósmynd: Bíllinn/Kristján Einarsson. |
DS á Íslandi
Samkvæmt upplýsingum frá áhugasömum meðlimum Fornbílaklúbbsins munu nokkrir DS-bílar vera enn á skrá, m.a. er einn svartur DS 20 með hvítan topp á Akureyri og svartur DS 20 Pallas af ágerð 1974 (með öllu) mun vera í geymslu á Hvammstanga, en þann bíl, sem mun vera nánast eins og nýr, átti um tíma Bolli, kenndur við 17, og lét gera upp, en nú á bílinn Björn Blöndal ljósmyndari. Bíll Björns er með skráningarnúmer R 28007 og mun vera til sölu, eftir því sem greinarhöfundi er tjáð. Í Vestmannaeyjum er glæsilegur svartur DS 20 '74, með Pallas-innréttingu (í eigu organistans), annar DS Pallas '74 er í Hafnarfirði (G-1050), rauður og mun vera til sölu. Eggert Hjartarson í Reykjavík á árgerð 1969 af Super (rauður). Fjölnir Sigurjónsson á Akureyri á gulllitan DS 20 Pallas '74 með skráningarnúmerið R-29999 (ef til vill til sölu), í Kópavogi er svartur DS Pallas (R-741), DS bíll, blár, stnendur úti við blokk fyrir aftan verslunarmiðstöðina í Lóuhólum í Breiðholti (sá er með kringlóttum aðalljósum). Þá hefur heyrst að DS-bíll sem notaður var fyrir Frakklandsforseta árið 1973 sé til.
Heimildir: Sjá heimildaskrá aftan við greinina um Traction avant.
 |
| Bíll Fjölnis Sigurjónsson sem sagt er frá í greininni. |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
| DS 20 1974 í eigu Guðmundar H. Guðjónssonar organsita við Landakirkju og skólastjóra Tónlistarskólans í Vestmannaeyjum. Bílinn keypti Guðmundur af Birni Þórðarsyni lækni 1980 (bróðir Guðna sem kenndur er við Sunnu) en þá hafði honum verið ekið 40 þús. km. Guðmundur notað bílinn sem heimilisbíl til 1988 (staða 104 þ. km). Þá fékk hann til liðs við sig Sigurjón Tómasson bifvélavirkja sem endurbyggði bílinn nánast stykki fyrir stykki með Gumund sem handlangara. Eins og sjá má er þetta einn af glæsilegri safngripum landsins í notkun. Af Guðmundi Hafliða Guðjónssyni er það að segja, auk þess sem þegar er komið fram, að hann er fæddur í Kjörvogi í Árneshreppi á Ströndum og fluttist til Vestmannaeyja 1970 og hefur búið þar síðan (með minniháttar hléi vegna eldgossins). | ||