Leitarvél: Hægt er að leita uppi valið efnisorð í textanum. Stutt er á Ctrl-F og orðið skrifað í gluggann.

(Spurningar sem borist hafa frá lesendum Vefsíðu Leós (www.leoemm.com) og Leó M. Jónsson vélatæknifræðingur hefur svarað með netpósti og í DV-bílum (á mánudögum).

BENSNSA: HVENÆR SKAL ENDURNÝJA HANA?
Lesandi, sem hafi samband, sagist ekki hafa s staf um a bandarskum jnustubkum fr GM og Ford a skipta tti um bensnsuna og a mtti tlka ann veg a r entust blinn. N hefur annar lesandi sent ggn sem sna a a.m.k. 2 hliar eru essu mli. Annars vegar er ljsrit r jnustubk (Service Manual) fyrir F10 series GM (minni Blazerinn) af rger 1992. ar stendur svart hvtu a skipta skuli um bensnsuna 50 s. km fresti. Hins vegar er ljsrit r bandarskri jnustubk fyrir ,,Chrysler Rear Wheel Truck, D & W 150-350 Ramsharger" af rger 1989 sem segir a skipta skuli um bensnsu eftir v sem rf er (,,replace as necessary"). Og eftir sem ur standa au fyrirmli Bosch, sem geti er um urnefndum greinum, a skipta skuli um bensnsuna 16 s. km fresti blum me Bosch innsprautunarkerfi.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

STAINN FYRIR BLBENSNI
Lesandi hringdi og sagist hafa hyggjur af snum Bronco '74 sem hann hafi tt fr upphafi og aldrei slegi feilpst - n egar blbensn fengist ekki lengur. Hann spyr hva hann geti gert til a koma veg fyrir a vlin blnum skemmist vegna skorts klingu ventla me blsnauara bensni. Svar: Lesandinn og arir sem eru svo lnsamir a eiga alvru bla sem gerir eru fyrir blbensn, urfa vissulega a gera rstafanir eftir a blbensni hvarf af markanum. Oluflgin selja stagengilefni sem btt er t bensni og gefa v smu eiginleika og blbensni hafi en n tilheyrandi mengunar. Skeljungur selur t.d. efni sem nefnist ,,Millenium blbtir". egar v er blanda saman vi bllaust bensn kvenum hlutfllum tryggir a smu verkun vl og blbensn geri. Til a gira fyrir misskilning breytir Millenium ekki oktantlu bensns. Efni er selt hlfs ltra plastflskum me ,,barnheldu ryggisloki" eins og a er ora. Hver flaska ngir 500 ltra af blsnauu bensni. Til upplsingar fyrir plara inniheldur Millenium efnin kerosn og kalum-alkl-slf-skkinat og hefur verið bannað frá og með 2007.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

AUKIN BENSNEYSLA
Vri ger stikkprufa blum umferinni myndi lklega koma ljs a um rijungur bensnbla eya meiru en eir eiga a gera. Mengunarmling myndi sna etta svart hvtu. a skyldi heldur ekki koma vart a strsti hluti essara bla, sem mldist me allt a tfalt magn kolmnoxs afgasi, vri me hreina smurolu og/ea stflaa ndun vlinni (sj PCV-lokann, 1c2). Til ess a gera langt ml stutt og til ess a sna eim vantruu a smurola vl getur haft umtalsver hrif bensneyslu (ekki vegna nningsvinms sem er dmigert kjafti) er teki hr eitt slandi ferskt dmi: 1300 kg bll sem fr jnustueftirlit me oluskiptum, vlarstillingu og tilheyrandi, mldist me 0,49% kolmnox afgasi. Eyslan mldist 12 ltrar hundrai. Hlfu ri sar er kvarta undan v a eysla sama bls s orin 16 ltrar ea 33% aukning. Vi athugun kemur ljs a kolmnox afgasinu er komi yfir 5% (meira en tfalt elilegt magn). stan reyndist vera s a eigandinn hafi eki 11 s. km.
(borgarsnatt a vetrarlagi) smu smurolunni og hn var lngu mettu af bensni og tjru. Oluskipti minnkuu eysluna aftur niur 12 ltra (um 25%). Trassaskapur af essu tagi stafar af vanekkingu. Smurolu a skipta um a 5000 km fresti ea oftar. stan er s a vegna mengunarvarna flestum vestrnum lndum hafa blar, fr og me rger 1984, loka ndunarkerfi vl. a ir a mengun fr vlinni, sem ur fr t andrmslofti, binst smurolunni og a fara t r vlinni me henni. Af essum stum mettast smurolan fyrr af hreinindum. egar a gerist truflast lokaa ndunarkerfi og blandan verur of sterk - bensneyslan eykst. Stflaur PCV-loki ea PCV-lgn getur haft smu hrif, .e. minnkar eyslan ekkert tt skipt s um smuroluna. Til ess a ganga r skugga um hvort ndunin ea stand smurolu valdi aukinni bensneyslu ngir a kippa PCV-lokanum upp r ventlalokinu me vlina lausagangi. Aukist snningshrai vlarinnar greinilega vi a er makur mysunni. Anna atrii sem algengt er a auki eyslu bls me sjlfskiptingu er leki sjlfskiptingunni. egar vantar 05-1,5 ltra sjlfskiptingu getur eysla bls aukist um 25-50% eftir tegund.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

RTT TMUN NEISTA
Spurt um stillingu kveikjutma. Svar: Kveikjustilling, .e. stilling tmans egar neisti hleypur milli skauta kertis, arf a vera nkvmlega rttur samkvmt v sem framleiandi blvlar gefur upp. egar kveikjutmi er stilltur me tmaljsi arf a ganga r skugga um hvort uppgefinn tmi grum, sem stilla skal , s vi a miaur a sogloftsslanga a kveikjuflti s tengd ea aftengd. Gleymist a aftengja sogfltingu, sem a aftengja fyrir mlingu, m gera r fyrir v a neistinn veri of seinn tt tmaljsi gefi til kynna rtta stillingu. Kveikjuflting (ea seinkun eins og t.d. trb-) vla virkar mismunandi htt; einu tilviki er ekki um fltingu a ra undir 1000 sn/mn. en ru getur veri um fltingu a ra lausagangi. S teki fram handbk a aftengja skuli (og loka) sogslngu a kveikjuflti (sem er hspennukefli sumra nrri vla) vi tmun undantekningarlaust a gera a. Rangur neistatmi getur haft slmar afleiingar svo sem aflleysi, stmyndun, eyslu og erfileika vi gangsetningu. S neisti t.d. of fljtur getur a leitt til ess a kertin, sem vi elilegar astur vinna 600 gra heit, hitni allt a 1100 grur. a leiir ekki einingis til eyileggingar kertanna heldur er htta a vlin veri fyrir alvarlegum skemmdum vegna forkveikjunar. Auðvelt er að sjá snúninsátt kveikju með sogflýti - hún snýst í þá átt sem er sogslangan vísar frá kveikjunni.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

DOGDE DAKOTA MISSIR R
Spurt: Spyrjandi er a glma vi gangtruflun Dodge Dakota. Hann segir a hn lsi sr svipaan htt og bilun inngjafarnema (TPS) Ford EFI, sem fjalla hafi veri um sasta blai. essi Dodge Dakota er me 5,2 l V8-vl (318 CID). vlinni s gangtruflun sem komi nokkurn veginn heim og saman vi lsinguna urnefndri truflun Ford og spyr hvort stan geti veri ntur inngjafarnemi? ,,Dodginn" er annig a egar vlin er heit, eki 90 km hraa um 2000 sn/mn. me stugri inngjf, byrji vlin a missa r. Bi er a beita msum hefbundnum aferum vi bilanagreiningu, eins og hann orar a, en n rangurs. Me v hann vi athugun kertum, kertabili, kveikjuloki, kertarum, bensnsu, o.s.frv.

Svar: Chrysler-kerfi er lkt v sem er Ford og v um ara bilin a ra tt lsingin s ekki svipu. etta er bilun - verk, sem a fela bifvlavirkja fullbnu stilliverksti s a svinu anna bor. Mr finnst etta vera gtt dmi um hvernig tma og peningum er stundum sa a fikra sig fram n upplsinga, kunnttu og/ea tkja: egar upp er stai, jafnvel n ess a tekist hafi a leysa vandamli, er kostnaurinn orinn meiri en reikningur viurkennds verkstis hefi veri fyrir vigerina. Reykjavkursvinu hefi veri skynsamlegast a leita til umbosins, Suurnesjum til Skiptingar hf, annars staar til jnustuaila fyrir Chrysler. N vill svo til a hr er um nokku vel ekkta gangtruflun a ra Chrysler af rgerum 1992 og 1993. Hn einskorast ekki vi 5,2 l V8-vlina (318 CID) heldur kemur einnig fyrir 3,9 l V6-vlinni. Orskin er bilun forriti vlartlvunnar (heilans). S bilun er lagfr eftirfarandi htt: Me svissa af er voltmlir tengdur inn kveikjutengi (pls brnan me gulri rnd ea einlitan brnan, og mnusinn ann svarta). egar svissa er , spennan a mlast annahvort engin ea 4,9V, en ekkert ar milli. S svo, er svissa af og vlinni sni rttslis ar til tmamerkin sna 0 me stimpil 1. strokks toppstu og san fram smu tt ar til tmamerki ber vi merki V8 ea V6 trissunni, eftir v hvort vi. (V8-merki er 17,5 eftir toppstu en V6-merki 14,5 ). essu merki er svissa . spennan a mlast anna hvort engin (0V) ea 4,9V, eins og ur. S svo, er kveikjan losu og henni sni ara hvora ttina ar til hn er nkvmlega eim punkti ar sem spennan skiptir milli 0V og 4,9V, ea fugt. (etta arf a gera me mjg mikilli nkvmni). San er kveikjunni fest og svissa af.
egar vlin er gangsett hn a vera lagi og ganga hnkralaust.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

MENGUN - MENGUN
Spurt hva eigandi gamals Volvo 240 alsvagns (Estate) me 2,1 ltra blndungsvl (B21A), sem fkk athugasemd vi skylduskoun vegna ess a CO innihald afgass mldist 6,6%, geti gert mlinu. Hann spyr hva CO innihaldi eigi a vera mrg prsentustig, hvernig a s stillt og hvort eigi a nota 98 ea 95 oktan bensn. spyr hann hvort lausagangur essara vla s alltaf grfur, t.d. hvort elilegt s a vlin hristist lausagangi. blnum er yfirgr (overdrive) sem ekki hefur virka langan tma. Kjartan spyr hva helst bili yfirgrnum og hva geti valdi ,,skellum" honum sem heyrast egar inngjfinni er sleppt sngglega fer.

Svar: Flestir eirra Volvo 240 bla sem umboi flutti inn af rger 1983 munu vera af svokallari ,,Amerkuger" me B21 ea B23 vlum. Gerin ekkist t.d. galvanhuum einnar tommu rrum sem tengjast einstefnulokum (pungum) vinstra megin ofan vi ventlaloki (egar stai er fyrir framan blinn) en a eru lagnir sem tilheyra srstkum mengunarvarnarbnai fyrir bandarska markainn (loku ndun o.fl.). essi mengunarvarnarbnaur hefur veri aftengdur a llu leyti ea a hluta flestum essara bla. A) g myndi ekki gera r fyrir v a CO innihaldi nist miki lgra en 3%, a telst elilegt. B) essa bla a keyra 98 oktana blbensni og v arf a efnabta bllausa bensni me srstku blndunarefni sem fst bensnstvum. C) Hva telst grfur lausagangur hltur a vera afsttt. a a vera hgt a f gtan lausagang essar Volvo vlar. Hins vegar eru r yfirleitt einhverri hreyfingu lausagangi eins og flestar 4ra strokka vlar me slagrmi um og yfir 2 ltra. D) egar yfirgr virkar alls ekki er a oftast vegna ess a rafsegulrofi yfirgrnum fr ekki straum. ,,Skellirnir", sem Kjartan talar um a heyrist fr yfirgrnum, eru rugglega ekki fr yfirgrnum heldur fr ntum hjrulii einhvers staar drifrsinni. Frum n nkvmar yfir mli: essari vl er einn hallandi Pierburg blndungur. Hann er a mrgu leyti eins og lrtt hallandi Zenith og Solex stimpilblndungar, sem algengastir eru snsku blunum. Pierburg blndunginn er auveldara a stilla. a er gert me stilliskrfu sem er nean honum, mti stimplinum. Gmul, hrein smurola getur hkka CO-gildi um 1-2 prsentustig. Lleg kerti hkka einnig CO-gildi. Kertarir, eru oft llegir essum vlum vegna ess hve eir eru langir og vegna titrings, s eim ekki tryggilega fest. Llegir kertarir geta einnig valdi jfnum og grfum lausagangi. Of sein kveikja getur hkka CO-gildi, jafnvel of lti bil platnum. ( B21 vlinni er platnukveikja). Kveikjutminn a vera 7 grur BTDC me sogfltingu aftengda og lokaa. Oft er kveikjan rygu fst blokkinni og getur veri talsvert bras vi a losa hana til a stilla (og v eru r flestar rangt stilltar). Varandi yfirgrinn: Tjakkaur blinn upp a framan vinstra megin og settu stultu undir hann. Aftan vi grkassann er yfirgrinn. Aftan honum, nest vinstra megin, er hlklaga stykki og v eiga a tengjast tvr rafleislur. Stundum hefur nnur ea bar slitna af en oftast eru tengin varin fyrir salti og ngir a rfa au rkilega og bera san au ryvarnarefni (t.d. Tectyl). A v loknu tti yfirgrinn a fara og af egar rst er hnappinn ofan grstnginni.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

,,MILITEC": EFNI SEM GETUR LEYST VANDANN?
Smurefni Militec, sem Stilling Reykjavk selur, hefur msa srsta eiginleika. a stirnar ekki kulda og ynnist ekki hita. Sem dmi um notkun efnisins m nefna smurning rifflum sem nota miklum kulda. miklum hita m nota Militec sem tringarvrn t.d. skotvopn, samkvmt upplsingum innflytjanda. eir sem urfa a geta treyst mekanskum bnai vi erfiustu astur, t.d. fimbulkulda, saltroki ea heitri gufu, ttu a prfa etta smurefni sem byggt er efnatkni sameinda. Auk ess a smyrja ver unn filma af Militec yfirbor hluta r mlmi gegn tringu. sj mun Militec m.a. vera nota til a tryggja virkni bnaar sem bls upp bjrgunarbta sjlfvirkan htt, til a tryggja virkni reykmyndunarbnaar, slkkvitkja og annars ryggisbnaar, einnig saman vi smurolu slkkvidlur, dsilvlar lttbtum, alls konar lyfti-og flutningabna, grkassa, legur skrfuxlum og drttarbna flugvla landi. A sgn innflytjanda hefur Militec veri nota af bandarska sjhernum me gum rangri. Hj innkaupadeild Sjhersins Keflavkurflugvelli kannaist enginn vi kaup ea notkun Militec, egar tmariti Bllinn spurist fyrir um a, en hins vegar var blaamanni tj a Militec vri lista sjhersins yfir efni sem ekki tti a kaupa vegna ess hve drt vri a farga v.Einn skammtur af Militec btiefninu saman vi smurolu blvl kostar 1900 kr. og endist 23 s. km. Efni m ennfremur nota sjlfskiptingar, grkassa, drif, vkvastrisdlur (sem eiga a htta a lfra) og etta efni m setja njar vlar og bna. Militec inniheldur ekkert burarefni sem teppt getur sur. Efni myndar runna hla filmu mlmfltum sem dregur r nningsvinmi. Militec er m.a. eim kosti bi a a m nota sjlfskiptingar og annan bna sem byggir nningstaki flata r lku efni n ess a minnka virkni kplinga. rangurinn a vera minna slit, minni eldsneytiskostnaur, meiri ending og minni hvai, samkvmt upplsingum innflytjanda.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

GAMALL BENZ SEM ,,TIKKAR"
Benz-eigandi sagist hafa hyggjur af ventlatikki 280 SE af rger 1977 sem bi er a keyra 140 s. km. og spyr hvort kostnaarsama viger urfi til a losna vi aukahlji?

Svar: a er annig me eldri Benz-vlar a s huga a eim, m.a. me reglulegum smuroluskiptum og hreinsun ndunarkerfi, heyra bilanir (aukahlj) til undantekninga. 140 s. km. Benz 280SE af rger 1977 telst ltil notkun og me rttri mefer tti vlin a vera slitin. Ventlatikki bendir til a smuroluskipti hafi veri trssu. Tikki stafar af v a vippur milli kambss og ventilhauss slitna (ar sem kambsinn kemur r). rger 1977 er 280 SE-vlin me tvo ofanliggjandi kambsa, innsinn er hgra megin, egar stai er fyrir framan blinn, en tsinn vinstra megin. Ventlabili er stillanlegt. Stillir fyrir 17 mm lykil er undir innri enda vippunnar. Bili a vera 0.10 mm innventlum en 0.25 mm tventlum (kld vl). Til a stilla bili arf a fjarlgja festispng af vippunni. N veit g ekki hva etta ventlahlj er miki en s vlin farin a hljma lkt og dsilvl er lklegast a vippur, tvr ea fleiri, su ornar of slitnar (geil ofan kollinn eftir kambinn). Ventlabilsstilling leysir ekki vandamli ar sem tikki heldur fram jafnvel tt bili mlist rtt. er nausynlegt a skipta um slitnu vippurnar. a er mjg fljlegt (hafi maur rtt hald til ess - a rum kosti er a ekki vinnandi vegur). Vippurnar hafa fengist umboinu og kosta um 2.500 kr. stykki.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

SKIPT UM HEDDPAKKNINGU MAZDA 2000
Spurt: Segist vera vandrum me Mazda 626 af eldri ger vegna ess a heddpakkning hafi gefi sig oftar en einu sinni. Vlin blnum er 1,998 ltra me tmakeju. Hann segist hafa heyrt a essar vlar su misheppnaar og sjaldan til fris. Hann segir a heddpakkninguna hafa gefi sig, eina ferina enn, hann hafi egar kosta of miklu upp blinn og n s ekki um anna a gera en a bjarga sr sjlfur ea draga Mzduna haugana. Hann spyr: Hvernig a skipta um heddpakkningu essari vl?


Svar: essu verur ekki svara nema stikla stru. essi kvena vl er ekki misheppnu. vert mti hafa Mazda 626, 929 og Pickup me 2ja l vlinni reynst hafa lga bilanatni ar sem fagmenn eru ltnir um vihaldi. a hefur hins vegar ekki vanta fskara til a taka a sr vigerir, m.a. skipti heddpakkningu, n ess a kynna sr leibeiningar blaframleiandans og er rangurinn v misjafn. (Merkilega margt flk virist tilbi a borga fskara 10 sund krnur fyrir a skemma bl ess en tmir hins vegar ekki a borga fagmanni 20 sund krnur fyrir a gera vi hann!). egar heddpakkning gefur sig essum vlum arf undantekningarlaust a plana heddi ur en skipt er um pakkningu. m nefna a oft veldur trassaskapur eiganda blsins v a heddpakkning gefur sig. essum vlum, eins og rum vlum me hedd r lblndu, a skipta um frostlg tveggja ra fresti. S a ekki gert getur klivkvinn srna og valdi tmabrri tringu pakkningarfltum heddsins.

Vegna ess hvernig heddi er hanna essum vlum arf a hera a ru vsi en flest nnur hedd. stan er s a heddboltarnir halda jafnframt vippusunum tveimur; renn samskeyti eru v milli heddboltahauss og hedds (egar skinnan er talin me) sta tveggja eins og algengast er. v er htt vi misenslu vi hitun og klnun. ess vegna er nausynlegt a hera heddi nkvmlega eftir fyrirmlum framleiandans og fjllum vi um a hr eftir. S vlin me tmareim sta tmakeju, eins og er nrri rgerum, er verkgangurinn aalatrium s sami nema a minna bras er vegna strekkjarans.

HEDDI TEKI AF ur en heddi er teki af arf a tappa klivkva af vatnskassa og blokk. Tappinn blokkinni (ferkantur) er nearlega hgra megin vlinni rtt framan vi kplingshsi. Eftir a lofthreinsarinn hefur veri fjarlgur er vlinni sni me handafli ar til tmamerki, a sem er lengst til vinstri af tveimur ea remur, hli vi hli, trissunni, ber saman vi vsinn blokkinni og vsirinn kveikjuhamrinum er nr. 1 kveikjulokinu (ca kl. 11). essari stu, sem er kveikjupunktur 1. strokks, er staa hamarsins gagnvart kveikjubotninum merkt me hvtu lakki og einnig staa kveikjunnar heddinu gagnvart festiboltanum. Kveikjan er losu, aftengd og tekin r samt kertarum.
Pstgreinin er losu fr heddinu og haldi til hliar me vr. Efri vatnskassahosan er fjarlg, mistvarhosurnar tvr og granna slangan fr vatnsdlunni eru aftengdar soggreininni.
Soglagnir a bremsukt (og sjlfskiptingu) eru aftengdar soggreininni samt slngunni upp ventlaloki (ndun). Rafleislur aftengdar og innsogs- og inngjafarvr losair fr blndungi og ventlaloki. Ventlaloki er losa af vlinni og einnig pakkningin og hlfmnarnir framan og aftan vi kambsinn.

TMAKEJUSTREKKJARINN ur en lengra er haldi arf a gera rstafanir til a halda tmakejunni rttri stu og ngilega strekktri til ess a tmakejustrekkjarinn hlaupi ekki t r stringunni.
Strekkjarinn er nearlega kejunni vinstra megin egar horft er framan vlina. Til a komast a honum arf a taka vatnsdluna af og losa lti lok sem er bak vi neri sttinn dlunni. a er v til nokkurs a vinna a halda kejunni strekktri. v miur tekst a ekki alltaf og sjaldan fyrsta skipti.

Tmakejuna arf a binda fasta vi efra tmahjli me vr stunni kl 10, 12 og 14. San er snri hntt hjli annig a astoarmaur geti haldi v uppi og kejunni strekkri og rtt snri gegn um heddi, egar v er lyft af. Hafi tilbinn trfleyg, ca 45 mm ykkan, til a renna undir tmahjli framanfr, strax og heddinu hefur veri lyft upp, annig a kejan haldist strekkt. Tmahjli er losa annig: Beygi lsskinnuna upp rnni framan kambsnum og losi rna me toppi, helst me rstiloftslykli. Taki kveikjudrifi og fjarlgarhulsuna af kambsnum (brjsti snr a kveikjudrifinu).
Losi heddboltana og taki r. Losi san litla heddboltann sem er rtt fyrir ofan vatnsdluna framan heddinu. Taki vippusana og kambsklossana af einu lagi. Gti a v a sveifarsinn hafi ekki snist, .e. a vlin s enn tmamerkjunum. Haldi tmakejunni strekktri me snrinu um lei og kambsinn er tekinn r og mean slegi er heddi me gmhamri ar til a losnar og v hefur veri lyft ngilega upp til a koma trfleygnum undir tmahjli.

HEDDI SETT egar heddboltarnir eru teknir r fyllast gengjugtin af smurolu. Nausynlegt er a soga oluna upp r heddboltagtunum blokkinni ur en heddi er sett aftur . S a ekki gert nst ekki ngileg hersla boltana. Pakkningarflt blokkarinnar arf a rfa mjg vel me sandpappr og klossa. En ur arf a loka heddboltagtunum. Noti til ess tusku en ekki tvist ea pappr sem erfitt getur veri a n upp aftur. N heddpakkning er lg blokkina stringarnar. Snri r tmahjlinu er rtt upp gegnum heddi, tmakejunni haldi strekktri og trfleygurinn losaur undan tmahjlinu. Hr skiptir miklu mli a astoarmaurinn klikki ekki v a halda tmakejunni strekktri ar til kambsinn er kominn sinn sta. Hafi kejan n a slakna m gera r fyrir a strekkjarinn hafi hlaupi t r stringunni en a sst m.a. v a kambsinn rennur ekki lilega gegn um tmahjli og sest ekki elilega. S reynt a vinga kambsinn, sem er ekki til neins hafi strekkjarinn hlaupi t, getur a eyilagt fremstu kambsleguna, san strekkjarann og loks tmakejuna og eru a lklega nst algengustu mistkin eftir rangri herslu heddboltanna.

egar heddi er komi sinn sta og stringarnar er litli heddboltinn, fremst utan v (12 mm lykill) skrfaur tt n herslu. Kambsinn er settur . Eftir a hann er kominn gegnum tmahjli - kllinn kominn spori, m slaka upp snrinu.

Vippusarnir eru n settir . a arf a gera mjg gtilega og ganga kirfilega r skugga um a festistallarnir su stringunum og setjist sltt heddi. etta er auveldara s dmpa stallana me plasthamri en heyrist hljinu hvort eir eru stringunni ea ekki. egar festistallarnir eru rttri stu eru heddboltarnir, sem bi er a blsa urra, settir og skrfair niur me handafli.

HERSLAN Heddi er hert nokkrum fngum 60-65 lbft. (kalt). S stai vi hgra frambretti er byrja boltanum fyrir miju fjrst, san boltanum fyrir miju nst, nsta bolta til hgri, san vert yfir o.s.frv.(hr er tt vi bl me afturhjladrifi. S um nrri ger a ra me framdrifi er r boltanna s sama s stai fyrir framan blinn). Heddi er hert r sem myndar strri og strri ferning og enda aftasta boltanum hgra megin vlinni. Heddi a hera me taksmli, hersla n mlis er fsk. Litli boltinn framan heddinu er hertur sast (varlega). Gengi er fr vlinni, fugri r vi a sem hr var tali undan. a auveldar rtta setningu kveikjunnar a vita a trissan og kveikusinn snast rttslis og a kveikurin er 1-4-3-2. Tilli ventlalokinu me tveimur rm. Vlin er gangsett og ltin hitna elilegan vinnsluhita. er drepi henni, ventlaloki teki af og fari yfir heddboltana me taksmli. Herslan a vera 69-72 lbft (heitt). San er ventlabili stillt. a a vera 0,30 mm mlt milli vippu og ventils en ekki milli kambss og ventils (sj ara grein um afer vi ventlastilingu). En ar me er ekki verkinu loki v vlin arf a klna, helst 10-12 klst. er fari aftur yfir heddboltana me taksmli og eir hertir 65 lbft. Og oftast er ekki vanrf v. San a endurhera heddboltana (kalda) eftir 1000-1500 km akstur. S etta gert svona Mazda vlin a vera til fris langan tma.

EGAR STREKKJARINN SLEPPUR LAUS. Tveggja ltra Mazda vlar me tmakeju eru lklega ekki margar eftir notkun. rtt fyrir a ltum vi eftirfarandi fylgja me: Takist svo illa til a slaki komi tmakejuna hleypur strekkjarinn t r stringunni sem m.a. sst v a kambsinn kemst ekki sinn sta. er ekki um anna a gera en taka vatnsdluna af og san rhyrnda loki yfir strekkjaranum. Mun auveldara er a vinna etta verk ef vatnskassinn er tekinn r. Strekkjarnum er fest me 2 boltum (10 mm toppur). Um lei og strekkjarinn er losaur arf a gta ess a strekkja tmakejunni (toga efra tmahjli upp me snri) annig a kejan fari ekki af nera tmahjlinu. a getur veri dlti bras a n strekkjaranum t um gati en me lipur a a ganga. eldri og nrri 2ja ltra vlunum er pall strekkjaranum. egar honum hefur veri rst saman er 4 mm bor stungi gati framan vi palli og helst strekkjarinn samanrstur. annig er strekkjaranum komi varlega fyrir snum sta, boltarnir skrfair og hertir. Kambsnum er n komi fyrir snum sta og bornum san kippt r strekkjaranum.
STILLING. Mazda 2000 me tmakeju kertabili a vera 0,75-0,85 mm. Ef platnukveikja er vlinni platnubili a vera 0,45-0,55 mm. Kveikjutminn er 5-8 fyrir toppstu. trissunni eru 2-3 strik. Striki lengst til hgri er 8 merki, mijunni er 5 merki og striki vinstra megin TDC-merki. Su 2 strik trissunni er kveikjutminn 5 . Hafi maur ekki tmaljs m bjargar sr me prfunarlampa. Lampinn er tengdur milli straums inn mtstuna vi hspennukefli og mnusplinn hspennukeflinu (sem tengdur er kveikjunni). Aftengi hspennurinn fr keflinu. Me svissa og hgra merki innstillt trissu er kveikjan stillt eftirfarandi htt: Ef lampinn lsir, losi kveikjuna og sni henni rttslis ar til ljsi slokknar. Nkvmlega eim punkti er kveikjan rtt. Lsi lampinn ekki er kveikjunni sni rangslis ar til ljsi kviknar en ar er hn rtt. essi stilling er ekki eins nkvm og stilling me tmaljsi og vlina gangi.

VENTLABIL STILLT. egar stillanlegt ventlabil er gefi upp handbkum er tt vi bil milli stilliskrfu (vippu) og ventils en ekki milli kambs og vippu nema a s srstaklega teki fram. Mazda, Toyota, Nissan, Daihatsu, Renault og fleiri blum er um smu afer a ra. a einfaldar mli a kveikjurin er flestum tilfellum s sama 1.-3.-4.-2. Kveikjuloki er losa. Vlinni er sni ar til TDC-merkjum ber saman trissunni og vsir kveikjuhamarsins er tappa 1. strokks. essari stu eru krtu 2 strik trissuna; eitt kl. 9 og anna kl. 3. A v loknu hefst stilling ventlabilsins:
A) essari stu ( TDC); stilli bil inn- og tventils 1.
strokks.

Sni sveifarsnum 180 (ar til krtarstrikin hafa skipt um stu).
B) essari stu; stilli bil inn- og tventils 3. strokks.

Sni sveifarsnum 180 .

C) essari stu; stilli bil inn- og tventils 4. strokks.

Sni svifarsnum 180 .

D) essari stu; stilli bil inn- og tventils 2. strokks.

Bili er rtt stillt egar millimli m fra fram og aftur me merkjanlegri fyrirstu.

Ef um 6 ea 8 strokka vl er a ra er aferin s sama; kveikjurin er sett sta bkstafanna A, B. C, D o.s.frv. en sveifarsnum sni hlfhring milli strokka.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

PAJERO TMAREIM
Spurt: Spyrjandi hafi lenti v a MMC Montero (Pajero) me V6 bensnvl eyilagist tmareimin. Tennur virtust hafa heflast af reiminni fyrir nean tmahjli sveifarsnum. Hann segist hafa skipt um tmareim en s nja hafi gefi sig nokkrum dgum sar. Hann spyr hver geti veri stan og hva s til ra?

Svar: Lklegasta skringin er s a annar hvor kambsinn ea bir su fastir ea festist ru hverju. Losau upp ventlunum og kannau hvort kambsarnir snist elilega kambslegunum. S annar ea bir stirir ea fastir arf a taka r og hreinsa legurnar og smurganginn (urfi ekki a skipta um ). stan fyrir v a kambsar festast essum vlum er fullngjandi smurning anna hvort vegna ess a smurolu/suskipti hafa ekki fari fram reglulega ea a ndun sveifar- og ventilhsa s teppt. ndunin er hringrsarkerfi milli smurolugangs og soggreinar. S vihaldi btavant vill etta kerfi teppast og byrjar draugagangurinn fyrir alvru. 4ra slindra 2,3 ltra MMC Pajero kemur svipa vandaml upp vegna fullngjandi smuringar/ndunar. eim vlum, sem eru me tmakeju, hefur jafnvgissinn tt a til a festast annig a tmakejan hefur slitna. Mr er sagt a jafnvgissinn s jafnvel fjarlgur r vlinni n ess a a virist hafa hrif ganginn.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

DRAUGAGANGUR BLAZER S-10
Spurt: Vandaml Chevrolet Blazer S-10 af rger 1987 me 4ra slindra 2,5 vl: Hitamlirinn virkar ekki (rs egar svissa er en sest nlli eftir a vlin er komin gang) auk ess sem einhverjir hnkrar virast koma smurmlinn ru hverju. Hann sagist vera binn a skipta um hitasendi heddinu, og mlabretti heilu lagi n ess a bilunin hyrfi og spyr hver orskin geti veri og hvort hgt s a tvega sr teikningu af rafkerfinu vi essa kvenu vl.

Svar: Ef vi gefum okkur a vatnsls s heddinu og hann virki annig a vlin hitni elilega og hitasendirinn s nr, berast bndin a leislunum fr hitasendinum. Byrjau a mla hvort leini er annarri leislunni milli sendis og mlis. S svo berast bndin a jarsambandinu. Um 3 mguleika er a ra: essum blum er jarsamband a mlabori teki saman eina leislu sem fest er undir bolta sem snittaur er stelli samskeytum mlabors og hliar beint fyrir ofan stubremsuna. Athugau hvort essi jartenging s rugglega lagi. ru lagi getur leisla veri farin sundur vi 3ja bolta festpltuna sem heldur bensnpedalanum vi hvalbakinn. rija lagi getur jarsambandsleislan veri sundur annars staar. Rafteikninguna sendum vi me faxi. Lleg da alternatornum getur orsaka svipaa truflun og lst er.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

SUZUKI-ML
Spurt: Er a skipta um heddpakkningu og slpa ventla 3ja slindra Suzuki Swift 1000 og hefur hyggjur af berandi sliti sem hann segir a s sunum sem vippurnar leika . Sliti s einungis eim stum sem vippurnar eru snum. Hann spyr hvort ekki megi venda sunum annig a hver vippa lendi slitnum sta?

Svar: getur ekki nota sana me v a sna eim vi vegna smurrsarinnar. Smurgat er eim sta snum ar sem vippa er. Ef snr sunum vi, .e. vendir eim enda milli, ir a a loka verur eldri smurgtunum og bora n. Keyptu frekar nja sa, eir fst lklegast Vlalandi. etta slit eftir vippurnar, bendir til ess a smurningur s fullngjandi vlinni. Athugau v hvort ndunin s virk - a ekki s stfla ventlalokinu ea lrtti hluti rsarinnar soggreininni, lokaur milli blndungsstalls og sttsins fyrir PCV-lokann. berandi slit essum sum getur dregi r smurrstingi og annig skaa vlina.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

JAFNT SLIT SUZUKI-VL
Spurt hvort a geti veri elilegt 3ja slindra Suzuki vl a einungis einn slindirinn slitni a ri en hinir tveir ekki?

Svar: a getur veri tluverur munur sliti fremsta slinders (lengst til vinstri egar stai er framan vi blinn) og hinna tveggja. a er vegna ess a hann er nst vatnsdlunni og gengur v kaldari bl sem notaur er styttri ferir ea vegna ess a vlin nr ekki a hitna elilega af einhverjum rum orskum (ntur vatnsls, svirk klivifta o.fl.). v tilviki er ekki um anna a gera en a bora blokkina t llum og skipta um stimpla, eigi a gera vi vlina.(sama vandamál er í Daewoo-vélum - hvort tveggja hannað af Opel (GM-Europe)).

Copyright 1998 Le M. Jnsson

SKIPT UM VKVAUNDIRLYFTUR
Njar vkvaundirlyftur eru me tma slf, .e. eim er engin smurola og v virkar vkvapinn ekki og mjg miki bil myndast v milli vippu og ventils ar til lyftan hefur n a fylla sig. S etta lti gerast vlinni getur a teki dltinn tma me tilheyrandi gangtruflun og glamri. mrgum tilfellum er hgt a losna vi ennan ,,forleik" me v a lta nju lyfturnar liggja yfir ntt kafi sjlfskiptingarolu. Yfirleitt dugar ekki minna en 10-12 klst. til a lyfturnar ni a fylla sig me essu mti. sumum bandarskum vlum (GM, Rover o.fl.) geta veri undirlyftur af yfirstr sumum gatanna. eim tilfellum er bkstafurinn ,,O" kjrnaur blokkina vi gati. S ,,standard" undirlyfta sett gat af yfirstr nr hn ekki a fylla sig og getur v ,,tikka" ltlaust. v er vissara a leita a essu merki ea mla gmlu undirlyfturnar um lei og r eru teknar r.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

UR EN SKIPT ER UM KAMBS
Spurning: Spyrjandi segist hafa skipt um kambs 1,3 ltra Escort, sett njan samt fylgihlutum sta ess sem fyrir var en s hafi veri orinn mjg slitinn. Tpum 10 s. km sar hafi fari a bera ventlahlji njan leik. hafi komi ljs a ni kambsinn var orinn berandi slitinn. Hann spyr hver orskin geti veri.

Svar: Spyrjandi er ekki s fyrsti sem lendir v a skipta um kambs Ford (enskum, skum ea brasilskum) n teljandi rangurs. Oftast er sta ess a kambsinn slitnar elilega s a ndun vlinni (ventlaloki) er teppt ea virkar ekki og a ekki hefur veri huga ngilega a endurnjun smurolunnar vlinni. Teppt ndun veldur v a smurolan mettast fljtt af raka og hreinindum, smurrs kambslegum stflast og legur sveifarsi slitna; vi a fellur olurstingur sem san veldur v a of ltil smurola nr upp kambsinn, sem er efsta stykki vlinni. Reglan a vera s a skipta ekki um kambs nema ganga ur r skugga um a ndun s virk og ngur smurrstingur s vlinni. a segir manni lti tt smurolusljsi hverfi egar vlin fer gang;nausynlegt er a tengja smurmli inn smurrsina ( sta smurljsrofans).
Elilegur smurrstingur a vera 30-50 psi. S smurrstingur undir 10 psi lausagangi egar vl er heit og smurola n m gera r fyrir a smurrstingur ngi ekki til a smyrja kambsinn og v su frekari agerir nausynlegar.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

ENDURBYGG 350-VL FR USA?
Spurning: Frlegt vri a heyra lit itt v hvort a geti veri jafn hagkvmt, ea jafnvel hagkvmara, a kaupa 300 hestafla 350 vl fr Summit Bandarkjunum (mefylgjandi bklingur) 1500 dollara, frekar en a endurbyggja slka vl hr heima (eins og lst er 1. tbl. Blsins 1995).
g Blazer jeppa af rger 1976 me 350 vl. etta er nokku gott eintak, einungis ekinn 80 s. mlur. Bllinn er me 2,5" upphkkun fr Ranco og brettin lgu til fyrir 38" vetrardekk (en 33" sumnardekk). A ru leyti er bllinn breyttur, .e.me upprunalegum 3,73 drifum og 350 sjlfskiptingu me aukakli. g hefi huga a auka afl blsins me einfldum (drum) agerum svo sem me v a skipta um millihedd, me flkjum og me v a auka jppun me v a hefla af heddum. Hva er t.d. htt a hefla miki af heddunum tli maur a nota 95ja oktan bensn fram?.

Svar: Ver endurbyggra vla fr Summit Bandarkjunum er mjg hagsttt. g ekki ekki gi vlanna fr Summit og get v ekki dmt um hagkvmnina. En mia vi a gjld til rkisins af innfluttum vlum eru nlgt v a vera 95-100% snist mr kostnaur vi kaup endurbyggri Summit-vl vera svipaur ea vi lgri en hann vri af v a endurbyggja vl, sambrilegan htt, hrlendis. Gera m r fyrir a flutningsgjald fyrir samsetta vl s ekki undir 300 dollurum, t.d. fr Norfolk VA. Aflutningsgjld eru greidd af innkaupsveri a vibttu flutningsgjaldi og tryggingarigjaldi (1% af FOB-veri). Cif-ver 1500 dollara Summit-vlar er komi 1800 dollara. leggst 7,5% tollur 1800 dollarana, sem vera 1935 dollarar, san reiknast 20% vrugjald af 1930 dollurunum, sem vera 2322 dollarar. Vi upph btist svo 24,5% virisaukaskattur. borgar v 2891 dollara fyrir essa vl, sem kostar innkaupi 1500 dollara. (Opinberu gjldin, mia vi a slyppir me 300 dollara flutningsgjald, eru v 92,7 % ofan innkaupsveri). etta ir a vlin myndi kosta ig 182 s. kr. arft einnig a taka me reikninginn a Blazer ertu me upprunalega HP-vl, .e. vl me 4ra bolta hfuleguklossum. g myndi setja essa Summit-vl Edelbrock Perfomer millihedd og Carter 650 Cfm blndung. San myndi g setja hana vandaar flkjur. a rennt kostar samtals um 60 s. kr. g myndi reikna me a vlin skilai 300-320 h vi 4000 sn/mn me essum bnai (hmarksafli vi 5500-6000 sn/mn skiptir minna, ea engu, mli jeppa). GM 350-vlar fr 1976 og yngri eru me hertum ventilstum tblstursportum. r eru v gerar fyrir blsnautt bensn. a borgar sig ekki a hefla af heddunum vegna jppunarinnar. Mn reynsla er s a hagkvmast s a hefla sem minnst af heddum en mynda ess sta skilegt jppunarhlutfall me vali stimplum. Hagkvmasta hlutfalli jeppa tel g vera 9,5 : 1. (jppun er ekki gefin upp essum ggnum fr Summit). Mr finnst vera versgn v a verja 250-300 s. kr. til a byggja upp aflmikla vl og tla san a keyra hana 92ja oktan bensni (enda er a ekki selt lengur). g myndi nota 98 oktan bensn til a geta ntt alla orkuna - annars sti maur ekki essu og fengi sr bara dsilvl. (sjá einnig www.summitracing.com)

Copyright 1998 Le M. Jnsson

TURBO - TURBO - TURBO
Hva er pstjappa? Hvers vegna eykur hn afl? Hva gerir milliklir?

Svar: Pstjappa er ing enska heitinu ,,exhaust turbocharger". Pstjappa er forjappa sem knin er af enslurstingi sem skapast egar psti fer r brennandi heitu brunahlfinu og t kaldari pstgreinina. S varmaorka sem leysist r lingi pstgreininni fer ntt t um pstrri nema egar hn er ltin knja pstjppu.
Pstjappa er loftdla. Hn hefur tv askilin hlf og hvoru hlfi er spaahjl ea hverfill sem fest eru, hvort sinn enda, einum og sama xli. xullinn snst ssmurri legu sem er milli hlfanna. Psti er leitt gegnum anna hlf jppunnar og knr annig psthverfilinn sem ar me knr soghverfilinn hinum enda xulsins. Soghverfillinn dregur til sn andrmsloft og jappar v inn soggrein vlarinnar.
Pstjappan myndar v yfirrsting, rsting sem er umfram elilegan loftrsting andrmsloftsins, soggrein vlarinnar. ar sem rmtak (str) soggreinarinnar breytist ekki tt rstingurinn henni aukist ir a a loftinu er jappa saman, meira magn lofts kemst fyrir sem ir a massi lofts soggrein eykst me pstjppu. tknibkum ensku er gerur greinarmunur vlum eftir v hvort r ,,anda elilega" ea eru me forjppun. Fyrra tilviki nefnist ,,naturally aspirated engine" en a sara ,,turbocharged engine" ea ,,supercharged engine". Forjppun m framkvma fleiri en einn htt. Pstjappa er algengust en einnig tkast forjppur sem knnar eru af sveifarsi me reimum ea belti (supercharger). Hlutverk beggja er a sama. Mismunurinn er m.a. v flginn a pstjappan er drari lausn og mun hagkvmari.

HVERS VEGNA EYKST AFLI?

Eldsneyti, bensn ea dsilola, er a mestu leyti vetni og kolefni, .e. kolvetni. Til a kolvetni brenni arf srefni. Srefni fst r andrmsloftinu. Andrmslofti er 20% srefni. a ir a til a n 20 ltrum af srefni arf a dla 100 ltrum af lofti gegn um vl. v meiru srefni sem hgt er a dla gegnum vl fyrir hvert aflslag v meiru eldsneyti getur vlin brennt og v meira tti afl hennar a geta veri.
Virkni brunavlar fer v a miklu leyti eftir v hve afkastamikil loftdla hn er. Nnast allar agerir sem mia a v a auka afl blvlar (,,tjna" vlina) snast um a a auka fli lofts inn vlina og gass r r henni. Loft hefur ann eiginleika, sem mis efni hafa ekki, t.d. vatn, a v er hgt a jappa saman. Me forjppun er lofti rst saman. Hver srefniseining tekur minna plss sem ir a meiru magni serfnis er hgt a koma inn brunahlf vlar og ar me hgt a brenna meiru eldsneyti fyrir hvert aflslag. rangurinn verur s a afl vlarinnar eykst kvenu snningshraasvii. Forjppun eykur ekki sparneytni venjulegrar bensnvlar. Hins vegar m segja a s aflaukning, sem fst me pstjppu, hafi hlutfallslega litla umframeyslu fr me sr. Forjppun m framkvma mismunandi htt. Vinslasta aferin, vegna ess a hn er hagkvmust, er a lta rsting pstgrein knja loftdlu sem jappar fersku lofti inn soggrein. egar stimpillinn tslagi rstir eldheitu pstinu (afgasinu) t r brunahlfinu enst a t vi a klna pstgreinini. S rstingur, sem vex me auknum snningshraa, er ltinn knja hverfil. Pstjappan er sambyggur hverfill og dla sama xli sem snst tveimur askildum en samfstum hsum. Kostur pstjppunnar er ekki sst s a me henni er ntt varmaorka sem annars tapast t me pstinu.

JPPUHIK

kvei afl arf til a f hjl til a snast xli. Ef reynt er a sna mismunandi strum hjlum me fingrinum kemur ljs a mun meira tak arf til a koma stru hjli af sta en litlu. stan er s a v meiri sem massi hjls er v meiri verur snningstrega ess. Sama er uppi teningnum me pstjppu. v strri sem hverfill og dluhjl eru v meiri er massi eirra og v meiri pstrsting arf til ess a sna eim ngilega hratt til a jappan fari a virka. Bili fr lausagangi vlar og upp ann snningshraa ar sem pstjappan fer a virka ea ,,kemur inn" er nefnt jppuhik (Turbo-lag). Snningshrai pstjppu er 30-150 s. snm. jppuhik m minnka verulega me v a stjrna snningshraa vlarinnar me inngjf annig a pstjappan s alltaf ,,inni". Um lei m ljst vera a pstjappa hentar ekki jafn vel sjlfskiptum bl sem beinskiptum. Yfirleitt eru pstjppur settar vlar sem eru me jppunarhlutfall 8,5 mti einum ea lgra. S pstjappa sett vl me hrri jppunarhlutfall en 8,5 skapast vandaml vegna httu miskveikjun (detonation), jafnvel tt nota s blblanda bensn me hrri oktantlu. stan fyrir essu er s aukni rstingur sem pstjappa skapar strokkum vlarinnar er meiri en sjálfsíkveikjumörk eldsneytisins. Aukni þrýstingurinn skrir um lei hvers vegna stimplar, stimpilboltar/fringar, stangar- og hfulegur urf a vera 100% lagi ur en pstjappa er sett vl. essi aukni rstingur brunahlfum, jafnvel refaldur elilegur kollrstingur stimpla, veldur einnig v a nausynlegt er a beita snningshraa- og lagsstrri kveikjuseinkun ,,trbvlum" sta kveikjufltingar eins og venjulegum vlum. Ein afer til ess a draga r httu sjlfkveikjun og auka brunavirkni um lei er s a sprauta vatnsa inn soggreinina beinu hlutfalli vi bensnmagn.

MILLIKLIR (INTERCOOLER)

Me jppuhiki huga gefur augalei a draga m r v me v a nota litla jppu (hverfilhjl me minni massa/minna verml) eða fleiri en eina litla þjöppu. Minni snningstrega jppunni gerir a a verkum a hn tekur fyrr vi sr og skilar aflaukningu vi minni inngjf. S hngur er a ltil pstjappa skilar ekki ngum afkstum egar vlin hefur n fullum snningshraa. Til a bta r essu er ntt a eli lofts a minnka a rmtaki vi klnun. Kalt loft tekur minna plss en heitt loft en a ir a ltri af kldu lofti inniheldur meira srefni en ltri af heitara lofti. Me v a kla lofti sem pstjappa rstir inn soggrein vlarinnar er hgt a sj vlinni fyrir meira srefni me smu str af pstjppu. Milliklirinn, en a er vatns- ea loftkldur loftklir sem komi er fyrir milli pstjppunnar og soggreinarinnar, lkkar v loftrstinginn soggreininni,mtrsting jppunnar, og auveldar pstjppunni starfi. Milliklir jafngildir v strri pstjppu n ess a jppuhiki fylgi me.

STRIBNAUR

S t er liin a bleigandi urfi sjlfur a ra afgasjppukerfi, jafnvel me kostnaarsmum mistkum. N fst ,,trb-kerfi" fyrir flestar vlar sem skynsamlegt er a breyta annig anna bor. kerfunum er yfirleitt allt sem arf til auk pstjppunnar og leibeininga. Gagnsttt v sem mtti halda er stribnaur pstjppu einfaldur. Hann er tvenns konar: Annars vegar er ryggisbnaur sem kemur veg fyrir a pstjappan eyileggist vegna yfirsnnings en hins vegar ryggisbnaur sem varnar v a vlin eyileggist vegna ofrstings fr jppunni. tmabr eyilegging pstjppu er oft kruleysi a kenna. Burarlegan mijum xli jppunnar er ssmur, .e. hn er hluti af smurrstikerfi vlarinnar. Auk ess a smyrja leguna gegnir smurolan jafnframt hlutverki klivkva. S smurolan hrein (of ung af sti) ea of lti af henni vlinni fer ekki ngilegt magn gegnum leguna, legan yfirhitnar og veldur v a pstjappan skemmist ea eyilegst.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

KRAFTMEIRI CHEVROLET V8
Spurt: ,g er skrifandi a Blnum og er mjg ngur me blai, srstaklega tknigreinar sem g tel a su metanlegar, ekki sst lesendajnustan sem hefur rugglega leyst mrg vandaml. g las svar L.M.J. vi lesendabrfi Blnum nr. 5/94 ar sem hann lsir leka sjlfskiptingu/millikassa GM jeppa en ar er lka fjalla dlti um Chevrolet Small block V8 305, 350 og 400 sem g hef srstakan huga .
g og kunningi minn hfum veri a gera upp 2ja dyra Chevrolet Chevy II Nova Sport Coupe Hartop 1967, sem vi keyptum vlarlausan. Vi tlum a kaupa 350 vl og endurbyggja hana og nota blinn. essvegna langar mig a f svr vi nokkrum spurningum sem mundi hjlpa okkur miki v einn segir etta og annar segir hitt egar vi spyrjum.

1. Hvernig getur maur s hvort Chevrolet vl er 350 kbikka?
2. Fr hvaa rger er 350 me fjra hfulegubolta?
3. Ef maur endurbyggir svona vl til a gera hana kraftmeiri, hva maur a skipta um og hvaa hluti maur a kaupa?
Vi erum bir skla og erum v frekar blankir. ess vegna urfum vi a f gar upplsingar annig a vi fum eitthva fyrir peningana."

Svar: Svari vi tveimur fyrstu spurningunum er a finna svari vi (lesenda)brfi Sigurar K. rnasonar 1.tlublai Blsins 1994 (,,Af hvaa rger" bls. 46) og annarri grein (tflum) essu tlublai.
sambandi vi endurbyggingu vlarinnar er a mrgu a hyggja og me dltilli tsjnarsemi og mlamilun m n trlega miklum rangri n ess a a kosti mann aleiguna. a drasta er ekki alltaf best og ar sem g geri r fyrir a i tli a nota blinn eins og venjulegan bl skiptir miklu mli a velja rtt. essu sambandi borgar sig a taka tillit til ess sem hgt er a kaupa hrlendis.
Almennt gildir um essa vl fyrir smilega hressa gtunotkun (ekki keppni), a a sem fer hana eigi a vera sem nst upprunalegri framleislu. a getur veri drt a spara grunnhlutum vlarinnar. Fyrsta spurningin er alltaf hva viljir f t r vlinni? Ef bensneyslan er aalatrii, takmarkar hn hva hgt er a gera miklar breytingar. Ef menn vilja lta vlina endast verur a vanda grundvallarvinnuna. Hn samanstendur af eftirfarandi:
1. Legur og sveifars: Nausynlegt er a lta mla sveifars viurkenndu verksti og renna san eftir v sem arf. Algengustu legur Chevrolet eru fr TRW ea Federal Mogul.Jafnframt a skipta um knastslegur. Kostnaur ca. 8.300 kr (allar legur innifaldar).

2. Stimpilstangir verur a mla upp til a kanna skemmdir sverari endanum, srstaklega ef vlin, sem a nota, er mjg slitin, ea hefur brtt r sr. Nota san bolta fr SPS ea ARP ea rum traustum framleianda til a tryggja a eir oli yfir 5500 sn/mn. etta er ekki nausynlegt ef gtt er a hmarkssnningi.

3. Stimplar: Best er a nota herta stimpla en fyrir gtunotkun er a ekki nausynlegt. Rtt er a athuga hvort upprunalegu stimplarnir duga. Ef slindrar eru a slitnir a lausabili fari yfir hmark er nausynlegt a lta bora blokkina t. arf a kaupa nja stimpla. Best er a bora essa vl ekki meira en .020-.030". Fyrir gtuakstur borgar sig ekki a nota hrri jppunarhlutfall en 9,5 : 1. Ef menn vilja hafa hrri jppun verur a nota sterkara bensn en 92-95 oktan. jppun (hlutfalli) rst mest af str brunahlfanna heddunum. Vlar framleiddar fyrir september 1971 eru me minni brunahlf og .a.l. hrri jppun. Eftir oktber 1971 var jappan lkku vegna krafna um mengunarvarnir (me strri brunahlfum). Hrri jppun gefur fleiri hestfl. Hgt er a nota hedd af vlum framleiddum fyrir 1972 yngri vlar og f annig hrri jppun. er a ekki algilt vegna ess a h stimpla, miu vi milnu stimpilbolta, getur veri mismunandi eftir v hvenr vl er framleidd. S markmii 250-300 h er ng a nota venjulega stimpla, mildan kambs (280 grur og .450" lyftih) og tvfalda soggrein r li me 600 cfm blndungi. arf ,,standard" pstflkjur og venjulegt tvfalt pstkerfi.

4. Hedd: Blvlin er ekkert anna en loftdla. v minni mtstaa, eim mun fleiri hestfl. Vlar yngri en 1976 eru flestar me hertum ventilstum fyrir tblstur. a er gert til a hgt s a nota blsnautt bensn. Best er v a nota vl fr eim tma og kaupa stimpla sem gefa 9,5 :1 ea 10,0 : 1 og er hgt a keyra vlina 95 oktan bensni. Einnig vri hgt a nota hedd af eldri vlum en borgar sig a lta renna hert sti tblstursstin. Heddin ra mestu um hestflin, srstaklega hrri snningi. Nausynlegt er a au su mjg vandlega unnin. Allir ventlar vera a vera innan slitmarka og gta verur a hugsanlegum skemmdum tblstursstum vlum sem ekki eru gerar fyrir blsnautt bensn. arft er a nota stfa gorma ea margfalda ventilgorma essa vl. Ng er a vera me gorma eins og notair voru ,,High performance" vlum fr GM eins og 350 ha vlina fr 1970. Ng er a vera me tvfalda gorma, ea einfalda me innri dempara, sem gefa um 100 punda pressu me ventlana lokaa og minna en 300 pund me opna ventla (mia vi .450"-.500" lyftih). Nausynlegt er a mla hina gormunum eftir samsetningu til a ganga r skugga um a slit ventilstum lkki ekki gormrstinginn (ventillinn frist ofar). essi ml m finna flestum handbkum (,,blueprint" tflu). Hgt er a f sett af skfum (misykkum) til a setja undir gormana til a leirtta hina hafi urft a renna sti upp brunahlfi. arft er a nota yfirstrir af ventlum essa vl. Sogventlar 1.94" og tventlar 1.60" duga vel. Hmarkssnningur essari vl er 6000 sn/mn.

Annar valkostur sem hefur er a kaupa n hedd samt fylgihlutum samvldu setti fr Edelbrock. getur spara r alla vinnuna li 4. Fyrir um 145 s. kr. (1995) fru sett fr Edelbrock sem samanstendur af eftirfarandi:
1. Tv lhedd kompl. me llu, m.a. 2.02"/1.60" stlventum (lttari vl).
2. RPM soggrein (Performer)
3. RPM kambs me undirlyftum
4. Performer blndungur (me tengibnai).

a sem arft a gera er a raa saman og undirba gangverki vlinni og setja svo essa hluti . r kann a brega og ykja veri htt en athugau a algengt er a vinna og varahlutir bara hedd, sem eru eitthva slitin, fari og yfir 70 s. kr ( par).

Me essum pakka arf jppun upp 10,2 - 10,5 : 1. etta er hrri jppun en fyrr var nefnd (me upprunalegum heddum). Mli er a lhedd er allt annar kapituli (lhedd + volgari kambs). l er nefnilega svolti gldrtt: a er algjr ,,hitaryksuga"; ,,tur" upp hita fr brunanum sem veldur v a minni snningi er eins og jappan s 1,5 : 1 minni en hn er raun. egar snningur eykst, hefur li minni tma til a draga til sn hita og vi a hkkar jppunin. Sem dmi m taka a n Corvette er me vl a llu leyti r li. jppunin er 11,25 : 1 en samt gengur hn fnt 92 oktan bensni. a vri vonlaust me vl r steypustli. Htta kveikjuglamri (detonation) er ltil miklum snningshraa. Stimplarnir sem vi mlum me vi essa tfrslu eru fr Keith Black og kosta um 39 s. kr. setti me hringjum. eir eru r mlmblndu sem inniheldur miki silikon og enjast v mjg lti. Me v vinnst a hgt er a hafa mjg stfa slindrunum. Vi a margfaldast ending stimplanna og hringjanna. Me lheddum vinnst einnig betri yngdardreifing sem btir aksturseiginleika blsins. Vl me essum bnai, rtt saman sett, skilar yfir 400 ft.lbs togi (560 Nm) vi 4500 sn/mn og um 420 h (gross) vi 6000 sn/mn. Me dru endurbtasetti sjlfskiptingu og a rum hlutum frgengnum er hrun bl eins '67 Nova um 4,0 sek 100 km.

En ltum n nokkur nnur atrii:
5. Kambs: Kambsinn tmasetur hreyfingar ventlanna og rur ar me flestu um gang og vinnslu. au not sem vi gefum okkur fyrir essa vl mlum vi me kambsi fyrir vkvaundirlyftur sem hefur ekki meira en .480"-.500" lyftih. Hann verur a vera undir 220 grum, mlt vi .050 lyftu ea undir 290 grum vi .006" lyftu, sem var vimiun mlingar ur fyrr. ,,Heitari" s er gagnslaus ennan bl ar sem hann drepur niur tog (tork) undir 3500 sn/mn. Hgt er a f kambs af essari ger fr flest llum framleiendum. Vi bendum a essar tlur ber a skoa sem vimiun t fr essu kvena dmi. En almennt um val kambs er nausynlegt a vita eftirfarandi: jppun, yngd bls, drifhlutfall, dekkjastr, beinskiptur/sjlfskiptur og tengihraa trbnu sjlfskiptingar (converter stall speed).
Hvernig a nota blinn? Vill eigandinn fyrst og fremst sparneytni, afl/hfilega eyslu ea bara ngu miki afl n tillits til eyslu? a sem menn flaska oftast er a jppunin er raun lgri en menn telja a hn s (ea vilja a hn s). nnur mistk er a nota ,,stuttan" kambs me mjg hrri jppu, t.d. 260 s me 10-10,5 : 1. verur jappa + brunarstingur allt of hr me tilheyrandi forkveikjun nema vandinn s leystur me kveikjuseinkun sem san veldur aflmissi og aukinni eyslu.
6. Kveikja og inntak: Fyrir sem vilja spara en f ga kveikju vri reynandi a finna notaa GM HEI kveikju sem hefur veri notu alla V8 Chevrolet bla san 1973. Hn er elektrnsk og mjg reianleg en skortir afl yfir 5500 sn/mn.

Ef menn vilja nota platnukveikju er hgt a nota upprunalega GM einnar platnu kveikju, en arf a bta vi hana MSD-magnara. Soggreinin sem a nota essa vl verur a vera ,,dual plane" ea tveggja ha eins og t.d. Edelbrock Performer. Fst einnig fr fleiri framleiendum. Ekki tti a nota soggreinar bor vi Edelbrock Scorpio ea Victor vegna ess a r eru ,,single plane" me stuttum beinum loftgngum og gefa vlinni hmarksafl bilinu 6000-8000 sn/mn.

7. Blndungur: Vi mlum me Edelbrock 600, Carter 625 ea Holley 600 CFM me sogstrum aftari hlfum. Athugi a f blndunginn me tengingu ea festingu fyrir ,,kickdown" sjlfskiptingunni. Einnig er hgt a f nja Rochester Quadra Jet gu veri.

8. Pst: Algert skilyri er a nota pstflkjur. Rr urfa a vera 1 5/8" me a.m.k. 38" rralengd og 3" safnhlki. Hljktar: Flowmaster ea Turbo ktar en ekki ,,glasspack" ea arir opnir ktar sem valda aeins arfa hvaa og ni fyrir alla, ekki sst kumann. Fr ktum verur lgnin a n t undan blnum og vera me 2 1/2" vermli. skilegt er a samtengja pst rtt aftan vi sjlfskiptingu. a eykur tog vlarinnar auk ess sem gangur og hlj mildast.

9. Um samsetningu vlarinnar og rifna: Nausynlegt er a sja blokkina og heddin hreinsiefnum (sda) og hreinsa alla ganga t me grfum bursta. Allt sem fer inn vlina verur a skola me hreinum hvtspra. Engar tuskur, kltar ea pappr mega koma ar nrri. Mikilvgt er a gefa sr ngan tma tli eigendur a setja vlina sjlfir saman. Noti bestu fanlega smurolu legur og sveifars og muni a fylla smurdluna af olu ur en henni er fest blokkina. Sama gildir um olusuna, hana verur a fylla ur en hn er sett . Stilla skal ventla vandlega ur en soggreinin er sett . Eftir a soggrein er komin sinn sta tti a sna upp olursting me borvl og stng sem passar oludluna (niur gegn um kveikjuopi).

Kveikjuna verur a stilla annig a hn glamri ekki undir lagi. etta ir yfirleitt 6-10 grur fyrir (BTC) lausagangi en heildarflting alls ekki a vera meiri en 38 grur.

Ef menn vilja f mrg dr hestfl er hgt a kaupa Ntr-sett (ea Nitrous Oxide Injection). etta er tbnaur til a dla hlturgasi, eins og a er nefnt slensku, inn vlina. Afl hennar getur aukist gfurlega vi að. Eftir magni allt fr 50-500 h. En s aflaaukningin meiri en 150 h arf rykkta stimpla og kvenar endurbtur kveikjukerfinu.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

HVERNIG ,,TJNAR" MAUR CHEVROLET V8?
Eftir Le M. Jnsson vlatknifring (etta er sama efni og greininni hr undan en fari dpra mis atrii).

5,7 ltra V8 Chevrolet bensnvlin, venjulega nefnd Chevrolet 350, er s sem flestir nota sem efnivi aflmeiri vl.
breytt 350-vl fr rinu sjtu- og eitthva er nnast kraftlaus. Endurbygg, n strkostlegra fjrtlta, getur sama vl gefi um og yfir 300 hestfl.

ur en lengra er haldi er sta til a taka a srstaklega fram a endurbygging Chevrolet 350 er talsvert fyrirtki en viranlegt s fari eftir leibeiningum bandarskum vigerabkum (Motor Auto Repair Manual ea Chiltons Auto Repair Manual). Blanausti og Blab Benna er til bk sem nefnist ,,How to rebuild your SMALL-BLOCK CHEVY" (H.P. Books) en s bk er metanleg. m geta bkar sem nefnist ,,Small-Block Chevy Performance" eftir Dave Emanuel. Hlutirnir, sem arf a kaupa, kosta talsvera peninga. Me verktlun er hgt a nota verupplsingar, sem fylgja essari grein, til a tla kostna. Hr verur aeins fjalla um helstu grundvallaratrii og mrgu sleppt. S viki fr essum grundvallaratrium getur haft hrif rangur og sparnaur v sambandi verur sjaldan nokkur egar upp er stai. Hlutir eru drari Chevrolet 350 en flestar arar vlar, ar me taldar flestar arar Chevrolet ,,small block-vlar". stan er hve 350-vlin er vinsl og rval ,,byggingarefnis" miki.

HVAA VL ERTU ME?

Chevrolet ,,Small block" V8 eru 262-265-267-283-302-305-307- 327-350-400 CID (Cubic Inch Displacement). Chevrolet 305, 307, 350 og 400, sem eru nlegri svonefndar smrriblokkar (Small block) V8-vlar, lta nkvmlega eins t. Munurinn sb-vl og strriblokkarvl (Big block) er heldur ekki alltaf augljs. Kveikjan er t.d. aftan blokkinni llum Chevrolet sb og bb- vlum. Buick 350-vl er til me kveikjunni framan blokkinni (1966-77) og vippurnar lrttum si. Pontiac 350-vl er til me kveikjunni framan blokkinni (Ventura og Oldsmobile Omega) og me sams konar vippum og Chevrolet ( pinna). S ekki berandi lmmii fr GM ventlaloki me str vlarinnar er auveldast a komast a v me v a taka hedd af. Ein taflnanna ,,Smrriblokkar Chevrolet V8-vlar" snir verml slindra, slaglengd auk vermls hfuleguvalar sveifarsi.

Slaglengdin er mldur munur stimpli efstu og nestu stu. 350-vlinni eru 88,4 mm fr silinderbrn og niur stimpilkoll nestu stu. Slaglengdin er s sama 305 og 350-vlinni. En r eiga fleira sameiginlegt v verml hfuleguvalar sveifarsnum er a sama, 62,2 mm (reyndar einnig 307-vlinni). verml hfuleguvalar sveifarsi 400-vlarinnar er hins vegar 67,3 mm.

Chevrolet 350-vlin, sem kom fyrst 1969, er til bi sem ,,tvennra bolta" og ,,fernra bolta" eftir v hvort tveir ea fjrir boltar halda hfuleguklossum. Tvennra bolta vlarnar henta ekkert sur til endurbyggingar fyrir gtubl. S, hins vegar, um keppnisvl a ra, ea vl fyrir meirihttar tk (t.d. jeppi/ntr/pstjappa), er valin fernra bolta vl (original high performance engine). r vlar voru t.d. Blazer, Pick-up og sem sjvlar (einnig nefndar ,,Heavy-duty").

En hvers vegna ekki a endurbyggja 400-vl? Er ekki meira slagrmi alltaf betra en minna? v er fljtsvara: eirri reglu er a.m.k. ein undantekning. 400-vlinni er alvarlegur galli - of unnir strokkveggir sem geta valdi klingarvandamli. Hn hentar v ekki jafn vel til a ,,tjna". auk ess myndu vandair stimplar 400 (og 307) kosta miklu meira en 350-vlina, vru eir fanlegir anna bor. Menn hafa fundi leiir til a endurbta 400-vlina og gert r henni gta aflmikla vl. a er hins vegar drt og utan vi ramma essarar greinar. Slagrmi 350-vlar m auka n ess a bora t slindrana, a er gert me v a nota sveifars r 400-vlinni og renna hann rtt leguml.

S vl, sem maur hefur augasta , enn bl, og gefi maur sr forsendu a hn hafi veri blnum fr upphafi, gti veri auvelt a ganga r skugga um strina: Framleislu- ea verksmijunmer GM-bls (VIN) inniheldur vlarka, einn bk- ea tlustaf kvenum sta talnarinni. Kinn gefur til kynna vlarstrina. Karnir eru ekki eir smu fyrir smu vlar flksblum og vinnublum og flkir a mli. tflunum er a finna vlarka fyrir hverja rger, bltegund og vlarstr.

Str hluti Chevrolet V8-vla er me srstkum mengunarbnai sem var a hafa bandarskum vlum fr og me rger 1975; m.a. reimknin loftdla (smog pump), sem jappar lofti inn sog-og/ea pstgrein til a bta brunann. essar vlar eru ekkert sri efniviur en arar. a fyrsta sem maur gerir er a taka essa loftdlu af og loka lgnunum, sem henni fylgja, ekki annig a ndun smurolukerfisins s loka ea teppt. En a eitt leysir ekki nema hluta vandans: a er eins og egar sra Gumundur sagi vi Bjart Sumarhsum, egar hann var a tvega honum nja konu; ,,a fylgir henni kellng". essari dlu fylgir srstakur kambs og srstakur blndungur. hluti, ,,smog-kambs" og ,,smog-blndung", arf maur undantekningarlaust a losa sig vi - me eim verur vlin alltaf aflvana.

SOGHLIIN

Bein innsprautun er til fyrir essar vlar. Henni fylgir s kostur a ar me ertu kominn tilraunastig; verur a fikra ig fram me nnast allt anna n ess a rangur s tryggur. Innsprautunin er auk ess dr og margir hafa gefist upp henni.
ess sta mlum vi me blndungi. eir blndungar sem gefa miki afl fyrir tiltlulega ltinn pening og eru, a mrgu leyti, svipair eru Holley 600 CFM Universal og Edelbrock/Carter 600 CFM; fernra hlfa blndungar af einfaldri ger sem nefnast ensku ,,square bore carbs" en me v er tt vi a samtengdar tlnur kverkanna fjgurra, nean blndungnum, mynda ferning. Holley er me handvirku innsogi og n afslttarmembru en Carter me rafstru innsogi (Carter). Sari tv hlf beggja eru sogvirk, .e. au opnast sjlfkrafa en ekki fyrr en vi kvena inngjf. Eyslan er v hfleg og minni en tla mtti fljtu bragi. Munurinn essum blndungum er s a Carter er fngerari smi, honum eru allar pakkningar fyrir ofan bensnbor, hann er me repalausan ,,Power-ventil" og honum m breyta talsvert n ess a urfa a rfa sundur. Veri Carter-blndungnum hefur lkka talsvert annig a hann kostar svipa og Holley. Strri og drari blndungar eru til. En essu tilfelli, .e. 300 ha 350-vl fyrir bl daglegri notkun, munu eir ekki skila neinu afli umfram Holley ea Carter 600 CFM, aeins kostnai og meiri bensneyslu.

tt flansinn, .e. boltagtin, Holley 600 CFM passi upprunalega GM milliheddi, sem er r steypustli, stemma kverkar hans ekki mti kverkunum v milliheddi. Hgt er a spara sr kaup nju milliheddi me v a nota millistykki undir blndunginn. S lausn skilar ekki jafn mikilli aflaukningu og ntt og fullkomnara millihedd r li. Millihedd, sem hentar essu tilfelli - virkar vel bilinu 500-5500 sn/mn, er Edelbrock Performer; tveggja sklma millihedd r li. Me tveggja sklma (dual plane/divided plenum) er tt vi tvr askildar sklmar tveimur hum me askildum kverkum undir blndungnum; nnur sklmin fir slindrana 1-4-6-7 en hin 2-3-5-6-8. Fjalla er um heddin og kambs sar greininni.

STIMPLAR

,,a kemur ekkert stainn fyrir rmtommur", segir Kaninn. Enda er 5,7 ltra slagrmi forsenda ess afls, sem nst t r essari vl me tiltlulega litlum kostnai. En Amerku sullast essar vlar fram, grtmttlausar m.a. vegna ess a jppunarhlutfalli er 8 - 8,5 mti einum. Algengt er a r skili njar 130-150 h. Hrri jappa hleypir trlega miklu lfi vlina. Til ess a hkka jppuna er skipt um stimpla - keypt sett af njum stimplum me upphkkuum kolli. eir koma me hringjum og stimpilboltum.
Me njum stimplum m hkka jppunarhlutfalli, 11 : 1 me njum srsmuum heddum ea heddum af 350-vl fyrir rger 1972, en 9,75 : 1 me algengustu GM-heddunum (1972 og sar) en eim eru strri brunahlf (76 rms.) sem gera a a verkum a jppunarhlutfalli verur 9,75 : 1 ea lgra. jppunarhlutfalli 9,75 :1 er hsta lagi mia vi blsnautt bensn sem hr er selt og getur skapa vandaml. essu efni eru menn ekki endilega sammla. Aksturslag og notkun bls hefur hr nokku a segja. Upprunalegu stimpilstangirnar duga vel su r lagi. En ur en r eru notaar er vissara a fara me r vlaverksti (t.d. . Jnsson & Co Vlaland, Kistufell ea Vlaverksti Egil) og lta mla stangarlegusti, sem er oft sporskjulaga (alltaf s legan rbrdd). Aflaga stangarlegusti (hringferli) ir oftast a stngin er nt - stundum er hgt a rtta hana. Renni neri helmingur legustis ekki upp boltana stnginni reynslulaust, er sta til a kanna hvort um aflgun s a ra. S etta ekki kanna, getur aflgun legubakkans valdi v a ngilegur smurolurstingur nst ekki vlinni (algeng mistk byrjenda, v miur). Mling stangarlega me plastmli (plastigauge) ngir ekki essu tilfelli; mlingin getur snt rtt smurbil tt legubakkinn s sporskjulaga. Um lei tti a lta skipta um stimpilboltafringarnar.

KAMBSINN

Nr kambs er lykilatrii. Miklu mli skiptir a kaupa kambs sem eykur afl n ess a skera eiginleika vlarinnar til a ganga lausagang. gtunotkun arf kambsinn jafnframt a mynda ngilegt tog lgra snningshraasvii, srstaklega ef nota sjlfskiptingu vi vlina. Hr gildir a sama og me blndunginn; ,,heitasti" fanlegi kambsinn mun ekki skila okkur neinu nema leiindum, fyrirhfn og kostnai v hr er veri a fjalla um sprkan gtubl en ekki tki fyrir spyrnukeppni. Kambsar eru daglegu tali einkenndir eftir ,,kambnmeri" (Grind no.). a gefur kvena vsbendingu um hve lengi kambsinn heldur ventli opnum, .e. hve stran hluta hringferils (kambss) ventill er opinn. kambsum getur veri talsverur munur eftir framleianda enda er ,,kambnmeri" einungis tilvsun. annig getur 280 s fr Competition Cams veri me annan karakter en 280 s fr Crane fyrir smu vl. Stundum er kvarta undan v a srfringum beri ekki saman um hva s ,,rtt" val kambsi fyrir smu vl; einni greininni er mlt me kvenum si en annarri me rum; a sem einn srfringurinn mlir me varar annar vi o.s.frv.
etta er ekkert elilegt og stan s a menn gefa sr lkar forsendur. Vri fari a athuga greinarnar betur kmi ljs mismunur grundvallaratrium svo sem jppuhlutfalli vlar, oktantlu bensns, yngd bls, grbnai, krfum eigenda, t.d. um eyslu, afl, nothfni bls o.s.frv. Val kambsi fylgir engri kveinni formlu, a er einstaklingsbundi og arf a alaga astum hverju tilviki - er dmiger mlamilun. Til a henni veri n arf msar upplsingar sem hr er fjalla um.

Opferli ventils ( ensku duration) er mlt grum fr v kamburinn byrjar a lyfta undirlyftunni og ar til hann httir a lyfta henni. v fleiri grur - v lengur er ventill opinn vi hvern snning ssins. annig eru til komin hugtkin ,,heitur", ,,mildur" og ,,kaldur" kambs. ar sem hringur er einungis 360 og einn hringur kambs samsvarar 720 (kambsgrum) sveifarsi gefur augalei a v meira sem opferli er grum, yfir kvenum mrkum, v lengur eru t- og sogventill opnir samtmis. a er kalla yfirlppun. v ,,heitari" sem kambs er v meiri verur yfirlppunin; v meiri sem yfirlppunin er, yfir kvenum mrkum, v erfiara vlin me a ganga lausagang og v minni verur upptakan. ,,Heitustu" sarnir myndu v ekki skila rangri fyrr en vi han snningshraa og henta v ekki 350-vlinni fyrir gtuakstur.

Vi val kambsi eru tv mikilvgustu hugtkin urnefnt ,,opferli" (duration) og ,,lyfta" (Net lift). Sara hugtaki segir til um hve hr kambur kambssins er, sem knr vippuna niur. Opferli er mlt, eins og ur segir, grum, en lyfta mm (ea tommum). Lyfta (Net lift) er ekki a sama og opnun ventils (Gross lift); ,,lyfta" er h kambs kambsi en ,,opnun" ventils er hreyfing ventilhaussins. Tveir kambsar, fyrir smu vl, geta veri jafn ,,heitir" en me misjafnlega mikla lyftu (Net lift). a fer eftir byggingu vlarinnar, .e. stimplum, kollrmi/heddpakkningu og heddi (brunahlfi) hve mikla lyftu m nota; vi kvein mrk snertast stimpill og ventill.

Um renns konar kambs er a ra: Fyrir massvar undirlyftur (stilling ventlabils nausynleg me reglulegu millibili), fyrir vkvaundirlyftur (algengastir, stilling ventlabils rf) og fyrir rllu-vkvaundirlyftur (ekki fyrir allar blokkir). Kosturinn vi rlluundirlyftu-kambs er s a me eim er hgt a lta ventil opna og loka hraar. Eigi a nota vlina vi sjlfskiptingu, srstaklega s bllinn ungur, er rlegt a velja einu repi ,,kaldari" s en vi beinskiptan kassa.
Lflegir kambsar fyrir Chevrolet 350 eru til fr flestum ekktum framleiendum. a skiptir ekki hfumli hvort velur s fr Crower, Competition Cams, Crane Cams, Isky o.s.frv,, aalatrii er a lta ekki glepjast af of hum tlum (opferli) - halda sig bara jrinni v maur sleppur aldrei vi einhverja kosti heitari kambss - anna vri skhyggja ella vru heitir sar vlum allra nrra flksbla. Kynntu r vel upplsingar framleianda kambss ur en slr til. Fu nfn hj seljanda einhverjum sem hafa nota sams konar kambs og forvitnastu um reynslu eirra. Hafu samt huga a tilfinning fyrir gangi vlar er mismunandi: a sem einum finnst fnn lausagangur fer taugarnar rum. Annars er kambs efni srstaka grein ar sem ekki er auvelt a skra tknina sem a baki br nema me gum skringarmyndum ea grfum.

TMAGR

a er til ltils a setja srhannaan kambs vl nema tryggt s a hann s rttum sta rttum tma. Til ess arf n tmahjl og tmakeju. a arf einnig a huga a v sem er milli kambss og ventla til a aflaukningin skili sr. r er htt a nota upprunalegu undirlyftustangirnar su r beinar og ekki sjanlegt slit endunum. sumum Chevrolet 350-vlum eru undirlyftustangir srstaklega hertar annan endann. S endi er merktur me lit og a sna upp ( vippuna). Kambsar eru yfirleitt seldir settum. fylgja snum undirlyftur, ventilgormar, gormahettur og splitti. Stundum fylgja einnig me settinu tmahjl og tmakeja og jafnvel ttihulsur ventilstringu/legg (r eru hins vegar alltaf me heddpakkningasettum).

UNDIRLYFTUR - VIPPUR

Ein afer til a draga r aukaverkunum ,,heits" kambss er a nota undirlyftur me strum leka, .e. vkvaundirlyftur sem halda ekki fullum rstingi t.d. lausagangi. r undirlyftur nefnast msum nfnum ensku svo sem ,,Durable duration lifters", ,,Bleeding lifters" o.fl. r gera a a verkum a optmi og opnun ventla verur minni lgri snningshraa en eykst me auknum snningshraa og er orin fullvirk vi 3000 sn/mn og umfram. rangurinn verur ari lausagangur og betri upptaka vi inngjf og hfilegra tak fyrir sjlfskiptingu. S galli fylgir gjf Njarar a blandi undirlyftur eru mismunandi a gum eftir framleianda, eim getur fylgt ventlaglamur lausagangi og er v ekki eftirsttur bnaur. En r eru kvei ryggisnet fyrir ann sem vali hefur of heitan s. Um lei og gmlu undirlyfturnar eru teknar r er vissara a mla verml eirra me mkrmli. Fr verksmiju koma sumar essara vla me eina ea tvr undirlyftur af yfirstr (10/1000"). er bkstafurinn O kjrnaur stallinn blokkinni vi gati. Taki maur ekki eftir v og setji nja undirlyftu me ,,standard" vermli gati, mistekst endurbygging vlarinnar.

Upprunalega vippan essum Chevrolet vlum er veikur punktur. Hn er formu einu lagi r stli og hert. Gallinn er s a vippan er ekki ngilega vndu og getur v opna ventla mismunandi miki. Vogarstng vippunnar er me hlutfalli 1,52 : 1 en a ir a s h kambs (lyfta) 11,5 mm rstir vippan ventlinum niur um 1,52 x 11,5 = 17,48 mm. a er ekki algengt a vogarstng vippnanna s 5-7% styttri. Ef um 7% frvik er a ra ir a a ventill, sem a opna 17,48 mm, opnar ekki nema 16,26 mm. Hver mm opnun ventla (Gross lift) skiptir miklu mli. Upprunalegu vippurnar hafa auk ess ekki ngilegt frslusvi fyrir kambs me hrri lyftu; pinnaraufin er of stutt. Hgt er a f GM-vippur me lengri pinnarauf (,,Long slot stock arm"). a getur borga sig a fjrfesta vandari vippum, gjarnan me rllu endanum sem rstir niur ventilinn. Slkar vippur tryggja a ventlar opna eins og tlast er til, auk ess sem rllan dregur mlanlega r vinmi, sem ir auki afl (jafnvel um og yfir 10 h). Rlluvippur fst settum me striskinnu og sjlflsandi r, jafnvel me hlutfallinu 1,6 :1 sem opnar ventilinn enn meira.

TILKEYRSLA

ur en skilist er vi kambs og tilheyrandi er rtt a minnast hve mikilvgt er a vl, me njum kambsi/undirlyftum, s tilkeyr rttan htt. a eru einkum fyrstu 20 mnturnar sem ra v hver ending bnaarins verur. egar vl er gangsett me njum kambsi m hn alls ekki ganga lausagang fyrstu 20 mnturnar (algeng mistk) heldur stugum 1800-2100 sn/mn. Mjg mikilvgt er a kambar og undirlyftur su rkilega smur vi samsetningu, t.d. me ,,Cam Lube" sem inniheldur molybdenum, sem er mkrskpskur mlmur, sem auveldar tilkeyrslu. Svokllu ,,btiefni", hvaa nafni sem au nefnast, nota g aldrei nja vl ea endurbygga, ef undan er skili STP sem smurefni undir hausa heddboltum. Hins vegar vel g 10W/40 ea 15W/40 smurolu hum API- gaflokki (SG/SF).

HEDDIN

Gmlu heddin m nota me gtum rangri fyrir gtubl. En til ess arf a renna stin og endurnja ventlana su eir farnir a lta sj. Ventilstringar urfa a vera gu lagi. Slitnar ventilstringar geta dregi mlanlega r afli vegna nningsvinms og rstifalls. Heddin borgar sig a fara me vlaverksti (t.d. Vlaland) og lta rstiprfa sog- og pstport og vatnsganginn. Dulin sprunga heddi, sem bi er a gera upp me rinni fyrirhfn, er vont ml og drt. S um gmul hedd a ra (fyrir rger 1976), tti a kanna mguleika a lta rykkja au njum ventilstum r harara efni, sem ola blsnautt bensn, a.m.k. pstportin. En ur en a er gert tti a taka ventlana r, rfa sog- og pstportin og skoa gaumgfilega. Su steypubrnir, nibbur og minnihttar jfnur veggjum portanna borgar sig a sltta r eim. a er auvelt a gera me borvl og setti af slpisteinum. Reyni ekki a stkka portin ennan htt heldur einungis sltta, slpa og fgja v slttari port a fleiri hestfl. Me portun, .e. stkkun porta, eykst afl vlarinnar hrri snningi og v ekki vi esu sambandi.
Portun er verk sem einungis tti a fela fagmanni. Su fjrrin meiri, er auvita hgt a kaupa srhnnu lhedd sem geta auki afli um 30-50 h umfram au gmlu endurbygg. En a eru dr hestfl. Heddboltana borgar sig a endurnja og rtt hersla, me mli og rttri r, skiptir miklu mli.


PSTI. Afl brunavlar rst af v hve miklu lofti hn getur dlt gegnum heddin. Til a f 14 ltra srefnis, sem arf til a brenna einum ltra bensns, arf vlin a dla 67 ltrum af lofti gegn um heddi en v eru 53 ltrar af gagnslausu kfnunarefni. a gefur augalei a lofthreinsari, blndungur, soggrein, hedd, pstgrein og pstkerfi hafa ll hrif ,,ndun" vlarinnar og um lei afl; v minni fyrirstaa og vinm sem er esum hlutum v meiru bensni getur vlin brennt fyrir hvert aflslag og v meira afl nst t r henni. Pstkerfi er s hlutinn sem auveldast er a endurbta me umtalsverum rangri. 10-15 h fst me pstflkjum og/ea pstkerfi me litlu flisvinmi (arf ekki a a a hljdeyfingu s ftt). Minna m a eirri aflaukningu, sem fst me endurbtum pstkerfi, fylgir sparneytni en ekki eysluaukning. Til a draga r vihaldskostnai bleigenda nota blaframleiendur pstgreinar r steypustli, en ekki flisjafnaar flkjur nema srstaklega bnum vlum (,,High performance"). pstgrein myndast rstiplsar vi tblstur slindra. Vi kvenar astur getur myndast umtalsverur mtrstingur pstgrein, .e. a sumir stimplar eigi erfiara me a koma tblstrinum fr sr en arir. essi mtrstingur veldur orkutapi.

Sjlfst flisjfnu pstgrein fyrir hvern strokk, flkjur, sem tengdar eru saman vum safnhlki talsvert lengra fr heddinu, eya essum mtrstingi. Vi a minnkar vinmi, psti greiari lei t; vlin auveldara me a n upp snningi og togi, upptakan, lgum snningshraa eykst. Af smu stum nr vlin hmarkssnningshraa skemmri tma sem svo aftur ir a togi vi hrri snningshraa verur einnig meira. ar me er komin skringin v hvers vegna flkjur (a vsu af lkri ger) eru jafn sjlfsagar torfrujeppa og kvartmlubl.

KVEIKJUKERFI

Gamla Delco platnukveikjan (fyrir 1975) stenst ekki (breytt) krfur tmans. HEI-kveikjan (High Energy Ignition), sem kom GM-blum 1975 er hins vegar pottttur bnaur, s hann lagi. Betri bnaur fst tplega fyrir essa 300 ha vl. En a sjlfsgu eru til kveikjur sem eru flottari, skrautlegri og drari. HEI-kveikjan, sem er rafeindabnaur, er til tveimur tgfum, annars vegar me hspennukefli felldu inn kveikjuloki en hins vegar me sjlfstu hspennukefli. Einn af kostum HEI-kveikjunnar, srstaklega egar um er a ra bl fyrir venjulega notkun, er a hn er me sogfltingu auk mekansku fltingarinnar (miflttaaflsfltingar).

r endurbtur sem n hafa veri gerar vlinni, me aukinni jppun og betri ndun, gera a a verkum a hn tti a vera vibragsfljtari - taka betur vi sr - veri fljtari a n hum snningshraa. En til ess a svo megi vera verur neistinn fr kveikjunni a fylgja breyttu ferli brunahlfum, t.d. verur flting neistans a vera meiri skemmri tma en ur. slinder myndast hmarksrstingur ekki fyrr en brunanum er a mestu loki aflslagi, t.d. 20 -25 eftir toppstu. Til ess a n sem mestri brunavirkni arf v neistinn a koma 25 -30 fyrr, t.d. 5 fyrir toppstu. Af essum stum er nausynlegt a breyta fltingu kveikjunnar. HEI-kveikja af einni 350-vl passar ekki alltaf fyrir ara 350-vl. HEI-kveikja, sem er vl me mengunarvrn (smog-vl me ea n hvarfa), er me mun hgvirkari mekanska fltingu en vl n mengunarvarnar. Bi sog- og mekanska fltingin getur veri me anna ferli kveikju fyrir 305-vl en 350-vl tt kveikjan s s sama a ru leyti.

Ekki er hgt a segja nkvmlega fyrir um hva sog- og mekansk flting a vera mikil grum kvenum snningshraa. Nausynlegt er a fikra sig fram me prfunum. Um rjr tmastillingar er a ra; fysta lagi tmun kveikju (nefnist ,,intermediate advance" amerskum handbkum), ru lagi sogfltiferli (vacuum advance) og rija lagi mekanska fltiferli (Centrifugal advance). Stillingar eru har hver annarri.

Tmun kveikju er einfldust. Til a sna sog- og mekanska fltingu a rfum vlarinnar arf a skipta um sogflti og yngdarklossa og gorma mekansku fltingarinnar. Sett, me mismunandi klossum og gormum, fyrir HEI-kveikjuna me innbyggu hspennukefli passar ekki HEI-kveikju me sjlfstu hspennukefli. Setti er hgt a kaupa t.d. fr Moroso ea Accel (nr. 31041 ea Crane sett sem fst hj Blab Benna). Sama gildir um sogfltinn, hann er til fyrir mismunandi mikla fltingu, t.d. fr GM (Delco) og fleirum. legg sogfltisins fr Delco eru kjrnaar tvr tlur t.d. 621 18 ea 577 10. Fyrri talan, rr stafir, eru rr sustu stafirnir hlutanmeri en hin talan, tveir stafir, er sogfltingin grum .e. 18 og 10 . Sogflti fyrir HEI-kveikjuna er hgt a f fr msum rum framleiendum t.d. fr Accel (nr. 31042) en fltiferli hans m stilla me sexkanti. Nr sogfltir og gorma/klossasett HEI-kveikju kosta samanlagt um 4.900 kr. Ntt kveikjulok og hamar kosta innan vi 2.000 kr. Endurhf HEI-kveikjan arf v ekki a kosta meira en 6.900 kr. s anna lagi. Gmlu Delco platnukveikjuna m breyta rafeindakveikju me setti fr Mallory (Unilite) a kostar um 11.000 + ntt lok og hamar. Samtals 13.000 kr (til vibtar getur komi kostnaur vegna fringar kveikjubotni).

annig getur stai a hagkvmast s a kaupa nja kveikju. Rafeindakveikjur, me ea n sogfltis, srstaklega gerar fyrir Chevrolet 350-vlar, fst fr Mallory, MSD, Accel og fleirum. r kosta fr 23.000 - 30.000 kr. Me tilliti til bensnsins, sem hr er bostlum og ess, a blinn a nota almennum akstri, er sogfltir tvmlalaust betri kostur. Sumar essara kveikja eru me stillanlegri sog- og mekanskri fltingu. rum fylgja gormasett og stillifringar til a breyta hreyfingu fltiklossanna. Kveikjurnar passa a ru leyti eins og um frumbna vri a ra. Lengri klossagormar eru linari annig a fltiferli hefst fyrr. yngri klossar me lngum gormum gera a a verkum a fltingin verur mest lgri snningi. yngdartala er stundum kjrnu klossana annars notar maur brfavikt. tflu er snt dmi um breytingu kveikjutma og fltingu sem virkai gtlega 300 ha 350-vl. r upplsingar m ef til vill hafa sem tgangspunkt Me v a nota 10 sogflti sta 18 og 16 kveikjutma sta 14 nst meira afl t r vlinni en eyslan eykst hins vegar mlanlega, srstaklega lengri akstri.

sama htt og me fltingu og kveikjutma arf a fikra sig fram me kerti. a getur fari eftir notkun blsins og aksturslagi hvaa ger af kertum reynist best. Algengasta kerti 350-vlunum er AC R45TS (TS = Extended tip = me framlengdu skauti). Eftir endurbturnar og aflaukninguna er elilegt a velja einu repi kaldara kerti, t.d. AC R44TS ea samsvarandi svo sem Champion RV12YC ea NGK BPR5FS. (,,Kaldara" kerti olir meiri hita brunahlfi). handbkum er yfirleitt gefi upp grarlega miki kertabil HEI-kerfunum ea fr 1,5 - 2,0 mm. stan fyrir v eru mengunarkrfur, sem ur var erfitt a uppfylla me minna kertabili. Nori er kertabili haft minna ea um 1,0 mm. a gefur gan neista og lengir endingu hspennukeflisins. Notau nja kertari af vandari ger. Me v a festa eim tryggilega, me til ess gerum striklemmum, og halda eim hreinum endast eir a.m.k. tvfalt lengur.

NNUR ATRII a getur veri meira en peninganna viri a fara me blokkina vlaverksti (t.d. Vlaland ea Kistufell) og lta sja hana sda me tilheyrandi hrstivotti. Um lei skaltu lta mla kambslegurnar og skipta um r ef ess arf en eir hafa srstakt hald til ess. En ur en fari er me blokkina borgar sig a losa botntappana r smurganginum v vi sest oft ykkt lejulag sem annars gti seti eftir. Hj Kistufelli er hgt a f hedd kaldhreinsu me smu tkni og notu er flugvlainai en s mefer skilar eim tandurhreinum. slpaan ea renndan sveifars eru settar njar legur. Fagmenn nota nja hfulegubolta og stangarlegubolta/rr nema eir viti a eir su nlegir. Smurdlu (hjl) og framhjhlaupsloka borgar sig a endurnja. Nausynlegt er a mla smurbil allra lega me plastmli. A ru leyti vsast til annarra greina Blnum um vlavigerir.

stan fyrir v a gefi er upp verml sveifarsslegu 400-vlinni er s a annig er auveldara a ekkja 400-sveifars fr 305/350. Me 400-sveifarsi og tborun 0.030" m auka slagrmi 350-vlar 6,3 ltra (383 CID). a eina sem arf a gera vi sveifarsinn er a renna 0.200" af hfuleguvlum.

Vlarki er einhver einn stafur af eim sem sndir eru tflum. msum uppslttarritum og vigerabkum, jafnvel fr GM sjlfu, er ekki gerur greinarmunur 305 og 307-vl og kinn ,,Y" v sagur tkna 305. etta flkir mli neitanlega. Vi gera essara taflna hefur veri stust vi ,,Mitchell Collision Estimating Guide" yfir GM bla. Taflan nr einungis yfir Chevrolet bensnvlar me smrri blokkinni. Fram a 1980 er verksmijunmeri (VIN) 13 stafir og er dyrastaf. Fr og me 1981 er verksmijunmeri 17 stafir og er efst mlabori og lesi a utanfr. a srkennilega vi etta kakerfi er a a er allt anna fyrir vinnublana. Eins og sj m er ,,Y" nota bi fyrir 307 og 350, a sem skilur milli er rgerin. eldri blum er verksmijunmeri dyrastaf en ofan mlabori eim nrri.

tt metrakerfi hafi veri innleitt bandarskri blaframleislu ri 1977 er tommukerfi lfseigt. Vlar eru enn ann dag dag einkenndar me slagrmi rmtommum.

Copyright 1998 Le M. Jnsson