Leitarvél: Hægt er að leita uppi valið efnisorð í textanum. Stutt er á Ctrl-F og orðið skrifað í gluggann.

(Spurningar sem borist hafa frá lesendum Vefsíðu Leós (www.leoemm.com) og Leó M. Jónsson vélatæknifræðingur hefur svarað með netpósti og í DV-bílum (á mánudögum).

ER BÍLLINN TILBÚINN Í FERÐALAGIÐ?

Með einföldu eftirliti með ákveðnum hlutum þarftu ekki að hafa áhyggjur af því að bíllinn þinn taki upp á því að bila í sumarferðalaginu eða valda þér óþægindum á einhvern annan hátt.
Hver sem er getur gengið úr skugga um þessa hluti.


KÆLIKERFIÐ Vantar vökva á kerfið? Á vatnskassanum er lok. Það lok skaltu ekki opna nema vélin sé örugglega köld. Til hliðar við vatnskassann er yfirfallskútur úr plasti. Hann þekkist m.a. á því að fremur grönn slanga liggur frá honum í vatnskassann (í sumum bílum er auðvelt að ruglast á rúðusprautugeymi og yfirfallskúti kælikerfis). Utan á yfirfallskútnum er merking sem sýnir hve borð vökvans á að vera hátt þegar vélin er köld og þegar vélin er heit. Þurfi að bæta á kerfið er hellt í yfirfallskútinn. Hann má opna hvort sem vélin er heit eða köld.
Skoðaðu enda vatnshosanna sem liggja frá vatnskassanum, önnur neðst úr kassanum og í stút vatnsdælunnar neðarlega á vélinni en hin efst úr kassanum og í vatnslásinn ofarlega á vélinni (heddinu). Sjáirðu merki um leka með stútunum skaltu herða hosuklemmurnar. Leki hosa þarf að skipta um hana.
Í gegn um þilið, hvalbakinn, aftan við vélina, liggja tvær slöngur að miðstöðinni inni í bílnum. Þær tengjast vélinni á tveimur stöðum, önnur vatnsdælunni en hin heddinu. Á þessum slöngum eru samskeyti. Sjáist merki um leka þarf að herða á hosuklemmunum eða endurnýja slöngurnar.
Kælikerfinu tilheyra oft grennri vatnsslöngur sem tengjast soggreininni rétt neðan við blöndunginn (til að hita bensínblönduna svo hún eimist betur). Skoðaðu þessar slöngur og lagfærðu eða skiptu um ef þú finnur leka.
Settu ekki vatn á kælikerfið. Á því á að vera frostlögur blandaður til hálfs með vatni allan ársins hring. Leki í kælikerfi er algeng bilun í bílum á ferðalögum.

KVEIKJUKERFIÐ Auk vatnsleka munu gangtruflanir vera algengustu bilanir þegar farið er að aka lengri vegalengdir með hlaðinn bíl. Langflestir bensínbílar eru núorðið með rafeindakveikju (engar platínur) og sumir eru kveikjulausir. þrennt er algengasta uppspretta bilana í kveikjukerfinu og í þessari röð: Útfelling á leiðslutöppum innan í kveikjuloki, léleg kerti og ónýtir kertaþræðir.
Til að losa kveikjulokið og skoða það að innanverðu þarf oftast stjörnuskrúfjárn en í einstaka tilfellum sk. torx-skrúfjárn (fást í settum á bensínstöðvum). Til að hreinsa það og kveikjuhamarinn, þarf einungis nett skrúfjárn. Þetta er gert varlega og þannig að hvíta hrúðrið á töppunum innan í kveikjulokinu er skrapað af með skrúfjárninu. Vísinn á kveikjuhamrinum er nóg að pússa með sandpappír. Fjöðrina ofan á honum borgar sig ekki að eiga við.
Blásið úr lokinu áður en það er sett á aftur og úðið yfir það með rakavara fyrir kveikju sem fæst á næstu bensínstöð (hristu brúsann vel áður en þú úðar).
Oft nægir þessi einfalda aðgerð til að merkjanleg breyting verður á lausagangi vélarinnar, vinnslan eykst og eyðslan minnkar.
Til að kanna hvort kertin séu í lagi nægir að taka eitt þeira úr.
En áður en þú gerir það skaltu láta vélina kólna vel. Flestar vélar eru núorðið með hedd úr áli og geta gengjurnar í kertagötunum skemmst ef kertin eru skrúfuð þegar heddið er heitt.
Ef þú hefur ekki loftþjöppu skaltu fara með grannt skrúfjárn niður með kertinu til að losa óhreinindi sem kunna að vera þar, losa upp á kertinu og blása síðan niður með því áður en það er skrúfað úr.
Kerti slitna þannig að neistinn eyðir skautinu og sést þá greinilega geil eða þynning á neðra L-laga skautinu þar sem neistinn hleypur á. Sé svona slit sjáanlegt borgar sig að skipta um öll kertin.
Kertabil er alltaf gefið upp í handbók bíls (spark plug gap) og oft á miða í húddinu. Treystu því ekki, þegar þú kaupir ný kerti að bilið á þeim sé rétt. Millimál til að mæla kertabil fæst á öllum bensínstöðvum.
Kertaþræðir geta gert manni lífið leitt. Til að draga úr útvarps-og sjónvarpstruflunum eru notaðir þræðir með leiðandi kolefni í stað málms. Sé slíkum þráðum ekki vel fest í þar til gerðar klemmur á vélinni styttist ending þeirra verulega. Fyrstu merki um slaka kertaþræði eru oft truflanir (tikk) í útvarpstæki bílsins þegar farið er á milli stöðva á FM-bylgju. Til þess að ganga úr skugga um ástand þráðanna þarf viðnámsmæli. Viðnám allra kertaþráða á að mælast svipað. Frávik, áberandi meira viðnán, þýðir að þráður er ónýtur.
Það er ekki mikið mál að skipta um þræðina. Vissara er að skipta einungis um einn í einu því það er ekki sama í hvaða röð þeir eru frá kveikjunni.
Ljúktu yfirferðinni yfir kveikjukerfið með því að rekja allar grannar sogslöngur sem liggja frá soggreininni, blöndungnum og kveikjunni (flýtinum). Athugaðu hvort slöngurnar séu heilar í endann, þéttar uppi á stútum og á samskeytum. Sé einhver þessara sogslangna lek eða laus dregur vélin falskt loft en við það vinnur hún verr og eyðir meiru.

VIFTUREIMIN Það er ótrúlegt hvað munar mikið um jafn lítinn og ódýran hlut og viftureimina. Slitni hún, eða slúðrar laus, ferðu ekki lengra á bílnum. Hafi ískrað í reiminni af og til um tíma borgar sig að skipta um hana. Þegar viftureim er rétt strekkt á að vera hægt að sveigja hana niður sem nemur fingurbreidd; hana má ekki strekkja svo mikið að enginn sveigjanleiki sé merkjanlegur.
Smurstöðvar skipta um viftureim, sé þess óskað, um leið og skipt er um smurolíu/síu. Reimin kostar ekki mikið en slitni hún fer bíllinn ekki lengra.
OG ALLT HITT SMUROLÍAN. Mældu smurolíuna á vélinni eftir að bíllinn hefur staðið í 5-10 mín eða lengur. Sé olían dökk, svört og/eða bensínlykt af henni skaltu láta skipta um smurolíu og smursíu. Sé smurolían greinilega hrein skaltu ekki skipta um hana, þá nægir að bæta á ef vantar.
BREMSUVÖKVINN. Gáðu hvort vökva vantar á bremsukerfið og kúplingu. Stundum er sami geymir fyrir hvort tveggja og er hann yfirleitt á hvalbaknum á móti pedulunum. Þú setur bremsuvökva einnig á kúplinguna. Sá bremsuvökvi sem seldur er á bensínstöð passar á alla bíla.
RÚÐUSPRAUTAN. Þú finnur geyminn fremst í húddinu innan á öðru hvoru frambrettinu. Tappinn er oftast merktur með mynd af rúðu/þurrkum. Það getur komið sér illa vanti vökva eða vatn á rúðusprautuna.
LOFTSÍAN. Loftsíu ætti að skipta um á 25-35 þús. km fresti.
Tíðari skipti eru óþörf, a.m.k. ef notuð er FRAM sía. Sé síðan áberandi óhrein skaltu skipta um hana; eyðslan minnkar við það.
ÞURRKUBLÖÐIN. Séu þurrkublöðin óskemmd má oft gera þau eins og ný með tusku sem vætt er í kveikjarabensíni eða ísvara. Þannig má auðveldlega þrífa af þeim tjöru sem sest hefur fyrir. Séu blöðin skemmd færðu ný á næstu bensínstöð; þeir skipta meira að segja um þau fyrir þig.
VARADEKKIÐ. Gáðu hvort nægur loftþrýstingur er í varadekkinu og hvort þú getur losað það sé því fest á einhvern hátt. Er tjakkurinn á sínum stað? Hvað með öryggisþríhyrninginn, vasaljósið og sjúkrakassann? Taktu felgulykilinn og kannaðu hvort þú getur losað felgurærnar með honum. Margir hafa lent í því að ná hjóli ekki undan vegna þess að það hefur verið ofhert með þrýstiloftsknúnum lykli á dekkjaverkstæði; þess eru jafnvel dæmi að fólk hafi slasað sig við slíkar tilraunir úti á þjóðvegi.
PÚSTKERFIÐ. Núorðið eru flest pústkerfi hengd upp með til þess gerðum gúmhringjum. Þannig geta þau fjaðrað í festingunum og bila því síður. Kíktu undir bílinn og athugaðu hvort gúmhringirnir eru allir á sínum stað og í lagi. Þeir eru yfirleitt tveir á hverri festingu, hvor sínum megin og festingarnar oftast 2 eða 3. Gúmhringirnir fást í Fjöðrinni, Bílanausti og á sumum bensínstöðvum. auðvelt er að smokra hring upp á festingu. Sé haldið af stað með pústkerfið dinglandi eru líkur á því að það verði ekki samferða heim.
DEMPARAR. Um leið og þú skoðar pústkerfið skaltu líta á demparana. Sé olíuleki greinilegur (blautur) er komið að endurnýjun. Demparar eru alltaf endurnýjaðir tveir og tveir saman, þ.e. báðu megin að aftan, báðu megin að framan eða allir fjórir samtímis.
DEKKIN. Mældu þrýstinginn í dekkjunum og hafðu hann samkvæmt upplýsingum í handbók bílsins. Upplýsingarnar geta einnig verið á límmiða í dyrakarmi (bílstjórahurð) eða innan á bensínloki.
Réttur og jafn þrýstingur í dekkjum eykur endingu dekkjanna, gerir bílinn stöðugri og öruggari.
RYKIÐ. Akirðu malavegi í þurru veðri geturðu minnkað rykmengun inni í bílnum með því að beita miðstöðvarblásaranum.
Hafðu allar rúður lokaðar. Stilltu miðstöðina á kaldan blástur, ef heitt er úti, og ytri hringrás. Settu síðan blásarann á mesta hraða. Með þessu móti byggir miðstöðvarblásarinn upp yfirþrýsting inni í bílnum og rykið á ekki jafn greiða leið inn. Í miðstöðinni er ryksía sem loftið fer um áður en það kemur inn í farþegarýmið.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

DEMPARAR Í ECONOLINE

Spurt hvort nýju ,,Sensa-Trac" dempararnir frá Monroe muni henta fyrir Ford Econoline 4x4 sem hefur verið hækkaður og er á 36 tomma dekkjum? Svar: Nei þeir henta ekki. Þótt sjálfvirku ,,Sensa Trac" dempararnir séu athyglisverðir
eru þeir fyrst og fremst gerðir fyrir fólksbíla. Bestu demparar sem völ er á fyrir Econoline 4x4 eru Koni demparar.
Vaxi mönnum verðið í augum er eðlilegt að taka það með í reikninginn að Koni dempara má aðlaga að breyttum bíl og þá má endurbyggja mörgum sinnum og eru því fjárfesting til lengri tíma. Næst besti kosturinn fyrir Econoline er, að mínum dómi, stillanlegir Ranco 9000 demparar. Hannesi bendi ég á líklega eru ekki allir Econoline eigendur mér sammála í þessu efni, en spurt var um mitt persónulega álit.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

FELGUR MÁLAÐAR

Það getur verið erfiðleikum háð að úða grunni og lakki á felgur án þess að hluti efnanna lendi á dekkjunum. Gerist það klúðrast verkið og ánægjan af því verður takmörkuð. Vandinn er sá að flestar tegundir límbanda tolla illa á gúmi og því illgerlegt að líma á til að hylja það. Ein lausn á þessu vandamáli er sú að nota felguhring, sem skorinn er út úr pappa. Hringurinn, sem hafður er í 2 stykkjum, er settur upp á kantinn á felgunni og límdur saman með límbandi. Hann hylur nægilega breiðan bekk á dekkinu næst felgunni þannig að hægt er að sprauta felguna eða handmála án þess að úði eða dropi lendi á dekkinu. Auðvelt er að forma pappahringinn eftir felgunni. Pappinn er lagður ofan á felguna og barið létt ofan á hann með hamri þar sem felgubrúnin er undir, við það skerst pappinn og rétt form myndast sem fylgir ytri brún felgunnar.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

HVÍT RÖND/HLIÐ Á DEKKJUM ÞRIFIN

Margir eldri klassískir bílar eru með breiðar hvítar hliðar á dekkjum. Sumir nýlegri amerískir bílar eru með hvíta rönd á dekkjunum. Þessi hvíti hluti á dekkjunum gulnar og/eða safnar á sig óhreinindum og því þarf að þrífa hann öðru hverju. Mörg leysiefni virka vel, svo sem bensín og white spirit (hvítspíri?). Gallinn við þau er hins vegar sá að þau leysa upp yfirborð gúmsins sem þá slitnar, verður límkennt og óhreinkast örar en ella. Betra er að nota stálull sem inniheldur sápu. En stálullin, eins og leysiefnin, gengur dálítið á hvíta efnið. Enn betra er að nota Ajax glerhreinsilög og skola síðan af með hreinu vatni. Sé Ajax glerhreinsirinn notaður þarf að núa flötinn dálítið til að óhreinindin losni og röndin verði skærhvít.
Hvort sem notaður er hvítspíri, stálull eða Ajax glerhreinsir má auka endinguna með því að bera yngingarúða (PVC-restorer) á hvíta flötinn (og reyndar einnig á þann svarta sem þá verður einnig eins og nýr). Yngingarúðinn gefur gúminu gljáa og þann eiginleika að hrinda frá sér óhreinindum.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

RIGNIR UPP Í NEFIÐ!

Spurning: Fyrirspyrjandi sagðist vera búinn að leita dyrum og dyngjum að upppumpuðum gúmpúðum til að setja inn í gormana að aftan á Chevrolet Caprice. Hann sagði að margir leigubílstjórar hefðu notað þessa púða til að lyfta amerískum bílum og auka burðargetu þeirra með því að ýmist dæla í þá eða hleypa úr þeim, jafnvel með takka inni í bílnum. Púðarnir hafi síðast fengist í settum hjá Agli Vilhjálmssyni en hafi horfið af markaðnum þegar sú bílverslun hætti. Símon spyr hvort þessir púðar séu fáanlegir einhvers staðar?
Svar: Þessir púðar voru til hjá Toyota aukahlutum fyrir ekkert mjög löngu síðan.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

FREKARI PRÓFUN: HVAÐ ENDAST DEKK LENGI?

Langtímaprófun Bílsins á algengum fjölskyldubílum hefur vakið athygli. Lokið er prófun á Daihatsu Charade 1988 sem ekið var 100 þúsund km á 42 mánuðum. Renault Clio var til til prófunar (250 þús. km). Rúm 3 ár er að vísu langur tími en er samt sem áður ekki óeðlileg notkun á fremur mikið notuðum fjölskyldubíl nú til dags. Sé farin skoðunarferð um stórt bílastæði á annatíma, t.d. við stóra kjörbúð má sjá áberandi léleg dekk undir mörgum bílum. Misslitin dekk, sléttslitin dekk, dekk af mismunandi gerð (jafnvel stærð), dekk sem eru svo lin að hliðarnar eru orðnar áberandi svartar af því að hitna. Margir bíleigendur virðast trassa að mæla þrýsting í dekkjum og halda honum jöfnum. Líklegasta skýringin er sú að margir líti á dekk sem kostnaðaratriði fremur en öryggisbúnað. Misjafn þrýstingur í dekkjum getur ráðið því hvernig bíll hagar sér þegar mest á reynir, t.d. þegar þarf að snarbremsa - getur einfaldlega ráðið því hvort slys verður eða ekki. Þeir sem leggja leið sína á vikuleg uppboð á tjónabílum hjá tryggingafélögunum hafa, sumir hverjir, tekið eftir því hve bágt ástand dekkja er á sumum bílum sem borgaðir hafa verið út, eins og sagt er. Er það rétt, sem heyrst hefur, að hægt sé að kaskótryggja bíl sem er á sléttum, ónýtum dekkjum vegna þess að engin skoðun eigi sér stað við kaup á kaskótryggingu? Til að koma til móts við bíleigendur, vegna óhóflegra aðflutningsgjalda á dekkjum, hefur sú regla verið við lýði að dekk teljist lögleg og í lagi sé dýpt mynstursins meiri en 1 mm.

Á meðal tæknimanna sem fjalla um bíla á ýmsum vettvangi er það viðurkennd regla að dekk teljist ekki örugg eftir að dýpt mynsturs er orðið 3 mm eða minna. Löggjafinn virðist ekki taka mikið tillit til þess að bíldekk er þýðingarmesti öryggishlutur bíls. Veggrip verður aldrei meira en það sem dekk gefur og veggrip er forsenda þess að hægt sé að hafa fulla stjórn á bíl. Dekk eru ekki öryggisatriði í augum hins opinbera heldur tekjulind: Fólk er, í bókstaflegri merkingu, hvatt til að spara við sig dekk og nýta þau sem best - helst þar til bíllinn fær ekki fulla skoðun vegna þeirra.
Af þessum ástæðum skiptir ending dekkja mjög miklu máli fyrir bíleiganda, fyrst og fremst vegna öryggisins og síðan vegna reksturskostnaðar bílsins. Tímaritið Bíllinn mældi endingu þriggja tegunda dekkja undir Daihatsu Charade í 100 þúsund km prófuninni. Þrenns konar dekk voru prófuð og miðaðist ending þeirra við 3 mm mynsturdýpt. Niðurstöður voru eftirfarandi:
- Bridgestone sumardekk, sem voru undir bílnum nýjum, 155 SR 13 (radial) 40 þúsund km ending.
- Marshal heilsársdekk 165 SR 13 (radial) 55 þúsund km ending.
- Hankook heilsársdekk 175 SR 13 (radial) 50 þúsund km ending.*
* Þess ber að geta að Hankook dekkin voru ekki fullnotuð þegar prófun bílsins lauk en með hlutfallareikningi mátti reikna þessa endingu út. Einnig verður að hafa í huga að dekk endast yfirleitt betur undir nýjum óslitnum bílum en bílum sem búið er að aka mikið. Í þessum prófunum var dekkjunum víxlað reglulega samkvæmt tilmælum framleiðanda bílsins. Bæði Marshal og Hankook eru framleidd í Suður-Kóreu. Dekkin voru með heilsársmynstri, þ.e. ekki snjódekk og ónegld. Grip þeirra beggja reyndist ágætt í snjó. Þessi kóreönsku dekk voru fyrst og fremst valin til prófunar vegna þess að þau voru ódýrustu dekkin á markaðnum. Ending þeirra kom því á óvart. Þess ber einnig að geta að hvort um sig, Marshal og Hankook, reyndist mjúkt og hljóðlátt. Þessi dekk þyngdu ekki stýrið og það hvein nánast ekkert í þeim á malbiki þrátt fyrir nokkuð gróft munstur.
Rétt er að benda á að ný Marshal og Hankook dekk, á þeim tíma sem þau voru keypt vegna þessarar prófunar, kostuðu svipað og notuð endursóluð radíaldekk. Marshal dekkin virðast ekki vera lengur á markaðnum en samkvæmt upplýsingum Hjóbarðahallarinnar hf. í Reykjavík eru Marshal dekk seld af þeim en nú undir vöruheitinu ,,Kumho". Það er áreiðanlega engin tilviljun að Michelin er einn stærsti, ef ekki langstærsti framleiðandi dekkja í heiminum. Það segir sig sjálft að um gæðamerki er að ræða. En Michelin eru dýr dekk. Því lék okkur á ritstjórn Bílsins forvitni á að vita, í ljósi reynslunnar af ódýru dekkjunum, hvort það borgaði sig að kaupa Michelin vetrardekk, þá væntanlega gæðanna vegna. Það vill svo til að við erum með óslitinn bíl af algengri stærð (Renault Clio) til prófunar. Við viljum fara að tilmælum Gatnamálastjórans í Reykjavík og sleppa nöglunum en fara því mun varlegar í staðinn. Við völdum því Michelin vetrardekk af tegundinni XM+S 200 en þau hafa, að sögn seljandans, frábært grip sem m.a. gerir það að verkum að minni þörf er fyrir nagla. Fyrir þessi dekk verður að greiða nærri tvöfalt verð ódýrustu snjódekkjanna á markaðnum af sömu stærð. Að sögn seljandans er fjárfestingin réttlætanleg af þremur ástæðum: Í fyrsta lagi endast dekkin betur, í öðru lagi á maður að komast á þeim lengra í vetrarófærð og í þriðja lagi eru þau öruggari (vandaðri en önnur dekk). Nú hefst prófunin og verður sagt frá henni í næstu tölublöðum Bílsins. Vonandi verða þá einhverjir einhverju nær um hagkvæmni dekkjakaupa.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

DEKKJASTÆRÐ?

Spurt: Hvað þýðir t.d. stærðarmerkingin 185 70-R13 á dekki?.
Hann sagðist hafa áhuga á að fá breiðari dekk af svipaðri hæð en væri ekki klár á því hvaða stærðmerking ætti við.
Svar: Stærðarmerking dekkja segir til um breidd sólans, hæð dekksins, tegund þess og þvermál felgu í tommum. Í þessu tilfelli er 185 breidd sólans í mm. 70 táknar prófíl dekksins, þ.e. hæð þess frá felgubrún upp á sóla og er gefið upp sem hlutfall af breidd sólans, í þessu tilfelli 70%. Hæð dekksins frá felgu upp á sóla (eða frá vegi upp á felgubrún) er því 0,7 x 185 = 129,5 mm. Með felgubrún er átt við burðar/þéttibríkina á felgunni sem dekkið hvílir á. Svokölluð lágprófíldekk eru með breiddar/hæðarhlutfall 60% og lægra. Hæð dekksins er tvisvar sinnum 129,5 mm en þvermál þess fæst með því að bæta við þá tölu þvermáli felgunnar í tommum sinnum 25,4 til að fá millimetra.
Ætli maður að fá jafn hátt dekk en 10 mm breiðara myndi 195 65 R 13 henta (hæð 126,7 mm). 10 mm breiðara dekk með sama prófíl, t.d. 195 70 R13 í stað 185 70 R13, myndi jafnframt hækka bílinn (136,5 - 129,5 = 7 mm). Bókstafurinn ,,R" stendur fyrir ,,Radial" og talan 13 er þvermál felgu í tommum.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

FLEIRI EN EINN DEMPARI

Og af því jeppar koma til tals má minnast á atriði sem virðist útbreiddur misskilningur. Ég hef orðið var við að sumum finnst ,,flottara" að hafa tvöfalda dempara (eða helst þrefalda) undir upphækkuðum jeppa. Í því skyni gæti ég ímyndað mér að þeir kaupi tvö pör af dempurum (þ.e. af sama týpunúmeri). Demparar á jeppa sem ekið er í alvöru torfærum verða fyrir annars konar álagi en í venjulegum akstri. Í torfærum geta demparar sjóðhitnað á svipaðan hátt og reiðhjólapumpur gera við notkun. Þegar dempari hitnar myndast loftbólur í olíunni (hún sýður), hitinn eyðileggur þéttingar; afleiðingin verður sú að demparinn missir máttinn - hættir að virka. Til þess að auka hitunarþol dempara er komið fyrir í sumum þeirra eins konar púða úr niturgasi undir miklum þrýstingi (gasdemparar). Gasið gegnir því hlutverki að halda nægilegum þrýstingi á olíunni til að hún sjóði ekki við hitnun.
Í torfærum gildir að hafa fjöðrunina mjúka og að mýktin haldist jöfn allt hreyfisvið öxlanna í lóðréttu plani. Mjúk fjöðrun dugar betur í torfæru og reynir meira á dempara en stinn fjöðrun. Með því að láta fleiri dempara mæta sama álagi, t.d. tvo í stað eins við hvert hjól, minnkar álagið á hvern dempara um helming og þeir hitna minna. Það gefur augaleið að til þess að fjöðrunin virki áfram jafn vel með fleiri dempurum verður að velja mýkri dempara. Sem sagt: Þegar notaðir eru tvöfaldir demparar er það gert til að auka endingu og um leið eru valdir demparar sem eru a.m.k. helmingi mýkri en sá sem þeir koma í staðinn fyrir - þetta er einfaldlega tæknilegt atriði en ekki einhverjir heimskulegir stælar.


Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

RANCO 9000

Án þess að vera í beinu framhaldi má nefna að Ranco 9000 demparar fyrir jeppa eru með stillihnappi þannig að hægt er að stilla fjöðrunina á mýkt fyrir torfærur eða verri veg og síðan aftur á stinna fjöðrun fyrir malbik. Ranco 9000 (Bílabúð Benna) er einnig hægt að fá með fjarstýrðri stillingu þannig að breyta má eðli fjöðrunarinnar með hnappi í mælaborðinu.
Stillanlegu dempararnir eru til fyrir flestar tegundir jeppa og stærri fjórhjóladrifna sendibíla.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

STÝRISVÉL Í RANGE ROVER

Spurt hvaða vökvastýrismaskínu frá Saginaw hann gæti notað í breyttan Range Rover en í honum þarf stýrisarmurinn að snúa beint fram? Einnig barst talið að hljóði frá gír- og millikassa í Range Rover.
Svar: Vandinn við Saginaw stýrismaskínur er sá að í þeim bílum þar sem sektor-armurinn snýr ekki aftur, t.d. 90 gráður út á hlið, eins og í GMC Pickup o.fl. passar snúningssviðið ekki. Því þýddi ekki að snúa arminum 90 gráðum á rillunum, til að hann snéri beint fram. Það er eflaust hægt að finna Saginaw maskínu sem hægt er að mixa í Range Rover en þeir sem þekkja til segja að einfaldast sé að nota vökvamaskínu úr Chrysler Van eða Aspen/Volare. Auðvelt er að breyta festingum fyrir hana þannig að hún passi og sektor-armurinn af Range Rover stýrismaskínunni mun passa á hana og er þá notaður áfram.
Hljóð, þ.e. hvin, í gírkössunum má oft minnka umtalsvert með því að blanda sleipu, þ.e. efni sem dregur úr núningsviðnámi, saman við smurolíuna. Efni af þessu tagi, sem hafa verið auglýst í Bílnum, og sem við höfum prófað með árangri, eru ,,Wynn's HP Gear lube" (Fæst á flestum smurstöðvum. Er í litlum túpum; ein fer í gírkassa og önnur í millikassa) ,Swedol Gear Additive" (G.S. varahlutir) og Militec (Stilling, smurstöðvar o.fl.). Ef nauðsynlegt er að skipta um legur í gírkassanum, t.d. fremstu leguna, er mikilvægt að hún sé forsmurð á réttan hátt:
Eftir að legan, ný eða notuð, hefur verið hreinsuð með white spirit og blásið úr henni með þrýstilofti er hún pakk-smurð, sem kallað er, með sérstakri legufeiti frá FAG (fæst í Fálkanum). Feitin er sett í lítinn plastpoka, legan sett ofan í pokann og feitin síðan kreist inn í hana. Með þessu móti má auka endingu legunnar og draga úr hljóði frá henni.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

VIRKASTA RYÐVÖRNIN

Á haustin og veturna reynir mest á lakkhjúp bílsins sem aðalryðvörn hans. Sand- og saltrok, fljúgandi rusl, frost og þýða á víxl hamast á lakkinu. Því meiri óhreinindi sem eru á yfirborðinu því betur loðir saltið við og því hraðari verður tæringin.
Margendurteknar rannsóknir hafa sýnt að virkasta ryðvörnin sem um getur er þrifnaður; hreinn bíll ryðgar margfalt hægar en óhreinn. Tjaran er einn versti óvinurinn því klístrið sem henni fylgir heldur óhreinindum, raka og salti að lakkinu.
Þegar notað er tjöruleysandi efni, næst bestur árangur þegar því er úðað á bleyttan flöt með sprautu, t.d. mun meiri árangur en ef efnið er borið á þurran flöt með tvisti eða svampi. Úðið yfir allan bílinn og látið standa á, án þess að þorna, í nokkrar mínútur, þvoið síðan af með bílakústi og skolið vel með vatni.
Til að losna við tjöruna þarf stundum að úða tjöruleysi tvisvar.
Bón virkar á lakkaðan flöt eins og ísing á vegyfirborð; fyllir upp hrufur í fletinum og gerir hann hálan þannig að hann hrindir frá sér vatni og óhreinindi ná ekki fótfestu. Hreinn og bónaður lakkflötur skemmist síður en óhreinn.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

NÝTT RAIN-X

Spurt: Hvernig má losna við fituslikju á framrúðu?
Svar: Margir þekkja vatnsfæluna Rain-x. Þeir sem ekki þekkja efnið ættu að prófa það. Eftir að framrúðan (og aðrar rúður) hafa verið þrifnar rækilega er rain-x, sem er glær vökvi í 200 ml. brúsa, borið á þurra rúðuna og strokið síðan af eftir þornun, þ.e. notað eins og venjulegt bón. Þannig myndar efnið vatnsfælna filmu á yfirborði glersins og gerir það að verkum að vatnsdropar tolla ekki á glerinu. Með rain-x má segja að loftið, sem leikur um framrúðuna á ferð, taki við hlutverki þurknanna - þær þarf síður að nota, jafnvel ekki í ausandi rigningu. Um leið er bílstjórinn laus við hvimleiða fituskán sem vill myndast á eftir hverri yfirferð þurknanna; útsýn verður betri og aksturinn öruggari í slæmu skyggni. En rain-x gerir meira því það hindrar að óhreinindi festist á rúðum og ljósglerjum og talsvert auðveldara verður að skafa ís af rúðunum.
Hingað til hefur rain-x verið í gulum brúsum. Nú er komið á markaðinn annað rain-x til viðbótar því eldra; nýtt Rain-x- Anti-Fog (í svörtum brúsum). Þegar það nýja er borið á rúður að innanverðu og á baksýnisspegil hættir móða að myndast innan á rúðunum. Efnið er borið á eins og bón og á að endist vikum saman. Nýja rain-x má einnig nota á spegla í baðherbergjum og sturtuklefum til að móða myndist ekki á þeim. Þá höfum við heyrt að skipstjórar fiskiskipa hafi notað nýja rain-x til að koma í veg fyrir að móða myndaðist innan á rúðum stýrishússins. Rain-x fæst á næstu Shellstöð og víðar.


Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

GYLLING

Lesandi spyr hvaða fyrirtæki það væri í Keflavík sem gyllti stafi á bíla?

Svar: Fyrirtækið sem veitir þessa þjónustu nefnist Rafgull (sími 421 5020) og var, síðast þegar ég vissi, til húsa í BG-kringlunni í Keflavík.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

ÓHREINT ÁKLÆÐI - RÁÐ VIÐ ÞVÍ

Brunagöt eftir sígarettur eyðileggja klæðningu bíls. Við þeim er ekkert að gera annað en að viðurkenna verðrýrnun bílsins. Óhreint áklæði, sem ekki er rifið eða skemmt að öðru leyti, er hins vegar viðráðanlegt vandamál, a.m.k. í flestum tilfellum. Á bensínstöðvum og í bílabúðum er úrval efna sem eiga að hreinsa óhreinindi úr áklæði. Gæði og virkni þeirra eru eins misjöfn og þau eru mörg. En eigi að hreinsa bíl, að innanverðu, á hraðvirkan hátt (bæði sæti og gólfteppi) er ein aðferð öllum öðrum árangursríkari. Hún er sú að taka á leigu teppahreinsivél með aukabúnaði fyrir áklæði og nota sérhæfð efni fyrir verkefnið. Þau efni fást venjulega hjá þeim sem leigir hreinsivélina.
Við höfum prófað þessa þjónustu. Við leigðum eina helgi teppa- og áklæðahreinsivél hjá BESTA. Við keyptum, samkvæmt ráðleggingum sölumanns, sérstakt hreinsiefni sem jafnframt átti að afrafmagna áklæði og húða trefjar þess þannig að þær hrintu frá sér óhreinindum. Um það síðastnefnda getum við ekki dæmt þar sem of skammt er um liðið. Hins vegar varð slík breyting á bílnum, innvortis, að því verður varla með orðum lýst. Við fórum yfir sætin með til þess gerðum búnaði; úðuðum fyrst hreinsiefninu og sugum það síðan upp aftur ásamt óhreinindum, sem sáust vel í gegnsæum sogstútnum. Það sem kom okkur mest á óvart var hvílík óhreinindi losnuðu og soguðust upp úr gólfteppi bílsins.
Til að gera langt mál stutt þá tók það okkur 3 klst. og kostaði helgarleigu (2.000 - 3.000 kr) að yngja bílinn upp um nokkur ár auk þess að losa hundahárin úr stofuteppinu, sem heimilisryksugan okkar hafði fyrir löngu gefist upp á.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

BÆLT BENZ-SÆTI

Bílsæti bælast með tímanum. Bílstjórastóll, sem orðinn er lúinn, hættir að styðja nægilega við líkamann. Skakkur bíslstjórastóll getur orsakað bakveiki. Bólstarar, sem hafa sérhæft sig í bílsætum, geta gert kraftaverk á bílstjórastólum, jafnvel þannig að þeir verði betri en þeir voru nýir.
Einn bílaframleiðanda vitum við um sem tekur sérstakt tillit til þessa vandamáls enda er bílum frá honum oft ekið lengi og mikið. Um er að ræða Mercedes-Benz en það fyrirtæki hefur sérstakt varahlutanúmer fyrir fjaðrasett í sæti, t.d.
bílstjórastól. Stólarnir í Benz eru þannig gerðir að tiltölulega fljótlegt er að skipta um fjaðrir án þess að áklæðið skemmist. Fjaðrasett fyrir bílstjórastól í stærri gerð af Benz (280/300/380/420) mun kosta um 15 þús. kr.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

PLASTSTUÐARAR

Spurt hvort hægt sé að lagfæra aflagaðan plaststuðara (Saab 900) og ef svo sé hvernig? Hann segir vera v-laga beyglu í framstuðaranum á einum stað, eins bíllinn hafi lent á hvössu horni.
Svar:Til að einfalda og skýra málið skulum við hafa tvennt á hreinu: Í fyrsta lagi skulum við gera greinarmun á lagfæringu og viðgerð. Það má lagfæra svona stuðara þannig að hann sé ekki til lýta. Viðgerð, hins vegar, þýðir að stuðarinn á að líta út eins og nýr. Í öðru lagi er nauðsynlegt að vita að þessi stuðari er byggður upp af 4 einingum: A) Hinum raunverulega stuðara sem er úr léttri en sterkri blöndu af áli og magnesíni (magnesium) en það er skúffulaga stykki sem stundum er styrkt með þverbitum (rörum) innan í skúffunni. B) Innleggi úr plasti en það eru mismunandi margir plaststokkar, formaðir eins og vaxkaka, sem felldir eru inn í álstuðarann.
C) Gúm- eða plastklæðning, sem er sjáanlegi hluti stuðarans.
D) Bakplatan, sem stundum getur verið í 3-4 stykkjum eftir bíltegund, en hún heldur gúmklæðningunni á sínum stað.
Stuðarann sjálfan má oft rétta. Til þess þarf vökvapressu (minnst 10 tonna). Bakplöturnar má slá til og rétta eða smíða. Hafi innleggin, einn eða fleiri stokkar, aflagast er ætlast til að þeir séu endurnýjaður. Þótt hægt sé að rétta hólfin í stokkunum með hitun telst ekki viðgerð þar sem stokkurinn hefur þá ekki sömu eiginleika til höggvarnar og áður. Þessir stokkar virka þannig að þegar snöggt högg kemur á stuðarann lokast loft inni í hólfum plaststokkanna sem þá virka sem loftpúðar. Það gerist ekki nema við meiri háttar árekstur þar sem stuðarinn sjálfur aflgast.
Sé um viðgerð að ræða er klæðningin endurnýjuð, nema um smávægilegri rispur sé að ræða en þær má gera við með sérstöku efni (ISOPON BumperFill). Beyglaða klæðningu, t.d. svarta eins og á Saab 900 o.fl. má oft lagfæra. Til þess þarf hitabyssu, tréklossa og skrúfþvingu. Beyglan er þá hituð þar til efnið mýkist,flötum tréklossum komið fyrir innan í og utan á beyglaða svæðið og þeir hertir saman með þvingunni og leyft að kólna í um 10 mín. Smærri skemmdir má hita og þrýsta síðan efninu inn eða út með hamarsskafti og halda við á meðan það kólnar. Minni göt má fylla með ISOPON BumperFill en það efni fær, eftir seigstorknun, sama lit og svipaða áferð og stuðaraklæðningin, það má lita eða mála og slípa með sandpappír. Sé um málaða stuðaraklæðningu að ræða er aðferðin svipuð, sé efnið mjúkt. Ef um harðara plast er að ræða getur þurft sérstakt viðgerðarefni. Það nefnist DuraMix og fæst í viðgerðarsettum hjá Orku hf (með því má gera við flestar gerðir plastefna). Að lokum er ástæða til að geta þess að mikilvægt er að festingum þessarar gerðar stuðara sé ekki breytt frá upprunalegri mynd, t.d. við réttingu eða viðgerð. Ytri festingarnar (Saab, Volvo o.fl.) eiga að leika um lóðréttan þolinmóð (leikur á hjörum) á milli stuðara og festingar. Innri festingarnar eru ekki boltaðar fastar á stuðarann heldur gegna hlutverki stuðstýringar. Þessi hönnun er gerð með það að markmiði að stuðarinn veiti kröftum til hliðar við árekstur.
Höggdeyfing skapast við að festibitar stuðarans bogna til hliðar; stuðarinn gengur til hægri eða vinstri. Sé þessum festingum breytt frá upprunalegri mynd t.d. vegna þekkingarleysis, getur afleiðingin orðið sú að bílstjóri og farþegar verði fyrir meira höggi en ella (slasist meira) við árekstur og/eða að skemmdir verði á vélbúnaði bílsins. Þetta á sérstaklega við um Saab 90/99/900 sem er með drifbúnaðinn beint fyrir aftan stuðarann.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

Lakkskemmdir

Sparnaður bílaframleiðenda beinist m.a. að því að komast eins ódýrt frá málun nýrra bíla og unnt er. Lakkskemmdirnar, sem byrja fyrir alvöru jafnvel á 3. ári, eru því þitt vandamál.
Síðastliðna áratugi hefur lakk á japönskum bílum verið þynnra en t.d. á evrópskum bílum. Þetta er sérstaklega áberandi á felgum sem eru jafnvel farnar að ryðga á nýlegum bílum.
Ástæðan fyrir þessu er sú að því minna lakk sem framleiðandinn kemst af með, því betra verð getur hann boðið og því meiri verður hagnaður hans. Kaupendur ódýrra bíla líta fremur á lakkið sem efni til að gefa bílnum lit frekar en að það sé vörn gegn tæringu.
Sumir bandarískir bílar eru sér á báti hvað lakkið varðar. Það er t.d. áberandi hve lítil ending virðist vera í lakki á bílum frá General Motors. Lakkið hleypur upp, ryðhrúður myndast og í sumum tilfellum virðist það bókstaflega veðrast af bílnum þannig að skín í grunninn á stórum köflum.
Þeir sem telja sig sérfræðinga í þessum efnum segja að ástæðan fyrir þessu sé m.a. sú að GM og aðrir bandarískir og japanskir framleiðendur séu að prófa sig áfram með ,,umhverfisvænni" efni vegna þrýstings frá stjórnvöldum.
Jafnframt sé sífellt verið að þróa nýjar gerðir bílalakka sem gefa djúpan gljáa með mun þynnra lakklagi en áður tíðkasðist.
Lakkið verður því viðkvæmara fyrir bragðið.

MALARVEGIR OG SALT

Hér á Íslandi eru malarvegir þótt þeir styttist óðum sem betur fer. Hér er einnig særok og seltumengað regn. Steinkast opnar söltu vatni greiða leið undir lakkið og tæringin hefst.
Víða á Norðurlöndum eiga bíleigendur við sama vandamálið að stríða. Þótt þjóðvegir, t.d. í Svíþjóð, séu með bundið slitlag, eru axlir þeirra malarbornar og því mikið um steinkast, sérstaklega að vetri til þegar ekið er á dekkjum með grófara mynstri. Hérlendis er salt notað til að eyða hálku og hafa ýmsir gagnrýnt það. Hálkueyðing er þó fyrst og fremst gerð til að forða frá slysum í umferðinni. Þeir sem hafa kynnst saltnotkun til þessara hluta annars staðar á Norðurlöndum, t.d. á Gautaborgarsvæðinu í Svíþjóð, myndu ekki telja ástæðu til að kvarta undan saltnotkuninni hérlendis því hún er varla svipur hjá sjón.

TÆRINGIN

Til þess að tæring geti hafist á ytra byrði bíls þarf lakkhjúpurinn að hafa skemmst. Jafnvel saumnálargat, varla sýnilegt með berum augum, er nóg til þess að vatn kemst undir yfirborðið og ballið byrjar. Ryð er raffræðilegt fyrirbrigði, flutningur rafeinda frá einu skauti til annars og ryðhrúður er efnasamband járns og súrefnis. Ástæðan fyrir því hve salt er óæskilegt efni nálægt stáli er sú að salt gerir vatni kleift að leiða rafstraum. Eimað vatn t.d. tærir ekki járn svo lengi sem önnur efni komast ekki nærri því. Saltblandað vatn eða saltraki myndar skilyrði fyrir margfalt hraðari tæringu stáls vegna þess að leiðnin gerir neikvæðu rafeindunum kleift að ,,yfirgefa staðinn" með margföldum hraða. Áður en varir er komið gat.

BÓNIÐ

Ákjósanlegustu skilyrðin skapast þegar steinkast hefur skemmt lakkyfirborðið eða að það hefur rispast, bíllinn er ataður óhreinindum eða tjöru og notaður að vetri til þegar salt er á götum. Óhreinindin sjá um að halda rakanum vel að lakkskemmdinni þannig að saltupplausnin geti unnið sitt skemmdarstarf óáreitt. Þessvegna er jafnvel hægt að fullyrða að besta ryðvörnin sé í því fólgin að halda bílnum hreinum. Bónið sem við notum er ekki einungis til þess að gefa lakkinu gljáa heldur á það að fylla upp í skemmdir í lakkinu og skapa vatnsfælið yfirborð sem heldur saltrakanum frá.

SÍLIKÓN

Mörg bílabón innihalda sílikónefni í mismjafnlega miklum mæli. Ódýrasta sílikónbónið inniheldur, næstum án undantekninga minnst silikón). Silíkón, sem er fjölsameindaefni (plast) er mjög hált og seigt. Það myndar varnarfilmu sem vatnsfælin og verndar gegn útfjólubláum geislum og ildingu (oxideríngu eða súrnun). Ókosturinn við sílikón er hins vegar sá að það getur verið til mikilla vandræða á bílasprautunarverkstæðum og, séu ekki nægar varúðarráðstafanir viðhafðar, getur það valdið upphlaupi við sprautun og alls konar erfiðleikum og göllum í lakki. Munurinn á síkikónbóni og venjulegu vaxbóni er fyrst og fremst sá hve miklu auðveldara er að vinna sílikónbón. Vörn vaxbóns mun ekki vera síðri. Á AÐ BLETTA? Bíleigandi sem verður var við að lakk er byrjað að hlaupa upp á bíl, 3-4ra ára bíl, sem hann telur sig hafa hugsað sæmilega um, stendur frammi fyrir því að þurfa að gera eitthvað í málinu. Alls konar ,,auðveldar" lausnir eru í boði, lakk er selt á úðabrúsum, rétta litinn er hægt að fá í litlum dósum eða sem stíl (einskonar penni). Ekkert af þessu dugar sé undirvinnan ekki framkvæmd á réttan hátt.
Vandamálið með undirvinnuna, fyrir hinn almenna bíleiganda, er að þá vilja litlir og lítt áberandi blettir stækka drjúgum og áður en varir er bíllin allur orðinn út í stórum ljótum skellum, jafnvel sem grunnað hefur verið yfir eingöngu eða sem blettað hefur verið með misjöfnum árangri. Vísasti vegurinn til að valda stórspjöllum á bíl með blettun er að nota lakk á úðabrúsum. Sé um minniháttar skemmdir að ræða næst undantekningarlaust betri árangur með vönduðum pensli (dúmp-pensli, sem fæst í bílalakksbúðum). Tökum sem dæmi skemmdir á húddi eftir steinkast: Margir hafa áreiðanlega ekkert pælt í því hve mikið þarf að borga fagmanni (verkstæði) fyrir að laga slíkar skemmdir á varanlegan hátt. Séu steinskemmdir á húddinu má eins búast við þeim á sílsum og neðst á brettaköntum. Áður en ráðist er í að bletta þessa hluta bílsins, án nægilegrar kunnáttu, við misjafnar aðstæður og jafnvel með röngum áhöldum, er skynsamlegast að fara með bílinn á viðurkennt bílasprautunarverkstæði og fá upplýsingar um hvað það myndi kosta að gera við skemmdirnar. Það kostar ef til vill ekki eins mikið og ætla mætti í fljótu bragði en gæti skilað sér, jafnvel tvöfalt, í hærra endursöluverði þegar þar að kemur. Þegar fagmenn eru látnir annast verkið vinna þeir með sérstökum viðgerðarefnum sem gera kleift að láta samskeyti nýs og eldra lakks hverfa.


HEILSPRAUTUN

Sé lakk farið að skemmast á bíl kemur til álita hvort ekki borgi sig að láta heilsprauta bílinn upp á nýtt. Því lengur sem dregið er að heilsprauta bíl eftir að lakkskemmdir eru orðnar sýnilegar, því dýrara verður verkið og meiri hætta á að það verði ekki nægilega vel unnið. Heillsprautun er minna mál nú en áður. Ein af ástæðunum er sú að á síðari árum hafa komið á markaðinn mjög fullkomin efni til bílamálunar sem fagmenn nota. Það er alls ekki út í hött að segja að með þessum efnum geti fagmenn endurmálað bíl þannig að hann sé betur varinn en hann var nýr.
Flestir stærstu framleiðendur bílamálunarefna, sem seld eru hérlendis, halda regluleg námskeið fyrir fagmenn í bílamálun. Þessi námskeið fjalla um aðferðir, tækni, tæki, búnað og ný efni, kosti þeirra, tilgang og meðferð. Flest stóru bílasprautunarverkstæðin eru nú með búnað sem tryggir fullkomlega lýtalausa lakkáferð (lofthreinsaðir sprautuklefar) og auk þess búnað til að innbaka lakkið, sem kallað er, þ.e. að gefa því yfirborð sem er slitsterkara og meira gljáandi. Í stað þess að horfa á upp á það að nokkurra ára gamall glæsivagn, í góðu lagi, breytist í ryðskellótta druslu, væri vel þess virði að kanna hvað það kostar að láta endursprauta bílinn á viðurkenndu verkstæði.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

HLJÓÐMOTTUR
Spurt: Er að endurbyggja gamla VW bjöllu, spyr hvar hann fái sérstakar hljóðeinangrandi mottur sem límdar eru í botn bílsins að innan verðu og í botninn á farangursgeymslunni.
Efnið, segir hann vera einhvers konar tjörusoðið flókaefni (fílt) 3-4 mm á þykkt. Hann spyr einnig hvaða lím sé notað til að festa þessum mottum þannig að ekki komist raki á milli þeirra og botnsins. Stefán spyr einnig af hvaða tegundum upprunalegu útvarpstækin hafi verið í ,,Bjöllunni" fyrir 1980.
Svar: Þessar mottur, en þær draga úr boddíhljóði auk þess að vera varmaeinangrun, eru framleiddar af Teroson og seldar í pökkum. Í hverjum pakka eru 5 mottur, að mig minnir, 25x35 sm á kant. Olíufélagið hf. flytur inn Teroson vörurnar, (boddíkítti, boddílím, ryðvarnarefni, þéttiefni o.fl.) og því þætti mér líklegast að þú fengir þessar mottur í Esso-búðinni í Reykjavík. Á Teroson-mottunum er límið tilbúið á annarri hliðinni en annars hefur verið notað efni sem nefnist ,,Flintcote" til að líma mottur í bílbotna en það erfni er mjög svipað kvoðunni sem notuð er af ryðvarnarstöðvum sem grjótvörn á undirvagna. ------------ Sérfræðingur í VW sagði mér að í VW bjöllum hafi 3 tegundir útvarpstækja (frumbúnaðar) verið algengastar (eftir árgerðum); Becker, Blaupunkt og Telefunken.

RYÐFRÍTT ER BETRA EN ÁL

Spurt: Hvort er æskilegra, með tæringarhættu í huga, að nota brettakanta á bíla úr ryðfríu stáli eða áli? Svar: Brettakantar úr ryðfríu stáli eru betri kostur. Þegar málmar eru valdir saman er farið eftir svonefndum ,,díelektrískum" skala þar sem efnum er raðað eftir ákveðnum raffræðilegum eiginleikum. Til þess að tæring eigi sér stað þurfa að myndast 2 rafskaut, jákvætt (katóða) og neikvætt (anóða). Tæring verður með þeim hætti að rafeindir flytjast frá anóðu til katóðu. Það efnanna sem myndar anóðuna tærist.
Eiginleikar efna til að mynda anóðu eru því meiri sem þau eru neðar á ,,díelektríska" skalanum. Dæmi: Ástæðan fyrir því að járn tærist en ekki kopar þegar þessi 2 efni liggja saman er sú að járnið er neðar á áðurnefndum skala. Frá þessari reglu er a.m.k. ein undantekning og hún snertir ál. Þótt ál sé talsvert neðar á ,,díelektríska" skalanum en ryðfrítt stál og smíðastál myndar það ekki anóðu þegar það liggur að stáli. Ástæðan er sú að um leið og ál kemst í snertingu við súrefni andrúmsloftsins myndast á því mjög sterk himna úr álóxíði. Það er því ekki ál sem liggur að stálinu heldur áloxíð og það efni er mun ofar á títtnefndum skala.
Afleiðingin verður sú að stálið tærist. Ál ætti aldrei að nota til að verja stál gegn tæringu. Hins vegar er ryðfrítt stál ákjósanlegt sem m.a. má sjá af því hvernig bílaframleiðendur t.d. á 7. og 8.áratugunum notuðu það (Citroën, Peugeot, Volvo o.fl.).

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

UM BLETTUN OG VENTLASTILLINGU

Spurt hvort það svari kostnaði að láta gera við upphlaupið lakk á bíl og hvort ekki sé ástæða til að láta frekar heilsprauta bílinn, ekki síst vegna þess að lakkviðgerðir séu oftast sjáanlegar vegna mismunandi áferðar eða lits (metallic). Einnig spurt um örugga aðferð við stillingu á ventlabili. Svar: Svarið er já, a.m.k. í mörgum tilfellum getur blettun verið allt sem þarf. Fagmenn gera þannig við lakk að viðgerðin verður ósýnileg; jafnvel smæstu doppur má gera við með fullkomnum árangri. Fagmannlega viðgerð er ekki hægt að bera saman við blettun leikmanns með pensli. Auðvitað er það matsatriði hvenær heilsprautun er hagkvæmari en lakkviðgerð - það fer einfaldlega eftir ástandi lakksins í heild. Hagkvæmast er að fara með bílinn á viðurkennt málningarverkstæði og fá faglegt mat á því hvort viðgerð borgi sig og hvað hún gæti kostað. Kostnaðurinn gæti verið minni en þig grunar. Viðgerð á sindurlakki (metallic) krefst sérstakrar tækniþekkingar. Sé hún til staðar er oft hægt að gera við minniháttar skemmdir þannig að viðgerðin verði lítt eða ekki sjáanleg. Sum verkstæði eru betur búin tækjum en önnur til slíkra viðgerða.
Lakkviðgerð, sem framkvæmd er af fagmanni, kostar peninga.
Heilsprautun er kostnaðarsöm aðgerð sem tekur talsverðan tíma.
Stundum skemmist lakk vegna óhappa eða skemmdarverka. Gegn því er engin fullkomin vörn. Hins vegar er hægt að koma í veg fyrir að lakk skemmist vegna álags og slits. Það er einfaldlega gert með því að halda bíl hreinum með reglulegum þvotti og bónun.
------------ Stilling á ventlabili 4ra sílindra vélar með kveikjuröðina 1-3-4-2 er framkvæmd þannig: Kertin eru tekin úr eftir að vélin hefur kólnað og henni síðan snúið með handafli (í gangátt) þar til útventill 1. síl. stendur galopinn. Þá er stillt bilið á 3. inn og 4. út. Síðan er snúið þar til 3.
út stendur galopinn og bil stillt á 4. inn og 2. út, snúið þar til 4. út stendur galopinn og stillt á 2. inn og 1. út og loks snúið þar til 2. út stendur galopinn og stillt á 1. inn og 3.
út. Sjá nánar á meðfylgjandi töflum. (V8-vélum sleppt enda fæstar með stillanlegt ventlabil).
Auðveldast er að teikna upp kort af inn- og útventlunum og merkja þá ventla sem búið er að stilla. Inn- og úttventlar þekkjast af portum sem stemma á móti soggrein (inn) og pústgrein (út).
Ventlabil er uppgefið (með kalda eða heita vél) í handbók bíls eða vélar. Bilið á að mælast með millimáli á milli vippu og ventils en ekki á milli vippu og kambáss.
Algengasta kveikjuröð 4ra síl. vélar er 1-3-4-2. (Flestar japanskar og evrópskar vélar).
Kveikjuröðin á flestum 6 síl. vélum svo sem frá American Motors, Chrysler, Chevrolet/GMC, Ford, Nissan, Toyota, Mercedes Benz (bensín og dísil), Volvo o.fl. Er 1-5-3-6-2-4.Í 5 síl. Mercedes-Benz og VW og Audi (bensín og dísil er kveikjuröðin 1-2-4-5-3.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

INNRÉTTING VINNUBÍLS

Í síðasta tölublaði (bls. 34) var sagt frá sérstökum innréttingum í sendibíla, þ.e. fyrir iðnaðarmenn og þjónustufyrirtæki. Meðal annars var sagt frá einingakerfi, sem nota má í hvaða sendibíl sem er, til að raða upp vinnuborðum, skápum, skúffum o.s.frv. Í framhaldi hafði lesandi samband og vildi benda á að þessar innréttingar og fleiri væru fluttar inn og seldar af Rafveri hf í Reykjavík (581-2333). Sami lesandi benti einnig á að Brimborg hf væri með umboðið fyrir Hiab lyftubúnað og krana fyrir litla pallbíla (pick- up) og upp í stærstu vörubílakrana. Í áðurnefndri grein var m.a. sagt frá palllyftu fyrir skúffubíl (pick-up).

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

KLÆÐNINGARFESTING
Í mörgum japönskum bílum og einstaka evrópskum er innri klæðningu fest með sérstökum plasttöppum. Í miðjum haus tappans er plastnagli. Naglinn er með kúlu á endanum, sem snýr inn, og þenur hún tappann út að innanverðu og myndar þannig festingu. Mjög auðvelt er að losa klæðninguna, t.d. til að koma fyrir hátalara, með réttum handtökum. Kunni maður þau ekki er auðvelt að skemma klæðninguna. Aðeins þarf að ýta naglanum í tappahausnum inn. Við það gengur kúlan á enda naglans út úr tappanum að innanverðu og um leið losnar tappinn. Áður en klæðningunni er fest á ný er naglanum ýtt til baka þannig að hann stendur út úr tappahausnum, tappanum stungið í gatið og naglanum ýtt inn þar til hann smellur sléttur við tappahausinn. Þá heldur hann hlutunum föstum. Svona plasttappar hafa fengist í Bílanausti.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

GLJÁINN ENDURNÝJAÐUR

Bílar, sem sjaldan eða aldrei eru bónaðir, verða mattir á nokkrum árum; lakkhjúpurinn missir gljáann. Möttun getur verið misjafnlega mikil og ör eftir landshlutum. Sjávarselta flýtir t.d. fyrir möttun. Eins getur möttun verið misjöfn eftir bíltegund (lakktegund) og jafnvel lit. Sumir litir breytast meira en aðrir við að mattast, t.d. eldrauður.
Þótt bíll sé með matt lakk þarf það ekki að þýða að lakkið sé ónýtt eða illa farið að öðru leyti. Til eru sérstök efni sem má nota til að endurheimta gljáa. Efnin eiga það sameiginlegt að innihalda leysiefni og slípimassa í misjöfnum mæli. Efnin nefnast á ensku ,,Paint cleaner" eða ,,Top Cutter" og eru frá ýmsum framleiðendum, t.d. bóns. Lakkhreinsirinn er borin á eins og fljótandi bón og efninu núið hæfilega á flötinn. Þetta er ekki mikið meiri vinna en að bóna bíl. Eftir að Lakkhreinsirinn hefur verið strokinn af má yfirleitt sjá mikinn mun; skærari lit og meiri gljáa. Til að auka endingu borgar sig að bóna yfir þann flöt, sem meðhöndlaður hefur verið með lakkhreinsi. Sem dæmi um svona efni er ,,Sonax Paint Cleaner" er ætlað fyrir venjulegt lakk. Annað efni frá Sonax er ætlað til að endurheimta gljáa sindurlakks (sanserað/metallic). Það efni nefnist ,,Sonax Metallic High Gloss. Jafnframt skal bent á að jafn góð efni - ef ekki betri til þessra sömu verka hafa síðan komið á markaðinn. Framleiðandi þeirra er bandaríska fyrirtækið Mother's.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

HVAÐ ER ,,INERT SWITCH"?
Spurt hvað væri átt við með ,,Inert switch" í Jaguar og hvar það tæki væri í bílnum?
Svar: ,,Inert switch" er útsláttarrofi. Hlutverk hans er að rjúfa straum til kveikjukerfis lendi bíllinn í árekstri, þ.e.
hann virkar við höggið. Hafi þessi öryggisrofi slegið út er ekki hægt að gangsetja vélina fyrr en hnapp á rofanum hefur verið ýtt inn. ,,Inert switch" nefnist flóttaaflsrofi á íslensku. Rofinn í Jaguar (og fleiri bílum) er með stálkúlu í hylki fylltu með sérstöku efni, sem er óvirkt gagnvart hitastigsbreytingum, en gerir það að verkum að kúlan hreyfist ekki nema við ákveðið högg. Hreyfist kúlan snertir hún fjöður sem hleypir rofanum út. Í Jaguar, með beinni innsprautun, er flóttaaflsrofinn á bak við klæðningarspjaldið í frambrettinu að innanverðu stýrismegin. Um leið og spjaldið er fjarlægt blasir rofinn við.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

HÖFUÐROFI
Þeir sem eiga gamla bíla, sér til skemmtunar, nota þá yfirleitt ekki nema við sérstök tækifæri. Þess á milli eru bílarnir geymdir innanhúss. Slíkri geymslu fylgir sá ókostur að rafgeymirinn tæmist með tímanum, t.d. vegna klukku. Í stað þess að aftengja geymasambönd í hvert sinn sem bíll á að geymast er mun þægilegra að hafa höfuðrofa á öðrum pól geymisins. Hjá Blossa hf í Reykjavík (sími 568-1350) sáum við þennan höfuðrofa sem er sérstaklega gerður fyrir eldri bíla.
Hann má setja á kraftpól eða jörð geymisins. Með þennan höfuðrofa nægir að snúa hjólinu og rafgeymirinn er aftengdur.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

ÞURRKUTÖF ÓVIRK
Þurrkutöf er tvenns konar; með stillanlegu bili og með föstu bili. Þegar þurrkublöðin hafa frosið föst (gleymst að losa þau) og þurrkumótorinn hefur ekki afl til að losa þau á öryggi að bráðna. Þá hætta þurrkurnar að virka. Málið er leyst með því að endurnýja öryggið (upplýsingar í handbók bílsins undir ,,fuses" eða ,,fusebox"). Í sumum bílum er þannig gengið frá straumkerfi þurknanna að festist þær brennur öryggi þannig að þurrkutöfin verður óvirk en hægt að gangsetja þurrkurnar engu að síður. Þetta er gert til öryggis. Margir franskir bílar eru búnir þannig útslætti - þurrkutöfin hættir að virka. Það sem margir vita hins vegar ekki, t.d. eigendur Renault, er að öryggi nr. 10 í öryggjaboxinu er brunnið og nægir að endurnýja það til þess að þurrkutöfin virki á nýjan leik. Í öðrum bílum, t.d. Saab, Volvo og flestum japönskum bílum með föstu þurrkubili, er nokkuð algengt að sérstök straumloka (relay) fyrir þurrkutöfina bili. Hún er undir mælaborðinu á Saab en í öryggjaboxinu á mörgum japönsku bílunum (merkt ,,wiper delay"); lítill ferkantaður kassi á stærð við eldspýtnastokk, sem stungið er í til þess gert tengi.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

BILAÐUR AFTURRÚÐUHITARI
Spurt: Er hægt að gera við afturrúðuhitara sem er hættur að virka? Svar: Já. Það er oft hægt að gera við afturrúðuhitara. Til þess fæst sérstakt efni í bílabúðum. Aftirrúðuhitarar, sem mynda hita vegna viðnáms, bila oftast vegna þess að einn eða fleiri þræðir þeirra slitna sundur. Til er sérstakt fljótandi leiðandi silfurgrátt efni sem er í sams konar glasi og naglalakk. Með þessu leiðandi lakki eru þræðir hitarans tengdir saman þar sem þeir hafa rofnað, yfirleitt á stuttum kafla. Með viðnámsmæli má leita uppi rofna þræði séu þeir ekki áberandi. Mikilvægt er að þrífa flöt með sellulósaþynni eða ísvara áður en nýr taumur er lagður á glerið. Sé það ekki gert geta sótmengun og tóbakstjara innan á rúðunni spillt árangrinum. Sé límband notað til að fá jafnan taum, má gera við afturrúðuhitara þannig að það sjáist varla.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

MÆLAVANDAMÁL Í BLAZER S-10
Ísfirðingur sagðist hafa lesið um draugaganginn í mælunum á Chevrolet Blazer Pick-up með 2,5 lítra 4ra sílindra vél í lesendadálknum í síðasta tölublaði. Hann sagðist hafa lent í svipuðu vandamáli í Blazer, að vísu með annarri vél. Eftir mikla leit, tilraunir og pælingar hafi komið í ljós að það var hálfónýt díóða í alternatornum sem var orsökin. Vegna þess að hún var hálfónýt náði alternatorinn að halda uppi lágmarkshleðslu sem nægði til að slökkva afhleðsluljósið.
Ísfirðingurinn sagði að eftir að skipt hafði verið um díóðubrúna í alternatornum hafi mælarnir virkað eðlilega.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

BLIKKANDI BREMSULJÓS Í MÆLABORÐI
Spurt hver geti verið ástæðan fyrir því að handbremsuljósið (viðvörunarljósið) í mælaborðinu á Toyota Corolla blikki alltaf öðru hverju þegar bíllinn er á ferð? Hann segist hafa athugað bremsuklossana að framan og borðana að aftan en ekkert sé athugavert við þá. Svar: Líklegasta ástæðan er sú að bremsuvökva vantar á kerfið, jafnvel lítið magn. Þetta er algengt í japönskum bílum, ekki bara Toyota heldur einnig Nissan o.fl. Við nánari athugun muntu komast að því að ljósið í mælaborðinu blikkar þegar bílnum er beygt; við það flyst vökvaborðið til í bremsuvökva-geyminum og flotrofinn í lokinu gefur samband.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

HVENÆR ER RAFGEYMIRINN ÓNÝTUR?
Spurt: Hvernig er rafgeymir mældur og hvað gefur til kynna að hann sé ónýtur?.
Svar: Ástand 12 volta rafgeymis má kanna á tvo vegu, annars vegar með því að mæla pólspennu en hins vegar með því að mæla rúmþyngd geymissýrunnar í sellunum. Sé pólspennan undir 10,8 voltum má gera ráð fyrir að geymirinn sé ónýtur. Sé pólspennan meira en 10,8 volt en minni en 12 volt getur hleðsla verið allt sem þarf. Pólspenna geymis í góðu lagi er 12,2 - 12,5 volt.

Á bensínstöðvum og í bílabúðum fæst einfalt áhald til að mæla rúmþyngd geymissýru; glerpípetta með soghnúði. Inni í henni er flotholt með litmerktum skala eða litmerktar kúlur. Reglan er sú að rúmþyngdin á að vera jöfn í öllum sellunum. Lágmark er 1,24 kg/l. Sé mismunur 0,05 kg/l eða meiri hefur skammhlaup (botnfall) orðið í sellum og geymirinn ónýtur.

Rafgeymar endast misjafnlega lengi. Notkunartími (hve margar gangsetningar geymir þolir) er misjafn. Þannig getur ástand tveggja 5 ára gamalla geyma verið ólíkt, annar ónýtur vegna þess að búið er að aka bílnum 200 þús. Km. Með honum en hinn í lagi vegna þess að bílnum hefur aðeins verið ekið 50 þús. Km.
Einnig getur slæm meðferð stytt endingu. Geymar skemmast oft vegna þess að startað er út af þeim og þeir látnir standa tómir í frosti. Þegar geymir er tæmdur þar til hann snýr ekki lengur startaranum, minnkar rúmþyngd geymissýrunnar þannig að hún þolir ekki frost. Frjósi á geyminum eyðileggjast sellurnar. Önnur ástæða þess að geymar eyðileggjast er að þeir eru látnir afhlaðast af sjálfum sér á löngum tíma. Við það myndast súlfatútfelling á selluplötunum sem erfitt er að leysa upp. Geymirinn tekur þá ekki hleðslu og er ónýtur. Stundum má gera ,,dauðan" geymi endurhlaðanlegan með sérstöku efni sem nefnist ,,Max-life" og fæst á bensínstöðvum.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

KERRUTENGILL Í LAGI
Þeir bílar sem eru með dráttarkrók fá ekki skoðun nema 7 pinna (eldra) kerrutengi sé við krókinn og það rétt tengt. Hver pinnanna 7 er merktur á bakhlið tengilsins með bókstaf, tölum eða hvoru tveggja. Samkvæmt DIN-staðli eiga leiðslur að vera í ákveðnum lit. Kerrutengill á að vera tengdur á eftirfarandi hátt:

L Vinstra stefnuljós að aftan. Gul leiðsla
g Inniljós í hjólhýsi, (bakkljós/þokuljós). Blá leiðsla.

31 Jarðtenging (í stell). Hvít leiðsla.

R Hægra stefnuljós að aftan. Græn leiðsla.

58R Hægra afturljós. Brún leiðsla.

54 Bremsuljós. Rauð leiðsla.

58L Vinstra afturljós. Svört leiðsla.

Með því að tengja kerrutengilinn rétt má komast hjá athugasemdum eða endurskoðun.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

Betri bílgræjur: Nokkur undirstöðuatriði

Hannes Einarsson í Radíóverki í Ármúlanum er einn þeirra fagmanna sem fæst við viðgerðir á bílgræjum - hljómtækjum sem oft er kostað miklu til. Hér er fjallað um eitt og annað sem skiptir máli eigi að nást sem bestur árangur.
,,Hér áður fyrr þegar ég var í ísetningum (er ekki búinn að koma mér aftur upp aðstöðu fyrir ísetningar) sá ég nokkur dæmi þess að innrétting í nýjum bíl hafi verið stórskemmd vegna þess að hátalarar voru settir í af einhverjum sem ekki kunni til verka, t.d. kunni ekki að losa klæðningu. Ég og margir kollegar mínir gætu sagt margar sögur af því hvernig mælaborð hafa verið skemmd vegna klúðurs við festingar á hljómtækjum og mögnurum. Með þessu er ég ekki að segja að lagtækir bíleigendur geti ekki komið þessum búnaði fyrir á viðunandi hátt, hafi þeir til þess réttu áhöldin, sæmilega verklagni og geti lesið leiðbeiningar á ensku. Manni blöskrar aftur á móti þegar sumir, sem ráða alls ekki við verkefnið, vaða samt í það, jafnvel með naglbít og skiptilykli, til þess eins að spara sér nokkur þús. kr. eigandi á hættu að skemma búnað, sem jafnvel kostar tugþúsundir króna, fyrir utan hugsanlegar skemmdir á bílnum," segir Hannes.
Hann segir ennfremur að margir gleymi því að sé fagmanni falin ísetning fæst trygging fyrir því að hljómtækjunum sé fest án þess að valdi skemmdum á innréttingu, trygging fyrir því að tækin séu rétt tengd og geti því skilað fullum afköstum og besta hljómburði og gæðum og, síðast en ekki síst, að með reikninginn fyrir ísetningunni í höndunum er ábyrgð tækjanna í fullu gildi en ekki ef um eigin ísetningu er að ræða.

TENGINGAR

,,Tengingar, sérstaklega þegar magnari og diskaspilari eru með í spilinu, eru orðnar það flóknar að það er meiriháttar mál fyrir óvanan að koma þeim heim og saman; bara þeirra vegna vegna borgar sig örugglega að láta fagmann um verkið.
Geislaspilari af betri tegund, t.d. Kenwood KDC-7010L, kostar t.d. 44 þús. krónur. Magnarar kosta frá 17 þúsundum og uppúr, jafnvel upp í 70 þúsund þeir öflugustu. Sum þessara tækja geta skemmst eða jafnvel eyðilagst séu þau rangt tengd." Þá bendir Hannes á að það sé ekki nóg að tengja rétt heldur sé ekki síður mikilvægt að frágangur tenginga sé traustur því spennufall um slæma tengingu geti valdið því að búnaðurinn skili ekki fullum afköstum. Hann nefnir einnig á að mjög mikilvægt sé að kraftleiðsla, sem lögð er frá rafgeymi eða stofni sem næst geyminum, sé höfð með öryggi sem næst þeim endanum. Og sé kraftleiðslan greind þurfi að ganga sérstaklega vel frá þeim tengingum, helst með öryggi á hverri grein. ,,Það hefur kviknað í bílum, og þótt erfitt sé að fullyrða um það, kæmi mér ekki á óvart að íkveikjan stafaði í sumum tilfellum af fúski, þ.e. illa frágengnum tengingum hljómtækja, farsíma og annars aukabúnaðar," segir Hannes.

HÁTALARAR

,,Algeng mistök í sambandi við hátalara eru annars vegar þau að keyptir eru hátalarar af rangri gerð, ekki rétt staðsettir og jafnvel hátalarar sem ekki passa fyrir þau hljómtæki sem fyrir eru. Þó er minna um þetta núorðið, bæði vegna þess að margir nýir bílar koma með hátölurum og að seljendur, sem nú eru sérhæfðari, veita betri upplýsingar en áður.
Hins vegar er algengt að hátölurum sé illa fest. Sumir skilja það ekki að hátalari skilar ekki hámarksafköstun nema honum sé tryggilega fest. Besti hljómburður næst þegar hátölurum er fest í stál bíls en ekki bara í klæðninguna. Hátalarar, t.d. í afturglugga, þurfa að vera kirfilega festir í stál til að skila hámarksorku. Auk þess eru lausir hátalarar í afturglugga stórhættulegir og geta slasað fólk alvarlega komi þeir fljúgandi fram eftir bílnum t.d. við nauðhemlun eða árekstur."
MISJÖFN GÆÐI Hannes í Radíóveri er harður á því að mikill munur sé á gæðum hljómtækja á markaðnum, ekki síst á þeim sem ætluð eru fyrir bíla. Því sé mikilvægt að kaupa tækin í sérhæfðum verslunum þar sem jafnframt megi fá tæknilega ráðgjöf um val. Með því móti sé best tryggt að einingar passi saman þannig að sem mest fáist fyrir peningana. Við báðum Hannes að ráðleggja okkur um hljómbúnað í nýjan Hyundai Sonata, eins og er til prófunar í þessu blaði, búnað sem teldust mjög góðar græjur og hver og einn væri fullsæmdur af í fólksbíla á verðbilinu 2-4 m. kr.
Hannes mælir með eftirfarandi búnaði frá Kenwood, sem hann segir að gefi mikinn styrk og frábær hljómgæði miðað við verð (dýrari) búnaður sé auðvitað til, hafi einhver sérstakan áhuga á því):

TÆKIÐ Kenwood KDC-7010L, geislaspilari/útvarp. Útgangsstyrkur 2x25W eða 4x15W.

KRAFTMAGNARI Kenwood KAC-723. 2x95W. Fyrir hátalarana aftur í.

HÁTALARAR Kenwood KFC-HQ690. 2 stk. aftur í. Sporöskjulaga, 6x9".
Styrkur 200W hvor.
Kenwood KFC-1023 CII. 2 stk. fram í. Hringlaga, 4". Styrkur 50W hvor.


Hannes Einarsson í Radíóverki er á því að fagmennska tryggi besta hljómburðinn og hámarksstyrk.

Þrátt fyrir hátt verð, fínt merki, gríðarlega orku og fjölda hátalara geta fínu græjurnar í bílnum verið algjört ,,flopp" sé ekki faglega staðið að ísetningu.

Lausir hátalarar í afturglugga bíls geta valdið lífshættulegum meiðslum á fólki þurfi að nauðhemla. Sé hátölurum fest rækilega skila þeir meiri orku.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

STARTAR EKKI
Spurning: Lesandi sagðist vera að glíma við vandamál í Scout jeppa. Hann sagði að mjög erfitt væri að koma vélinni í gang með hefðbundnum hætti. Startarinn virtist ekki ná að snúa henni og afhleðsluljós kæmi þegar svissnum væri snúið í startstöðu. Hins vegar ryki vélin í gang ef tengt væri beint frá plúspól á rafgeymi og inn á startpunginn. Hann spyr hvað geti verið að. Svar: Það eru mestar líkur á að botninn í svissnum sé orðinn ónýtur. Skiptu um svissinn eða tengdu framhjá honum. Ef tengja á framhjá svissnum þarf að aftengja aðra leiðsluna (stýristraumur) sem kemur á startpunginn - þá sem liggur upp í svissinn. Séu tvær stýrileiðslur á pólnum tengist önnur þeirra plúspólnum á háspennukeflinu. Þá leiðslu á ekki að aftengja.
Síðan er kraftur leiddur um startrofa í mælaborði að startpungnum.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

RAFMAGNSTRUFLUN Í MAZDA
Spurning: Spyrjandi er í vandræðum vegna rafmagnstruflunar í Mazda 626 sem lýsir sér þannig að ljósin byrja að flökta. Aðalljósin geta orðið óvirk og stundum logar inniljósið dauft og stanslaust hvort sem dyr eru opnar eða ekki. Ýmis annar ,,draugagangur" í rafkerfinu getur átt sér stað. Svar: Ástæðan fyrir þessu er lélegt jarðsamband frá rafgeyminum í bílboddíið. Jarðleiðslan, önnur tveggja, sem liggur frá mínuspól geymisins, er fest undir haus á bolta á vinstri hjólskálinni aftan við geyminn. Þetta er léleg festing sem tærist upp á nokkrum árum, stundum svo illa að boltinn dettur úr. Með því að þrífa tengið upp og festa því á betri stað, t.d. undir einn boltanna efst á gormturninum, næst gott jarðsamband og vandinn er úr sögunni. Önnur rafmagnstruflun sem er nokkuð algengt í japönskum bílum lýsir sér þannig að fullhlaðinn rafgeymir reynist öðru hverju tómur og snýr ekki startaranum. Þess á milli virðist allt vera í lagi. Þess eru dæmi að keyptur hafi verið nýr geymir og geymasambönd endurnýjuð án þess að það hefði nokkur áhrif á þetta ástand og hafði alternatorinn verið mældur og sýnt hleðslu. Þrátt fyrir þetta tæmdist rafgeymirinn, ljósin slökknuðu og vélin drap á sér á milli þess sem allt virtist vera í lagi. Ástæðan fyrir þessu reyndist vera sú að kolin í alternatornum voru uppurin þannig að bein útleiðsla náði að myndast öðru hverju.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

HVINUR FRÁ SNÚNINGSHRAÐAMÆLI
Sé snúningshraðamælir settur í bíl, getur hann orsakað truflun í hljómtækjum; hvinur myndast með vaxandi tíðni eftir snúningshraða vélarinnar. Þessa truflun má útiloka með því að tengja snúningshraðamælinn með skermuðum einleiðara í stað venjulegrar rafleiðslu. Skermaður einleiðari fæst hjá flestum radíóverkstæðum.

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson

HRAÐAMÆLING MEÐ RATSJÁ
Spurt um ratsjárvara, hvort þannig tæki hefðu verið prófuð hjá Bílnum. Spyrjandi sagðist hafa fengið fréttabréfið ,,Radarinn" hjá fyrirtækinu Nesradíó í Reykjavík en þar er m.a. sagt að virkasti ratsjárvarinn á markaðnum sé Bel 745 STi plus. Hann sagðist vilja vekja athygli á eftirfarandi klausu í þessu fréttabréfi og spyr um álit ritstjóra Bílsins á henni.
Orðrétt úr fréttabréfinu ,,Radarinn" (stytt): ,,Ef þú ert stöðvaður. .. ef þú ert mældur á hraða sem þú varst ekki á, þá er tilgangslaust að segja einhverja hraðatölu við lögregluna, því þá flyst sönnunarbyrðin af lögreglunni yfir á þig. Löggan reynir yfirleitt að draga einhverja hraðatölu upp úr þér svo hægt sé, að minnsta kosti, að sekta þig samkvæmt þínum eigin framburði. Ef þú gefur aðeins upp að þú hafir verið á löglegum hraða þá flyst sönnunarbyrðin yfir á lögregluna. Nauðsynlegt er að muna og svo skrifa niður: Dagsetningu, nr. lögreglubíls, nr. lögreglumanna, nöfn vitna (hvar á að ná í þau?, innsk. ritstjóra), veðurfar, umferð (bílnúmer og tegund) og aðstæður á mælingarstað vegna þess að oft getur tekið langan tíma að þoka málum áfram í dómskerfinu og gott er fyrir lögmanninn þinn að vinna úr slíkum gögnum. Það er næstum því útilokað að vinna slík mál fyrir dómi nema að hafa færan lögmann því lögreglan hefur sinn lögmann, sem kann öll brögðin til að fá þig dæmdann ....."

Svar: Ritstjóri Bílsins hefur ekki gert mikið af því að prófa ratsjárvara. Það er af augljósum ástæðum - til þess þyrftum við að brjóta lög. Um okkur gildir það sama og atvinnubílstjóra að fjöregg okkar er ökuskírteinið; án þess erum við úr leik. Við prófuðum Bel 745STi plus fyrir nokkrum árum og þá þannig að við gátum staðfest að tækið virkaði án þess að vera sípípandi vegna truflana, þ.e. það lét mann vita ef lögreglubíll var með ratsjá í gangi. Um gagnsemi tækisins gátum við ekkert sagt því við vorum á löglegum hraða.
Í þessu fréttabréfi, sem gefið er út af Dverghólum (heildverslun í Reykjavík), eins og í bæklingum frá framleiðendum ratsjárvara er mikið gert úr ónákvæmni ratsjármælinga lögreglu, ekki vegna tækjanna sjálfra heldur utanaðkomandi hluta sem truflað geta mælingu, vegna aðstæðna, veðurs og vegna takmarkaðrar þjálfunar sumra lögreglumann sem beita tækjunum. Um slíkar fullyrðingar er ekkert hægt að segja, jafnvel þótt þær séu studdar dæmisögum sem engin leið er að kanna hvort eigi við rök að styðjast. Hins vegar hefur oft verið gagnrýnt að hið opinbera geti notað tækni til sektunar/gjaldtöku (ratsjármælingar á hraða) með mælitæki sem fyrirtæki í eigu hins opinbera (Póstur og sími) annast viðhald og viðgerðir á, og jafnvel selur líka, á sama tíma og veitingahús og fisksalar þurfa að fá sjússamæla og vogir löggilt af Löggildingarstofunni (Ath. Þetta breyttist með einkavæðingu P&S, Landsímanum hf, 1998). Um gagnsemi ratsjárvara og um nákvæmni ratsjármælinga lögreglunnar hef ég persónulega þetta að segja og hef sagt áður:Í rúm 10 ár ók ég Keflavíkurveginn fram og til baka einu sinni á dag, 6 daga í viku að meðaltali. Það eru 6240 ferðir til og frá vinnu eða um 312 þús. km. eingöngu á Keflavíkurveginum. Það jafngildir því að ég hafi verið á stöðugri keyrslu á Keflavíkurveginum 195 sólarhringa látlaust á þessum 10 árum, miðað við að hver ferð hafi tekið 45 mínútur að meðaltali (það fer hrollur um mann við þessar tölur). Sem betur fer lenti ég aldrei í óhappi. Og það er athyglisvert að ég var aldrei stöðvaður vegna ratsjármælingar og mætti þó lögreglubíl nánast daglega. Ástæðan var ekki sú að ég væri með ratsjárvara í bílnum mínum heldur sú einfalda staðreynd að ég hélt mig á löglegum hraða eins og flestir aðrir, sem aka Keflavíkurveginn að staðaldri árum saman. Væru jafnmikil brögð að röngum ratsjármælingum lögreglunnar, og haldið er fram í fréttabréfi Dverghóla, hlyti ég að hafa verið stöðvaður og jafnvel sektaður, a.m.k einu sinni?

Copyright © 1998 Leó M. Jónsson