Leitarvél: Hægt er að leita uppi valið efnisorð í textanum. Stutt er á Ctrl-F og orðið skrifað í gluggann.

(Spurningar sem borist hafa frá lesendum Vefsíðu Leós (www.leoemm.com) og Leó M. Jónsson vélatæknifræðingur hefur svarað með netpósti og í DV-bílum (á mánudögum).

ER BLLINN TILBINN FERALAGI?

Me einfldu eftirliti me kvenum hlutum arftu ekki a hafa hyggjur af v a bllinn inn taki upp v a bila sumarferalaginu ea valda r gindum einhvern annan htt.
Hver sem er getur gengi r skugga um essa hluti.


KLIKERFI Vantar vkva kerfi? vatnskassanum er lok. a lok skaltu ekki opna nema vlin s rugglega kld. Til hliar vi vatnskassann er yfirfallsktur r plasti. Hann ekkist m.a. v a fremur grnn slanga liggur fr honum vatnskassann ( sumum blum er auvelt a ruglast rusprautugeymi og yfirfallskti klikerfis). Utan yfirfallsktnum er merking sem snir hve bor vkvans a vera htt egar vlin er kld og egar vlin er heit. urfi a bta kerfi er hellt yfirfallsktinn. Hann m opna hvort sem vlin er heit ea kld.
Skoau enda vatnshosanna sem liggja fr vatnskassanum, nnur nest r kassanum og stt vatnsdlunnar nearlega vlinni en hin efst r kassanum og vatnslsinn ofarlega vlinni (heddinu). Sjiru merki um leka me sttunum skaltu hera hosuklemmurnar. Leki hosa arf a skipta um hana.
gegn um ili, hvalbakinn, aftan vi vlina, liggja tvr slngur a mistinni inni blnum. r tengjast vlinni tveimur stum, nnur vatnsdlunni en hin heddinu. essum slngum eru samskeyti. Sjist merki um leka arf a hera hosuklemmunum ea endurnja slngurnar.
Klikerfinu tilheyra oft grennri vatnsslngur sem tengjast soggreininni rtt nean vi blndunginn (til a hita bensnblnduna svo hn eimist betur). Skoau essar slngur og lagfru ea skiptu um ef finnur leka.
Settu ekki vatn klikerfi. v a vera frostlgur blandaur til hlfs me vatni allan rsins hring. Leki klikerfi er algeng bilun blum feralgum.

KVEIKJUKERFI Auk vatnsleka munu gangtruflanir vera algengustu bilanir egar fari er a aka lengri vegalengdir me hlainn bl. Langflestir bensnblar eru nori me rafeindakveikju (engar platnur) og sumir eru kveikjulausir. rennt er algengasta uppspretta bilana kveikjukerfinu og essari r: tfelling leislutppum innan kveikjuloki, lleg kerti og ntir kertarir.
Til a losa kveikjuloki og skoa a a innanveru arf oftast stjrnuskrfjrn en einstaka tilfellum sk. torx-skrfjrn (fst settum bensnstvum). Til a hreinsa a og kveikjuhamarinn, arf einungis nett skrfjrn. etta er gert varlega og annig a hvta hrri tppunum innan kveikjulokinu er skrapa af me skrfjrninu. Vsinn kveikjuhamrinum er ng a pssa me sandpappr. Fjrina ofan honum borgar sig ekki a eiga vi.
Blsi r lokinu ur en a er sett aftur og i yfir a me rakavara fyrir kveikju sem fst nstu bensnst (hristu brsann vel ur en ar).
Oft ngir essi einfalda ager til a merkjanleg breyting verur lausagangi vlarinnar, vinnslan eykst og eyslan minnkar.
Til a kanna hvort kertin su lagi ngir a taka eitt eira r.
En ur en gerir a skaltu lta vlina klna vel. Flestar vlar eru nori me hedd r li og geta gengjurnar kertagtunum skemmst ef kertin eru skrfu egar heddi er heitt.
Ef hefur ekki loftjppu skaltu fara me grannt skrfjrn niur me kertinu til a losa hreinindi sem kunna a vera ar, losa upp kertinu og blsa san niur me v ur en a er skrfa r.
Kerti slitna annig a neistinn eyir skautinu og sst greinilega geil ea ynning nera L-laga skautinu ar sem neistinn hleypur . S svona slit sjanlegt borgar sig a skipta um ll kertin.
Kertabil er alltaf gefi upp handbk bls (spark plug gap) og oft mia hddinu. Treystu v ekki, egar kaupir n kerti a bili eim s rtt. Milliml til a mla kertabil fst llum bensnstvum.
Kertarir geta gert manni lfi leitt. Til a draga r tvarps-og sjnvarpstruflunum eru notair rir me leiandi kolefni sta mlms. S slkum rum ekki vel fest ar til gerar klemmur vlinni styttist ending eirra verulega. Fyrstu merki um slaka kertari eru oft truflanir (tikk) tvarpstki blsins egar fari er milli stva FM-bylgju. Til ess a ganga r skugga um stand ranna arf vinmsmli. Vinm allra kertara a mlast svipa. Frvik, berandi meira vinn, ir a rur er ntur.
a er ekki miki ml a skipta um rina. Vissara er a skipta einungis um einn einu v a er ekki sama hvaa r eir eru fr kveikjunni.
Ljktu yfirferinni yfir kveikjukerfi me v a rekja allar grannar sogslngur sem liggja fr soggreininni, blndungnum og kveikjunni (fltinum). Athugau hvort slngurnar su heilar endann, ttar uppi sttum og samskeytum. S einhver essara sogslangna lek ea laus dregur vlin falskt loft en vi a vinnur hn verr og eyir meiru.

VIFTUREIMIN a er trlegt hva munar miki um jafn ltinn og dran hlut og viftureimina. Slitni hn, ea slrar laus, feru ekki lengra blnum. Hafi skra reiminni af og til um tma borgar sig a skipta um hana. egar viftureim er rtt strekkt a vera hgt a sveigja hana niur sem nemur fingurbreidd; hana m ekki strekkja svo miki a enginn sveigjanleiki s merkjanlegur.
Smurstvar skipta um viftureim, s ess ska, um lei og skipt er um smurolu/su. Reimin kostar ekki miki en slitni hn fer bllinn ekki lengra.
OG ALLT HITT SMUROLAN. Mldu smuroluna vlinni eftir a bllinn hefur stai 5-10 mn ea lengur. S olan dkk, svrt og/ea bensnlykt af henni skaltu lta skipta um smurolu og smursu. S smurolan greinilega hrein skaltu ekki skipta um hana, ngir a bta ef vantar.
BREMSUVKVINN. Gu hvort vkva vantar bremsukerfi og kplingu. Stundum er sami geymir fyrir hvort tveggja og er hann yfirleitt hvalbaknum mti pedulunum. setur bremsuvkva einnig kplinguna. S bremsuvkvi sem seldur er bensnst passar alla bla.
RUSPRAUTAN. finnur geyminn fremst hddinu innan ru hvoru frambrettinu. Tappinn er oftast merktur me mynd af ru/urrkum. a getur komi sr illa vanti vkva ea vatn rusprautuna.
LOFTSAN. Loftsu tti a skipta um 25-35 s. km fresti.
Tari skipti eru rf, a.m.k. ef notu er FRAM sa. S san berandi hrein skaltu skipta um hana; eyslan minnkar vi a.
URRKUBLIN. Su urrkublin skemmd m oft gera au eins og n me tusku sem vtt er kveikjarabensni ea svara. annig m auveldlega rfa af eim tjru sem sest hefur fyrir. Su blin skemmd fru n nstu bensnst; eir skipta meira a segja um au fyrir ig.
VARADEKKI. Gu hvort ngur loftrstingur er varadekkinu og hvort getur losa a s v fest einhvern htt. Er tjakkurinn snum sta? Hva me ryggisrhyrninginn, vasaljsi og sjkrakassann? Taktu felgulykilinn og kannau hvort getur losa felgurrnar me honum. Margir hafa lent v a n hjli ekki undan vegna ess a a hefur veri ofhert me rstiloftsknnum lykli dekkjaverksti; ess eru jafnvel dmi a flk hafi slasa sig vi slkar tilraunir ti jvegi.
PSTKERFI. Nori eru flest pstkerfi hengd upp me til ess gerum gmhringjum. annig geta au fjara festingunum og bila v sur. Kktu undir blinn og athugau hvort gmhringirnir eru allir snum sta og lagi. eir eru yfirleitt tveir hverri festingu, hvor snum megin og festingarnar oftast 2 ea 3. Gmhringirnir fst Fjrinni, Blanausti og sumum bensnstvum. auvelt er a smokra hring upp festingu. S haldi af sta me pstkerfi dinglandi eru lkur v a a veri ekki samfera heim.
DEMPARAR. Um lei og skoar pstkerfi skaltu lta demparana. S oluleki greinilegur (blautur) er komi a endurnjun. Demparar eru alltaf endurnjair tveir og tveir saman, .e. bu megin a aftan, bu megin a framan ea allir fjrir samtmis.
DEKKIN. Mldu rstinginn dekkjunum og hafu hann samkvmt upplsingum handbk blsins. Upplsingarnar geta einnig veri lmmia dyrakarmi (blstjrahur) ea innan bensnloki.
Rttur og jafn rstingur dekkjum eykur endingu dekkjanna, gerir blinn stugri og ruggari.
RYKI. Akiru malavegi urru veri geturu minnka rykmengun inni blnum me v a beita mistvarblsaranum.
Hafu allar rur lokaar. Stilltu mistina kaldan blstur, ef heitt er ti, og ytri hringrs. Settu san blsarann mesta hraa. Me essu mti byggir mistvarblsarinn upp yfirrsting inni blnum og ryki ekki jafn greia lei inn. mistinni er ryksa sem lofti fer um ur en a kemur inn faregarmi.

Copyright 1998 Le M. Jnsson
DEMPARAR ECONOLINE

Spurt hvort nju ,,Sensa-Trac" dempararnir fr Monroe muni henta fyrir Ford Econoline 4x4 sem hefur veri hkkaur og er 36 tomma dekkjum? Svar: Nei eir henta ekki. tt sjlfvirku ,,Sensa Trac" dempararnir su athyglisverir
eru eir fyrst og fremst gerir fyrir flksbla. Bestu demparar sem vl er fyrir Econoline 4x4 eru Koni demparar.
Vaxi mnnum veri augum er elilegt a taka a me reikninginn a Koni dempara m alaga a breyttum bl og m endurbyggja mrgum sinnum og eru v fjrfesting til lengri tma. Nst besti kosturinn fyrir Econoline er, a mnum dmi, stillanlegir Ranco 9000 demparar. Hannesi bendi g lklega eru ekki allir Econoline eigendur mr sammla essu efni, en spurt var um mitt persnulega lit.
Copyright 1998 Le M. Jnsson
UM DEKK OG HVERNIG AUKA M ENDINGU EIRRA

Fyrir 10 rum san rktu kvenir dekkjaframleiendur snum heimamarkai svo sem Dunlop Bretlandi, Michelin Frakklandi og Gislaved Svj. Samruni fyrirtkja hefur gjrbreytt essari mynd.

tt trlegt kunni a virast er um helmingur allra farartkjadekkja heiminum framleiddur af remur fyrirtkjum.
Innan vi 10 framleiendur selja um ea yfir 85% af llum dekkjum sem notu eru heiminum. a gefur augalei a smrri framleiendur vera a geta snt fram tknilega yfirburi ea/og srstaka hugvitsemi markasfrslu til a halda velli.
hafa margir smrri framleiendur sameinast um tkni- og vrurun til ess a auka samkeppnishfnina. Hrlendis eru innflytjendur og seljendur dekkja margir og samkeppnin hr. tt framleiendur su fir og strir hefur a ekki ori til a fkka smslunum sem eru fyrst og fremst dekkjaverksti og blaumbo um land allt.
Eins og gildir um fleiri vrur slandi er ver dekkjum skiljanlega htt. Bandarkjunum, ar sem fari er a gta offrambos dekkjum, m f n radaldekk (stlbelta) fyrir smrri bl fyrir allt niur 20 dollara stykki ea jafngildi 1123 krna. Hr kosta dekk af smu str risvar til fjrum sinnum meira.

TVFLD ENDING Srfringar eru sammla um a offramleisla s dekkjum heiminum. sturnar eru einkum r a sama tma og reistar hafa veri tknilega fullkomnari og afkastameiri dekkjaverksmijur hefur mealendingartmi dekkja aukist, m.a.
vegna ess a au springa sjaldnar. Fyrir 20 rum san tti gott a n 20-25 sund km endingu t r venjulegum (diagonal) dekkjum egar mest var eki malbiki. N ykir ekki elilegt a ending radaldekkja s um og innan vi 50 sund km, sumir fara jafnvel 70 sund km ea ar til sliti er komi inn striga. Hrlendis eru dekk talin lgleg egar mynstur er ori 1 mm a dpt.
Va erlendis er reglan s a nota ekki dekk me grynnra mynstri en 3 mm.
Bleigandi sem vill n hmarksendingu t r dekkjum arf ekki a hafa miki fyrir v. Nokkrar einfaldar reglur arf a hafa og vira: Loftrstingur dekkjum rur rslitum um endingu eirra. S rstingurinn of ltill hitna hliar radaldekkja ar til au geta hreinlega splundrast. tt frvik fr rttum loftrstingi geti valdi v a sli dekkja slitni elilega hafa au minni hrif radaldekk en s.k. dagnaldekk eins og ur tkuust. Hins vegar getur rangur ea jafn rstingur radaldekkjum rrt svo aksturseiginleika bls a hann veri httulegur vi vissar astur.
Llegir demparar geta valdi tmabru sliti (blettasliti sla) dekkjum. Slit strisgangi breytir stillingu, vsun og halla, framhjlanna og getur valdi miklu sliti skmmum tma s ekki fylgst me v og a lagfrt. Vxlun dekkja milli fram- og afturhjla er nausynleg 10 sund km fresti ea reglulega me minna millibili.
Vxlunin tryggir jafnt slit og a sem best grip haldist sem lengst og a ekki sst vi um snjdekk. Hr ur fyrr var a reglan, egar radaldekk ttu hlut, a vxla eim aldrei annig a au lentu ekki smu megin blnum, .e. hgra afturdekk fr undir hgra megin a framan og vinstra afturdekk fr vinstra megin undir a framan en ekki hgra megin. stan fyrir essu var sg s a verbnd dekkjanna legust eftir kveinni lagsstefnu. Um etta atrii eru skiptar skoanir en flestir eru sammla um a vxlun dekkja, smu megin bl, auki endingu eirra. Dekkjaslit eykst me auknum hraa. S eki of hratt (umfram lglegan hraa) negldum snjdekkjum m gera r fyrir a ending eirra minnki verulega.
Heilsrsdekk og snjdekk tti a merkja me r aksturstefnuna su au tekin undan til geymslu. egar au eru sett undir aftur arf a gta ess a dekkin snist smu tt og au geru a rum kosti getur grip eirra ori minna.
Einstaka dekk eru me stefnumerkingu steypta hliarnar (r), t.d. Michelin MX+S200 Heilsrsdekk me s.k. flipamunstur eru ekki me jafn grft munstur og snjdekk. tt au hafi ef til vill ekki sama grip djpum snj er grip eirra yfirleitt meira hlku, bleytu og egar unn snjfl er yfir. Er a m.a. vegna ess a flipamunstri, sem eru fnskornir takkar og ,,flettast" eins og bl bk vi tak, hefur meiri gripflt.
Heilsrsdekkin hafa ann kost a a hvn ekki eim eins og snjdekkjum. Hins vegar fylgir s kostur llum grfmunstruum dekkjum a s miki eki malarvegi geta au sandblsi hjlsklar r stli gegn tiltlulega stuttum tma.

MISMUNANDI GI? drustu dekkin innkaupi er slu dekk; notu dekk sem slinn hefur veri endurnjaur me suu ea lmingu.
Sumir bleigendur hafa illan bifur sluum snjdekkjum sem eir telja a hafi enst illa. Arir hafa allt ara sgu a segja. Ekki liggur ljst fyrir hvers vegna reynslan af sluu dekkjunum er misjfn. eru tv atrii nefnd sem hugsanleg skring: ,,Of nslu" dekk geta veri ,,hr" sem kalla er.
etta vi heitslu dekk. a hefur komi fyrir a framleiendur hafi sett markainn dekk beint r slningu og au slitna mjg hratt. sari rum hefur aukin efnatkni dregi r essu vandamli en samt sem ur er reglan s a slu dekk sem eru geymd vi rttar astur nokkra mnui eftir slun endast betur en ef au fara beint r slningarvlinni felguna og undir blinn.
Breytt markasstand getur veri einfld skring ngju sumra me slu dekk. Fyrir fum rum san var a nstum v regla a slu dekk kostuu helming ess sem n dekk kostuu. San var fari a flytja inn n dekk fr Suur-Kreu (Marshal, Hankook og Kumho) sem kostuu ekki meira en slu dekk og hafa reynst gtlega undir minni blum. Str og yngd bla rur miklu um endingu dekkja, bi slara og nrra. Undir litlum lttum bl sem oftast ber aeins blstjrann geta dekk enst mjg vel hvort sem au eru slu ea n. Su san smu dekk notu undir bl, sem oft er eki me fleirum en einum farega og jafnvel farangur (leigubll), getur ending eirra ori allt nnur og minni. Um dekk gildir sama lgml og um svo margt anna a a er undir lagi sem raunveruleg gi koma ljs.
Dekk eru srstaklega flokku innan EB eftir v hve mikinn unga eim er tla a bera. Flokkunarmerkingin (Load index) hefur kvei vimiunargildi og er skr me Tflu 1.

HRAAKSTURSDEKK Dekk, ar meal radaldekk, eru srstaklega flokku eftir v hve mikinn hraa au eiga a ola. Hver flokkur er einkenndur me bkstaf sem tknar hraaol (GSY). Flokkunin er skr me Tflu 2.

Til a gefa einhverja hugmynd um hvaa hraaflokkar tkast m nefna a Volvo 940 kemur dekkjum sem merkt eru 185/65 R15 87 T. Talan 87 er lagsflokkunin (545 kg) en bkstafurinn T ir a dekkin eiga a ola 190 km/klst.
Anna dmi m taka sem er Nissan Sunny. ar er strin 175/70 R13 82 H. rija dmi er Renault Clio me 155/70 R13 S en S-flokkurinn er jafnframt algengastur egar japanskir smblar eiga hlut.
N er a svo a til eru bleigendur sem eru haldnir eirri grillu a allt s best me hkkandi nmeri og veri.
a gildir ekki um dekk, a.m.k. ekki hva varar hraaol. Um dekk gildir algengt lgml sem segir a ekkert er keypis.
Auki hraaol rrir ara eiginleika dekkja. Skringin v er m.a. s a elis sns vegna eru hraakstursdekk ru vsi bygg ar sem au urfa a ola meiri tk, t.d. egar bremsa er ea beygt miklum hraa. au eru v undantekningarlaust harari og stfari. Bllinn verur harari og leiinlegri llum venjulegum akstri.

,BREIFTUR" Sumir blar eru lgprfldekkjum me mismunandi breium sla. essi dekk gefa blum kvena eiginleika, mismunandi mikla eftir v hvernig fjrunin er uppbygg. v breiari sem sli dekkjanna er v varasamari geta dekkin ori egar au hafa slitna. vill myndast vatnspi undir eim rigningu sem veldur v a bllinn ,,fltur" og verur me llu stjrnlaus.
S slit breium dekkjum ori a miki a munstur s um og innan vi 1,6 mm hlfum slanum ea meira m gera r fyrir a grip dekkjanna s mjg lti bleytu og veruleg htta ferum. fugt vi a sem margir virast halda hafa brei dekk minna grip bleytu en dekk af venjulegri breidd.
Brei dekk geta veri mjg fljt a slitna af v einu a rangur loftrstingur er hafur eim. S of mikill rstingur dekkjunum slitna au meira mijum slanum en jrunum. S rstingurinn of ltill verur sliti berandi mest jrum slans en minna honum mijum. Munsturdpt (slit) er auvelt a mla me venjulegu skmli.

SLITVSIR Munstur dekkja er annig r gari gert a srstk einkenni koma ljs egar slit hefur n hmarki og tmi til a skipta. vissu millibili sla dekks er mj rnd vert munstri sem er grynnri. egar mynstri er ori fullsliti koma essi einkenni ljs sem slttar verrendur slanum.
egar essi slitmerki koma ljs eru munstri ori 1,6 mm dpt og dekki ori visjrvert, grip ess ori mjg lti regni ea snj.

KULDAHOPP egar bl er lagt eftir langan akstur geta dekkin veri heit.
Standi bllinn lengi, t.d. yfir ntt og kalt veri, hafa dekk tilhneigingu, mismunandi mikla a vsu, til ess a fletja slann undan unga blsins. egar san er fari af sta hafa dekkin n a klna og stirna annig a flati hluti slans veldur hkti og titringi. etta er kalla kuldahopp en a hverfur eftir nokkurra km akstur ea egar dekkin hafa jafna sig. Me aukinni tkni, ekki sst efnum sem notu eru burarlg dekkja, hefur veri dregi verulega r essum kosti.

NEGLD DEKK Loftrstingur vetardekkjum yfirleitt a vera 3-4 pundum (psi) meiri en sumardekkjum. Negld snjdekk arf a tilkeyra fyrstu 500-1000. a er gert me v a aka eins mjklega og unnt er og halda hraa skefjum annig a naglarnir ni a setjast.
Yfirleitt er mlt me v a snjdekk og heilsrsdekk su ltin hafa smu snningsstefnu allan tmann sem au endast, .e. a au su notu smu megin blnum.
Venjulegar kejur geta eyilagt hliar radaldekkja (og reyndar allra dekkja). Til eru srstakar snjkejur fyrir radaldekk. Aldrei skyldi fara hraar en 60 km/klst. snjkejum.

Einfld atrii sem ra miklu um endingu dekkja:
- A rstingur s rttur og jafn.

- A eki s n rykkja, teki mjkt af sta, forast a bremsa
harkalega og a beygja miklum hraa.

- A muna a slit dekkja eykst me hraa.

- A vxla ekki dekkjum milli hgri og vinstri hjla a nausynjalausu. (Um etta atrii eru skiptar skoanir eins og fram kemur framar greininni).

- A ess s gtt a framvagn s slitinn og hjl rtt stillt.

- A merja ekki hliar dekkjanna me v a fara utan rennusteina egar lagt er sti.

- A aka ekki me nta ea llega dempara.
- A hafa ll hjlin jafnvg (balanseru).

Dekk urfa a ola mikil tk og lag. Munstri er rangur ratuga rannskna og runarstarfs og a gefa best veggrip vi astur sem geta veri' gjrlkar. Dekkin eru mikilvgasti ryggisbnaur bls og stand eirra getur skili milli lfs og daua rslitastund.
Milano talu rekur dekkjaframleiandinn Pirelli grarlega mikla prfunarst. ar er meal annars ljsmyndaklefi undir braut ar sem hgt er a skoa sla dekks neanfr gegnum glerpltu loftinu egar lkt er eftir mismunandi akstursastum. Myndirnar fjrar sem hr birtast sna greinilega hvernig veggrip slitins dekks breytist eftir v sem hraar er eki blautum vegi. a mun eflaust koma mrgum vart hve raunveruleg htta er mikil egar eki er rigningu.

Vi 85 km/klst. lagi
Vi 90 km/klst. Visjlt
95 km/klst. Hskalegt
100 km/klst. Lfshttulegt
lagi. En ekkert umfram a. Grip jaranna hefur minnka og bremsugeta dekksins er verulega minni en egar eki er urrum vegi. myndinni sst greinilega hvernig vatni leitast vi a rsta sr undir dekki a framanveru.


Visjlt. essum hraa sst greinilega hvernig vatni veginum hefur n a rstast lengra inn undir sla dekksins og munstri nr ekki a veita vatninu ngilega rt fr slanum. rhelli er etta of mikill hrai og ryggi fari lnd og lei.


Hskalegt. S sem heldur um stri sr einskis ills von.
Samband hans vi veginn er ori hskalega lti. urfi a beygja ea bremsa getur allt gerst; bllinn ,,floti" fyrirvaralaust og ori fullkomlega stjrnlaus. ,,Flot" gerir engin bo undan sr. a er orsk margra slysa ar sem enginn er til frsagnar.


Lfshttulegt. Hr m ekkert t af brega. a getur ngt a snerta bremsuna til ess a bllinn veri gjrsamlega stjrnlaus. essum hraa vatnsveri er veggripi nnast ekkert og lfshttan stareynd tt ekkert s athugavert vi dekkin. Hafu essa mynd huga nst egar ekur rigningu og ert ekki klr v hvort n ea hlfslitin dekk eru undir blnum.

Slitin brei dekk me lgum prfl geta veri srstaklega varasm. Vegna ess a slinn myndar 90 gra horn vi hliar dekksins og vegna breiddarinnar nr sliti munstur ekki a veita vatninu t undan slanum heldur lokar a af. Brei dekk geta v haft minna veggrip en mj og dregi r ryggi.

Dmiger heilsrsdekk. tt munstri s grfara lagi hvn lti sem ekkert essum dekkjum af gerinni General Dual Steel. Snjgrip er nokkru lakara en hj vetrardekkjum. essi dekk hafa reynst vel undir strum ungum flksblum og jeppum.
Strin er 235/75 R15.
Copyright 1998 Le M. Jnsson
,,VOLVO" UNGUR STRI

Spurt hvort a vri drt fyrirtki a setja vkvastri gamlan Volvo 240 DL. Hn sagist vera a gefast upp blnum vegna ess hve hann vri ungur stri.
Svar: Drari gerin af Volvo, 240 GL (og GLT) er me vkvastri. Ef hgt er a f ann bna blapartaslu, .e.
strisvl og strisdlu samt festingum, getur a ef til vill svara kostnai. Hins vegar er ekki glra a kaupa bnainn njan ar sem essir Volvar (sem eru me traustari blum) eru ornir ungir slu, srstaklega eldri blarnir me blndungi, vegna bensneyslu. Tvennt getur borga sig a prfa ur en rist er meiri httar agerir. Hvort tveggja getur gert stri mun lttara nstum v hvaa bl sem er en ekki einungis Volvo 240. fyrsta lagi er sta til a skoa dekkin framhjlunum. Su au meira en hlfslitin, dpt munsturs 3 mm ea minna, geta n dekk gjrbreytt blnum, m.a. annig a hann veri lttari stri, srstaklega dekk me grfu djpu mynstri (dpt um 10 mm). Nju dekkin hafa mun minna snerilvinm og v arf minna tak stri til a beygja fer ea kyrrstu.
ru lagi er getur borga sig a lta smyrja strislii jafnvel tt eim su engir smurkoppar. smurstvum er a gert me srstakri holnl sem stungi er gegn um hlfarkpu lisins. Oft eru strisliir ornir fullir af vatni og hreinindum vegna ess a hlfarkpan hefur gefi sig og er sta til a endurnja . Me v a smyrja liina ru hverju m koma veg fyrir a eir eyileggist. sta er til a nefna a s smurt of miki me nl strislii, t.d. neri spindilklur, getur feitin rsts t r gmkpunni og lent bremsudiskum og skapa mikla httu. v er vissara a fara varlega og fylgjast me liunum eftir a smurt hefur veri .
Nefna m essu sambandi a Lada Sport, sem var nungur stri, var nstum v viunandi eftir a smurt hafi veri liina me nl og dekkin endurnju.

Copyright 1998 Le M. Jnsson
FELGUR MLAAR

a getur veri erfileikum h a a grunni og lakki felgur n ess a hluti efnanna lendi dekkjunum. Gerist a klrast verki og ngjan af v verur takmrku. Vandinn er s a flestar tegundir lmbanda tolla illa gmi og v illgerlegt a lma til a hylja a. Ein lausn essu vandamli er s a nota felguhring, sem skorinn er t r pappa. Hringurinn, sem hafur er 2 stykkjum, er settur upp kantinn felgunni og lmdur saman me lmbandi. Hann hylur ngilega breian bekk dekkinu nst felgunni annig a hgt er a sprauta felguna ea handmla n ess a i ea dropi lendi dekkinu. Auðvelt er að forma pappahringinn eftir felgunni. Pappinn er lagður ofan á felguna og barið létt ofan á hann með hamri þar sem felgubrúnin er undir, við það skerst pappinn og rétt form myndast sem fylgir ytri brún felgunnar.
Copyright 1998 Le M. Jnsson
FELGUR MLAAR

a getur veri erfileikum h a a grunni og lakki felgur n ess a hluti efnanna lendi dekkjunum. Gerist a klrast verki og ngjan af v verur takmrku. Vandinn er s a flestar tegundir lmbanda tolla illa gmi og v illgerlegt a lma til a hylja a. Ein lausn essu vandamli er s a nota felguhring, sem skorinn er t r pappa. Hringurinn, sem hafur er 2 stykkjum, er settur upp kantinn felgunni og lmdur saman me lmbandi. Hann hylur ngilega breian bekk dekkinu nst felgunni annig a hgt er a sprauta felguna ea handmla n ess a i ea dropi lendi dekkinu. Auðvelt er að forma pappahringinn eftir felgunni. Pappinn er lagður ofan á felguna og barið létt ofan á hann með hamri þar sem felgubrúnin er undir, við það skerst pappinn og rétt form myndast sem fylgir ytri brún felgunnar.
Copyright 1998 Le M. Jnsson

 

HVT RÖND/HLIÐ Á DEKKJUM ÞRIFIN

Margir eldri klassskir blar eru me breiar hvtar hliar dekkjum. Sumir nlegri amerskir blar eru me hvta rnd dekkjunum. essi hvti hluti dekkjunum gulnar og/ea safnar sig hreinindum og v arf a rfa hann ru hverju. Mrg leysiefni virka vel, svo sem bensn og white spirit (hvtspri?). Gallinn vi au er hins vegar s a au leysa upp yfirbor gmsins sem slitnar, verur lmkennt og hreinkast rar en ella. Betra er a nota stlull sem inniheldur spu. En stlullin, eins og leysiefnin, gengur dlti hvta efni. Enn betra er a nota Ajax glerhreinsilg og skola san af me hreinu vatni. S Ajax glerhreinsirinn notaur arf a na fltinn dlti til a hreinindin losni og rndin veri skrhvt.
Hvort sem notaur er hvtspri, stlull ea Ajax glerhreinsir m auka endinguna me v a bera yngingara (PVC-restorer) hvta fltinn (og reyndar einnig ann svarta sem verur einnig eins og nr). Yngingarinn gefur gminu glja og ann eiginleika a hrinda fr sr hreinindum.

Copyright 1998 Le M. Jnsson
 
RIGNIR UPP NEFI!

Spurning: Fyrirspyrjandi sagist vera binn a leita dyrum og dyngjum a upppumpuum gmpum til a setja inn gormana a aftan Chevrolet Caprice. Hann sagi a margir leigublstjrar hefu nota essa pa til a lyfta amerskum blum og auka burargetu eirra me v a mist dla ea hleypa r eim, jafnvel me takka inni blnum. Parnir hafi sast fengist settum hj Agli Vilhjlmssyni en hafi horfi af markanum egar s blverslun htti. Smon spyr hvort essir par su fanlegir einhvers staar?
Svar: essir par voru til hj Toyota aukahlutum fyrir ekkert mjög löngu síðan.

Copyright 1998 Le M. Jnsson
 

FREKARI PRFUN: HVA ENDAST DEKK LENGI?

Langtmaprfun Blsins algengum fjlskyldublum hefur vaki athygli. Loki er prfun Daihatsu Charade 1988 sem eki var 100 sund km 42 mnuum. Renault Clio var til til prfunar (250 þús. km). Rm 3 r er a vsu langur tmi en er samt sem ur ekki elileg notkun fremur miki notuum fjlskyldubl n til dags. S farin skounarfer um strt blasti annatma, t.d. vi stra kjrb m sj berandi lleg dekk undir mrgum blum. Misslitin dekk, slttslitin dekk, dekk af mismunandi ger (jafnvel str), dekk sem eru svo lin a hliarnar eru ornar berandi svartar af v a hitna. Margir bleigendur virast trassa a mla rsting dekkjum og halda honum jfnum. Lklegasta skringin er s a margir lti dekk sem kostnaaratrii fremur en ryggisbna. Misjafn rstingur dekkjum getur ri v hvernig bll hagar sr egar mest reynir, t.d. egar arf a snarbremsa - getur einfaldlega ri v hvort slys verur ea ekki. eir sem leggja lei sna vikuleg uppbo tjnablum hj tryggingaflgunum hafa, sumir hverjir, teki eftir v hve bgt stand dekkja er sumum blum sem borgair hafa veri t, eins og sagt er. Er a rtt, sem heyrst hefur, a hgt s a kasktryggja bl sem er slttum, ntum dekkjum vegna ess a engin skoun eigi sr sta vi kaup kasktryggingu? Til a koma til mts vi bleigendur, vegna hflegra aflutningsgjalda dekkjum, hefur s regla veri vi li a dekk teljist lgleg og lagi s dpt mynstursins meiri en 1 mm.


meal tknimanna sem fjalla um bla msum vettvangi er a viurkennd regla a dekk teljist ekki rugg eftir a dpt mynsturs er ori 3 mm ea minna. Lggjafinn virist ekki taka miki tillit til ess a bldekk er ingarmesti ryggishlutur bls. Veggrip verur aldrei meira en a sem dekk gefur og veggrip er forsenda ess a hgt s a hafa fulla stjrn bl. Dekk eru ekki ryggisatrii augum hins opinbera heldur tekjulind: Flk er, bkstaflegri merkingu, hvatt til a spara vi sig dekk og nta au sem best - helst ar til bllinn fr ekki fulla skoun vegna eirra.
Af essum stum skiptir ending dekkja mjg miklu mli fyrir bleiganda, fyrst og fremst vegna ryggisins og san vegna reksturskostnaar blsins. Tmariti Bllinn mldi endingu riggja tegunda dekkja undir Daihatsu Charade 100 sund km prfuninni. renns konar dekk voru prfu og miaist ending eirra vi 3 mm mynsturdpt. Niurstur voru eftirfarandi:
- Bridgestone sumardekk, sem voru undir bílnum nýjum, 155 SR 13 (radial) 40 sund km ending.
- Marshal heilsrsdekk 165 SR 13 (radial) 55 sund km ending.
- Hankook heilsrsdekk 175 SR 13 (radial) 50 sund km ending.*
* ess ber a geta a Hankook dekkin voru ekki fullnotu egar prfun blsins lauk en me hlutfallareikningi mtti reikna essa endingu t. Einnig verur a hafa huga a dekk endast yfirleitt betur undir njum slitnum blum en blum sem bi er a aka miki. essum prfunum var dekkjunum vxla reglulega samkvmt tilmlum framleianda blsins. Bi Marshal og Hankook eru framleidd Suur-Kreu. Dekkin voru me heilsrsmynstri, .e. ekki snjdekk og negld. Grip eirra beggja reyndist gtt snj. essi krensku dekk voru fyrst og fremst valin til prfunar vegna ess a au voru drustu dekkin markanum. Ending eirra kom v vart. ess ber einnig a geta a hvort um sig, Marshal og Hankook, reyndist mjkt og hljltt. essi dekk yngdu ekki stri og a hvein nnast ekkert eim malbiki rtt fyrir nokku grft munstur.
Rtt er a benda a n Marshal og Hankook dekk, eim tma sem au voru keypt vegna essarar prfunar, kostuu svipa og notu endurslu radaldekk. Marshal dekkin virast ekki vera lengur markanum en samkvmt upplsingum Hjbarahallarinnar hf. Reykjavk eru Marshal dekk seld af eim en n undir vruheitinu ,,Kumho". a er reianlega engin tilviljun a Michelin er einn strsti, ef ekki langstrsti framleiandi dekkja heiminum. a segir sig sjlft a um gamerki er a ra. En Michelin eru dr dekk. v lk okkur ritstjrn Blsins forvitni a vita, ljsi reynslunnar af dru dekkjunum, hvort a borgai sig a kaupa Michelin vetrardekk, vntanlega ganna vegna. a vill svo til a vi erum me slitinn bl af algengri str (Renault Clio) til prfunar. Vi viljum fara a tilmlum Gatnamlastjrans Reykjavk og sleppa nglunum en fara v mun varlegar stainn. Vi vldum v Michelin vetrardekk af tegundinni XM+S 200 en au hafa, a sgn seljandans, frbrt grip sem m.a. gerir a a verkum a minni rf er fyrir nagla. Fyrir essi dekk verur a greia nrri tvfalt ver drustu snjdekkjanna markanum af smu str. A sgn seljandans er fjrfestingin rttltanleg af remur stum: fyrsta lagi endast dekkin betur, ru lagi maur a komast eim lengra vetrarfr og rija lagi eru au ruggari (vandari en nnur dekk). N hefst prfunin og verur sagt fr henni nstu tlublum Blsins. Vonandi vera einhverjir einhverju nr um hagkvmni dekkjakaupa.

Copyright 1998 Le M. Jnsson
DEKKJASTR?

Spurt: Hva ir t.d. strarmerkingin 185 70-R13 dekki?.
Hann sagist hafa huga a f breiari dekk af svipari h en vri ekki klr v hvaa strmerking tti vi.
Svar: Strarmerking dekkja segir til um breidd slans, h dekksins, tegund ess og verml felgu tommum. essu tilfelli er 185 breidd slans mm. 70 tknar prfl dekksins, .e. h ess fr felgubrn upp sla og er gefi upp sem hlutfall af breidd slans, essu tilfelli 70%. H dekksins fr felgu upp sla (ea fr vegi upp felgubrn) er v 0,7 x 185 = 129,5 mm. Me felgubrn er tt vi burar/ttibrkina felgunni sem dekki hvlir . Svokllu lgprfldekk eru me breiddar/harhlutfall 60% og lgra. Hæð dekksins er tvisvar sinnum 129,5 mm en þvermál þess fæst með því að bæta við þá tölu þvermáli felgunnar í tommum sinnum 25,4 til að fá millimetra.
tli maur a f jafn htt dekk en 10 mm breiara myndi 195 65 R 13 henta (h 126,7 mm). 10 mm breiara dekk me sama prfl, t.d. 195 70 R13 sta 185 70 R13, myndi jafnframt hkka blinn (136,5 - 129,5 = 7 mm). Bkstafurinn ,,R" stendur fyrir ,,Radial" og talan 13 er verml felgu tommum.

Copyright 1998 Le M. Jnsson
 

FLEIRI EN EINN DEMPARI

Og af v jeppar koma til tals m minnast atrii sem virist tbreiddur misskilningur. g hef ori var vi a sumum finnst ,,flottara" a hafa tvfalda dempara (ea helst refalda) undir upphkkuum jeppa. v skyni gti g mynda mr a eir kaupi tv pr af dempurum (.e. af sama tpunmeri). Demparar jeppa sem eki er alvru torfrum vera fyrir annars konar lagi en venjulegum akstri. torfrum geta demparar sjhitna svipaan htt og reihjlapumpur gera vi notkun. egar dempari hitnar myndast loftblur olunni (hn sur), hitinn eyileggur ttingar; afleiingin verur s a demparinn missir mttinn - httir a virka. Til ess a auka hitunarol dempara er komi fyrir sumum eirra eins konar pa r niturgasi undir miklum rstingi (gasdemparar). Gasi gegnir v hlutverki a halda ngilegum rstingi olunni til a hn sji ekki vi hitnun.
torfrum gildir a hafa fjrunina mjka og a mktin haldist jfn allt hreyfisvi xlanna lrttu plani. Mjk fjrun dugar betur torfru og reynir meira dempara en stinn fjrun. Me v a lta fleiri dempara mta sama lagi, t.d. tvo sta eins vi hvert hjl, minnkar lagi hvern dempara um helming og eir hitna minna. a gefur augalei a til ess a fjrunin virki fram jafn vel me fleiri dempurum verur a velja mkri dempara. Sem sagt: egar notair eru tvfaldir demparar er a gert til a auka endingu og um lei eru valdir demparar sem eru a.m.k. helmingi mkri en s sem eir koma stainn fyrir - etta er einfaldlega tknilegt atrii en ekki einhverjir heimskulegir stlar.


Copyright 1998 Le M. Jnsson

 

RANCO 9000

n ess a vera beinu framhaldi m nefna a Ranco 9000 demparar fyrir jeppa eru me stillihnappi annig a hgt er a stilla fjrunina mkt fyrir torfrur ea verri veg og san aftur stinna fjrun fyrir malbik. Ranco 9000 (Blab Benna) er einnig hgt a f me fjarstrri stillingu annig a breyta m eli fjrunarinnar me hnappi mlaborinu.
Stillanlegu dempararnir eru til fyrir flestar tegundir jeppa og strri fjrhjladrifna sendibla.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

 

STRISVL RANGE ROVER

Spurt hvaa vkvastrismasknu fr Saginaw hann gti nota breyttan Range Rover en honum arf strisarmurinn a sna beint fram? Einnig barst tali a hlji fr gr- og millikassa Range Rover.
Svar: Vandinn vi Saginaw strismasknur er s a eim blum ar sem sektor-armurinn snr ekki aftur, t.d. 90 grur t hli, eins og GMC Pickup o.fl. passar snningssvii ekki. v ddi ekki a sna arminum 90 grum rillunum, til a hann snri beint fram. a er eflaust hgt a finna Saginaw masknu sem hgt er a mixa Range Rover en eir sem ekkja til segja a einfaldast s a nota vkvamasknu r Chrysler Van ea Aspen/Volare. Auvelt er a breyta festingum fyrir hana annig a hn passi og sektor-armurinn af Range Rover strismasknunni mun passa hana og er notaur fram.
Hlj, .e. hvin, grkssunum m oft minnka umtalsvert me v a blanda sleipu, .e. efni sem dregur r nningsvinmi, saman vi smuroluna. Efni af essu tagi, sem hafa veri auglst Blnum, og sem vi hfum prfa me rangri, eru ,,Wynn's HP Gear lube" (Fst flestum smurstvum. Er litlum tpum; ein fer grkassa og nnur millikassa) ,Swedol Gear Additive" (G.S. varahlutir) og Militec (Stilling, smurstvar o.fl.). Ef nausynlegt er a skipta um legur grkassanum, t.d. fremstu leguna, er mikilvgt a hn s forsmur rttan htt:
Eftir a legan, n ea notu, hefur veri hreinsu me white spirit og blsi r henni me rstilofti er hn pakk-smur, sem kalla er, me srstakri legufeiti fr FAG (fst Flkanum). Feitin er sett ltinn plastpoka, legan sett ofan pokann og feitin san kreist inn hana. Me essu mti m auka endingu legunnar og draga r hlji fr henni.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

 

VIRKASTA RYVRNIN

haustin og veturna reynir mest lakkhjp blsins sem aalryvrn hans. Sand- og saltrok, fljgandi rusl, frost og a vxl hamast lakkinu. v meiri hreinindi sem eru yfirborinu v betur loir salti vi og v hraari verur tringin.
Margendurteknar rannsknir hafa snt a virkasta ryvrnin sem um getur er rifnaur; hreinn bll rygar margfalt hgar en hreinn. Tjaran er einn versti vinurinn v klstri sem henni fylgir heldur hreinindum, raka og salti a lakkinu.
egar nota er tjruleysandi efni, nst bestur rangur egar v er a bleyttan flt me sprautu, t.d. mun meiri rangur en ef efni er bori urran flt me tvisti ea svampi. i yfir allan blinn og lti standa , n ess a orna, nokkrar mntur, voi san af me blaksti og skoli vel me vatni.
Til a losna vi tjruna arf stundum a a tjruleysi tvisvar.
Bn virkar lakkaan flt eins og sing vegyfirbor; fyllir upp hrufur fletinum og gerir hann hlan annig a hann hrindir fr sr vatni og hreinindi n ekki ftfestu. Hreinn og bnaur lakkfltur skemmist sur en hreinn.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

NTT RAIN-X

Spurt: Hvernig m losna vi fituslikju framru?
Svar: Margir ekkja vatnsfluna Rain-x. eir sem ekki ekkja efni ttu a prfa a. Eftir a framran (og arar rur) hafa veri rifnar rkilega er rain-x, sem er glr vkvi 200 ml. brsa, bori urra runa og stroki san af eftir ornun, .e. nota eins og venjulegt bn. annig myndar efni vatnsflna filmu yfirbori glersins og gerir a a verkum a vatnsdropar tolla ekki glerinu. Me rain-x m segja a lofti, sem leikur um framruna fer, taki vi hlutverki urknanna - r arf sur a nota, jafnvel ekki ausandi rigningu. Um lei er blstjrinn laus vi hvimleia fituskn sem vill myndast eftir hverri yfirfer urknanna; tsn verur betri og aksturinn ruggari slmu skyggni. En rain-x gerir meira v a hindrar a hreinindi festist rum og ljsglerjum og talsvert auveldara verur a skafa s af runum.
Hinga til hefur rain-x veri gulum brsum. N er komi markainn anna rain-x til vibtar v eldra; ntt Rain-x- Anti-Fog ( svrtum brsum). egar a nja er bori rur a innanveru og baksnisspegil httir ma a myndast innan runum. Efni er bori eins og bn og a endist vikum saman. Nja rain-x m einnig nota spegla baherbergjum og sturtuklefum til a ma myndist ekki eim. hfum vi heyrt a skipstjrar fiskiskipa hafi nota nja rain-x til a koma veg fyrir a ma myndaist innan rum strishssins. Rain-x fst nstu Shellst og var.


Copyright 1998 Le M. Jnsson

GYLLING

Lesandi spyr hvaa fyrirtki a vri Keflavk sem gyllti stafi bla?

Svar: Fyrirtki sem veitir essa jnustu nefnist Rafgull (smi 421 5020) og var, sast egar g vissi, til hsa BG-kringlunni Keflavk.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

HREINT KLI - R VI V

Brunagt eftir sgarettur eyileggja klningu bls. Vi eim er ekkert a gera anna en a viurkenna verrrnun blsins. hreint kli, sem ekki er rifi ea skemmt a ru leyti, er hins vegar viranlegt vandaml, a.m.k. flestum tilfellum. bensnstvum og blabum er rval efna sem eiga a hreinsa hreinindi r kli. Gi og virkni eirra eru eins misjfn og au eru mrg. En eigi a hreinsa bl, a innanveru, hravirkan htt (bi sti og glfteppi) er ein afer llum rum rangursrkari. Hn er s a taka leigu teppahreinsivl me aukabnai fyrir kli og nota srhf efni fyrir verkefni. au efni fst venjulega hj eim sem leigir hreinsivlina.
Vi hfum prfa essa jnustu. Vi leigum eina helgi teppa- og klahreinsivl hj BESTA. Vi keyptum, samkvmt rleggingum slumanns, srstakt hreinsiefni sem jafnframt tti a afrafmagna kli og ha trefjar ess annig a r hrintu fr sr hreinindum. Um a sastnefnda getum vi ekki dmt ar sem of skammt er um lii. Hins vegar var slk breyting blnum, innvortis, a v verur varla me orum lst. Vi frum yfir stin me til ess gerum bnai; uum fyrst hreinsiefninu og sugum a san upp aftur samt hreinindum, sem sust vel gegnsum sogsttnum. a sem kom okkur mest vart var hvlk hreinindi losnuu og soguust upp r glfteppi blsins.
Til a gera langt ml stutt tk a okkur 3 klst. og kostai helgarleigu (2.000 - 3.000 kr) a yngja blinn upp um nokkur r auk ess a losa hundahrin r stofuteppinu, sem heimilisryksugan okkar hafi fyrir lngu gefist upp .

Copyright 1998 Le M. Jnsson

BLT BENZ-STI

Blsti blast me tmanum. Blstjrastll, sem orinn er linn, httir a styja ngilega vi lkamann. Skakkur bslstjrastll getur orsaka bakveiki. Blstarar, sem hafa srhft sig blstum, geta gert kraftaverk blstjrastlum, jafnvel annig a eir veri betri en eir voru nir.
Einn blaframleianda vitum vi um sem tekur srstakt tillit til essa vandamls enda er blum fr honum oft eki lengi og miki. Um er a ra Mercedes-Benz en a fyrirtki hefur srstakt varahlutanmer fyrir fjarasett sti, t.d.
blstjrastl. Stlarnir Benz eru annig gerir a tiltlulega fljtlegt er a skipta um fjarir n ess a kli skemmist. Fjarasett fyrir blstjrastl strri ger af Benz (280/300/380/420) mun kosta um 15 s. kr.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

PLASTSTUARAR

Spurt hvort hgt s a lagfra aflagaan plaststuara (Saab 900) og ef svo s hvernig? Hann segir vera v-laga beyglu framstuaranum einum sta, eins bllinn hafi lent hvssu horni.
Svar:Til a einfalda og skra mli skulum vi hafa tvennt hreinu: fyrsta lagi skulum vi gera greinarmun lagfringu og viger. a m lagfra svona stuara annig a hann s ekki til lta. Viger, hins vegar, ir a stuarinn a lta t eins og nr. ru lagi er nausynlegt a vita a essi stuari er byggur upp af 4 einingum: A) Hinum raunverulega stuara sem er r lttri en sterkri blndu af li og magnesni (magnesium) en a er skffulaga stykki sem stundum er styrkt me verbitum (rrum) innan skffunni. B) Innleggi r plasti en a eru mismunandi margir plaststokkar, formair eins og vaxkaka, sem felldir eru inn lstuarann.
C) Gm- ea plastklning, sem er sjanlegi hluti stuarans.
D) Bakplatan, sem stundum getur veri 3-4 stykkjum eftir bltegund, en hn heldur gmklningunni snum sta.
Stuarann sjlfan m oft rtta. Til ess arf vkvapressu (minnst 10 tonna). Bakplturnar m sl til og rtta ea sma. Hafi innleggin, einn ea fleiri stokkar, aflagast er tlast til a eir su endurnjaur. tt hgt s a rtta hlfin stokkunum me hitun telst ekki viger ar sem stokkurinn hefur ekki smu eiginleika til hggvarnar og ur. essir stokkar virka annig a egar snggt hgg kemur stuarann lokast loft inni hlfum plaststokkanna sem virka sem loftpar. a gerist ekki nema vi meiri httar rekstur ar sem stuarinn sjlfur aflgast.
S um viger a ra er klningin endurnju, nema um smvgilegri rispur s a ra en r m gera vi me srstku efni (ISOPON BumperFill). Beyglaa klningu, t.d. svarta eins og Saab 900 o.fl. m oft lagfra. Til ess arf hitabyssu, trklossa og skrfvingu. Beyglan er hitu ar til efni mkist,fltum trklossum komi fyrir innan og utan beyglaa svi og eir hertir saman me vingunni og leyft a klna um 10 mn. Smrri skemmdir m hita og rsta san efninu inn ea t me hamarsskafti og halda vi mean a klnar. Minni gt m fylla me ISOPON BumperFill en a efni fr, eftir seigstorknun, sama lit og svipaa fer og stuaraklningin, a m lita ea mla og slpa me sandpappr. S um mlaa stuaraklningu a ra er aferin svipu, s efni mjkt. Ef um harara plast er a ra getur urft srstakt vigerarefni. a nefnist DuraMix og fst vigerarsettum hj Orku hf (me v m gera vi flestar gerir plastefna). A lokum er sta til a geta ess a mikilvgt er a festingum essarar gerar stuara s ekki breytt fr upprunalegri mynd, t.d. vi rttingu ea viger. Ytri festingarnar (Saab, Volvo o.fl.) eiga a leika um lrttan olinm (leikur hjrum) milli stuara og festingar. Innri festingarnar eru ekki boltaar fastar stuarann heldur gegna hlutverki stustringar. essi hnnun er ger me a a markmii a stuarinn veiti krftum til hliar vi rekstur.
Hggdeyfing skapast vi a festibitar stuarans bogna til hliar; stuarinn gengur til hgri ea vinstri. S essum festingum breytt fr upprunalegri mynd t.d. vegna ekkingarleysis, getur afleiingin ori s a blstjri og faregar veri fyrir meira hggi en ella (slasist meira) vi rekstur og/ea a skemmdir veri vlbnai blsins. etta srstaklega vi um Saab 90/99/900 sem er me drifbnainn beint fyrir aftan stuarann.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

Lakkskemmdir


Sparnaur blaframleienda beinist m.a. a v a komast eins drt fr mlun nrra bla og unnt er. Lakkskemmdirnar, sem byrja fyrir alvru jafnvel 3. ri, eru v itt vandaml.
Sastlina ratugi hefur lakk japnskum blum veri ynnra en t.d. evrpskum blum. etta er srstaklega berandi felgum sem eru jafnvel farnar a ryga nlegum blum.
stan fyrir essu er s a v minna lakk sem framleiandinn kemst af me, v betra ver getur hann boi og v meiri verur hagnaur hans. Kaupendur drra bla lta fremur lakki sem efni til a gefa blnum lit frekar en a a s vrn gegn tringu.
Sumir bandarskir blar eru sr bti hva lakki varar. a er t.d. berandi hve ltil ending virist vera lakki blum fr General Motors. Lakki hleypur upp, ryhrur myndast og sumum tilfellum virist a bkstaflega verast af blnum annig a skn grunninn strum kflum.
eir sem telja sig srfringa essum efnum segja a stan fyrir essu s m.a. s a GM og arir bandarskir og japanskir framleiendur su a prfa sig fram me ,,umhverfisvnni" efni vegna rstings fr stjrnvldum.
Jafnframt s sfellt veri a ra njar gerir blalakka sem gefa djpan glja me mun ynnra lakklagi en ur tkasist.
Lakki verur v vikvmara fyrir bragi.

MALARVEGIR OG SALT

Hr slandi eru malarvegir tt eir styttist um sem betur fer. Hr er einnig srok og seltumenga regn. Steinkast opnar sltu vatni greia lei undir lakki og tringin hefst.
Va Norurlndum eiga bleigendur vi sama vandamli a stra. tt jvegir, t.d. Svj, su me bundi slitlag, eru axlir eirra malarbornar og v miki um steinkast, srstaklega a vetri til egar eki er dekkjum me grfara mynstri. Hrlendis er salt nota til a eya hlku og hafa msir gagnrnt a. Hlkueying er fyrst og fremst ger til a fora fr slysum umferinni. eir sem hafa kynnst saltnotkun til essara hluta annars staar Norurlndum, t.d. Gautaborgarsvinu Svj, myndu ekki telja stu til a kvarta undan saltnotkuninni hrlendis v hn er varla svipur hj sjn.

TRINGIN

Til ess a tring geti hafist ytra byri bls arf lakkhjpurinn a hafa skemmst. Jafnvel saumnlargat, varla snilegt me berum augum, er ng til ess a vatn kemst undir yfirbori og balli byrjar. Ry er raffrilegt fyrirbrigi, flutningur rafeinda fr einu skauti til annars og ryhrur er efnasamband jrns og srefnis. stan fyrir v hve salt er skilegt efni nlgt stli er s a salt gerir vatni kleift a leia rafstraum. Eima vatn t.d. trir ekki jrn svo lengi sem nnur efni komast ekki nrri v. Saltblanda vatn ea saltraki myndar skilyri fyrir margfalt hraari tringu stls vegna ess a leinin gerir neikvu rafeindunum kleift a ,,yfirgefa stainn" me margfldum hraa. ur en varir er komi gat.

BNI

kjsanlegustu skilyrin skapast egar steinkast hefur skemmt lakkyfirbori ea a a hefur rispast, bllinn er ataur hreinindum ea tjru og notaur a vetri til egar salt er gtum. hreinindin sj um a halda rakanum vel a lakkskemmdinni annig a saltupplausnin geti unni sitt skemmdarstarf reitt. essvegna er jafnvel hgt a fullyra a besta ryvrnin s v flgin a halda blnum hreinum. Bni sem vi notum er ekki einungis til ess a gefa lakkinu glja heldur a a fylla upp skemmdir lakkinu og skapa vatnsfli yfirbor sem heldur saltrakanum fr.

SLIKN

Mrg blabn innihalda sliknefni mismjafnlega miklum mli. drasta sliknbni inniheldur, nstum n undantekninga minnst silikn). Silkn, sem er fjlsameindaefni (plast) er mjg hlt og seigt. a myndar varnarfilmu sem vatnsflin og verndar gegn tfjlublum geislum og ildingu (oxiderngu ea srnun). kosturinn vi slikn er hins vegar s a a getur veri til mikilla vandra blasprautunarverkstum og, su ekki ngar vararrstafanir vihafar, getur a valdi upphlaupi vi sprautun og alls konar erfileikum og gllum lakki. Munurinn skiknbni og venjulegu vaxbni er fyrst og fremst s hve miklu auveldara er a vinna sliknbn. Vrn vaxbns mun ekki vera sri. A BLETTA? Bleigandi sem verur var vi a lakk er byrja a hlaupa upp bl, 3-4ra ra bl, sem hann telur sig hafa hugsa smilega um, stendur frammi fyrir v a urfa a gera eitthva mlinu. Alls konar ,,auveldar" lausnir eru boi, lakk er selt abrsum, rtta litinn er hgt a f litlum dsum ea sem stl (einskonar penni). Ekkert af essu dugar s undirvinnan ekki framkvmd rttan htt.
Vandamli me undirvinnuna, fyrir hinn almenna bleiganda, er a vilja litlir og ltt berandi blettir stkka drjgum og ur en varir er bllin allur orinn t strum ljtum skellum, jafnvel sem grunna hefur veri yfir eingngu ea sem bletta hefur veri me misjfnum rangri. Vsasti vegurinn til a valda strspjllum bl me blettun er a nota lakk abrsum. S um minnihttar skemmdir a ra nst undantekningarlaust betri rangur me vnduum pensli (dmp-pensli, sem fst blalakksbum). Tkum sem dmi skemmdir hddi eftir steinkast: Margir hafa reianlega ekkert plt v hve miki arf a borga fagmanni (verksti) fyrir a laga slkar skemmdir varanlegan htt. Su steinskemmdir hddinu m eins bast vi eim slsum og nest brettakntum. ur en rist er a bletta essa hluta blsins, n ngilegrar kunnttu, vi misjafnar astur og jafnvel me rngum hldum, er skynsamlegast a fara me blinn viurkennt blasprautunarverksti og f upplsingar um hva a myndi kosta a gera vi skemmdirnar. a kostar ef til vill ekki eins miki og tla mtti fljtu bragi en gti skila sr, jafnvel tvfalt, hrra endursluveri egar ar a kemur. egar fagmenn eru ltnir annast verki vinna eir me srstkum vigerarefnum sem gera kleift a lta samskeyti ns og eldra lakks hverfa.


HEILSPRAUTUN

S lakk fari a skemmast bl kemur til lita hvort ekki borgi sig a lta heilsprauta blinn upp ntt. v lengur sem dregi er a heilsprauta bl eftir a lakkskemmdir eru ornar snilegar, v drara verur verki og meiri htta a a veri ekki ngilega vel unni. Heillsprautun er minna ml n en ur. Ein af stunum er s a sari rum hafa komi markainn mjg fullkomin efni til blamlunar sem fagmenn nota. a er alls ekki t htt a segja a me essum efnum geti fagmenn endurmla bl annig a hann s betur varinn en hann var nr.
Flestir strstu framleiendur blamlunarefna, sem seld eru hrlendis, halda regluleg nmskei fyrir fagmenn blamlun. essi nmskei fjalla um aferir, tkni, tki, bna og n efni, kosti eirra, tilgang og mefer. Flest stru blasprautunarverkstin eru n me bna sem tryggir fullkomlega ltalausa lakkfer (lofthreinsair sprautuklefar) og auk ess bna til a innbaka lakki, sem kalla er, .e. a gefa v yfirbor sem er slitsterkara og meira gljandi. sta ess a horfa upp a a nokkurra ra gamall glsivagn, gu lagi, breytist ryskelltta druslu, vri vel ess viri a kanna hva a kostar a lta endursprauta blinn viurkenndu verksti.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

HLJMOTTUR
Spurt: Er a endurbyggja gamla VW bjllu, spyr hvar hann fi srstakar hljeinangrandi mottur sem lmdar eru botn blsins a innan veru og botninn farangursgeymslunni.
Efni, segir hann vera einhvers konar tjrusoi flkaefni (flt) 3-4 mm ykkt. Hann spyr einnig hvaa lm s nota til a festa essum mottum annig a ekki komist raki milli eirra og botnsins. Stefn spyr einnig af hvaa tegundum upprunalegu tvarpstkin hafi veri ,,Bjllunni" fyrir 1980.
Svar: essar mottur, en r draga r boddhlji auk ess a vera varmaeinangrun, eru framleiddar af Teroson og seldar pkkum. hverjum pakka eru 5 mottur, a mig minnir, 25x35 sm kant. Oluflagi hf. flytur inn Teroson vrurnar, (boddktti, boddlm, ryvarnarefni, ttiefni o.fl.) og v tti mr lklegast a fengir essar mottur Esso-binni Reykjavk. Teroson-mottunum er lmi tilbi annarri hliinni en annars hefur veri nota efni sem nefnist ,,Flintcote" til a lma mottur blbotna en a erfni er mjg svipa kvounni sem notu er af ryvarnarstvum sem grjtvrn undirvagna. ------------ Srfringur VW sagi mr a VW bjllum hafi 3 tegundir tvarpstkja (frumbnaar) veri algengastar (eftir rgerum); Becker, Blaupunkt og Telefunken.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

RYFRTT ER BETRA EN L

Spurt: Hvort er skilegra, me tringarhttu huga, a nota brettakanta bla r ryfru stli ea li? Svar: Brettakantar r ryfru stli eru betri kostur. egar mlmar eru valdir saman er fari eftir svonefndum ,,delektrskum" skala ar sem efnum er raa eftir kvenum raffrilegum eiginleikum. Til ess a tring eigi sr sta urfa a myndast 2 rafskaut, jkvtt (kata) og neikvtt (ana). Tring verur me eim htti a rafeindir flytjast fr anu til katu. a efnanna sem myndar anuna trist.
Eiginleikar efna til a mynda anu eru v meiri sem au eru near ,,delektrska" skalanum. Dmi: stan fyrir v a jrn trist en ekki kopar egar essi 2 efni liggja saman er s a jrni er near urnefndum skala. Fr essari reglu er a.m.k. ein undantekning og hn snertir l. tt l s talsvert near ,,delektrska" skalanum en ryfrtt stl og smastl myndar a ekki anu egar a liggur a stli. stan er s a um lei og l kemst snertingu vi srefni andrmsloftsins myndast v mjg sterk himna r lxi. a er v ekki l sem liggur a stlinu heldur lox og a efni er mun ofar tttnefndum skala.
Afleiingin verur s a stli trist. l tti aldrei a nota til a verja stl gegn tringu. Hins vegar er ryfrtt stl kjsanlegt sem m.a. m sj af v hvernig blaframleiendur t.d. 7. og 8.ratugunum notuu a (Citron, Peugeot, Volvo o.fl.).

Copyright 1998 Le M. Jnsson

UM BLETTUN OG VENTLASTILLINGU

Spurt hvort a svari kostnai a lta gera vi upphlaupi lakk bl og hvort ekki s sta til a lta frekar heilsprauta blinn, ekki sst vegna ess a lakkvigerir su oftast sjanlegar vegna mismunandi ferar ea lits (metallic). Einnig spurt um rugga afer vi stillingu ventlabili. Svar: Svari er j, a.m.k. mrgum tilfellum getur blettun veri allt sem arf. Fagmenn gera annig vi lakk a vigerin verur snileg; jafnvel smstu doppur m gera vi me fullkomnum rangri. Fagmannlega viger er ekki hgt a bera saman vi blettun leikmanns me pensli. Auvita er a matsatrii hvenr heilsprautun er hagkvmari en lakkviger - a fer einfaldlega eftir standi lakksins heild. Hagkvmast er a fara me blinn viurkennt mlningarverksti og f faglegt mat v hvort viger borgi sig og hva hn gti kosta. Kostnaurinn gti veri minni en ig grunar. Viger sindurlakki (metallic) krefst srstakrar tkniekkingar. S hn til staar er oft hgt a gera vi minnihttar skemmdir annig a vigerin veri ltt ea ekki sjanleg. Sum verksti eru betur bin tkjum en nnur til slkra vigera.
Lakkviger, sem framkvmd er af fagmanni, kostar peninga.
Heilsprautun er kostnaarsm ager sem tekur talsveran tma.
Stundum skemmist lakk vegna happa ea skemmdarverka. Gegn v er engin fullkomin vrn. Hins vegar er hgt a koma veg fyrir a lakk skemmist vegna lags og slits. a er einfaldlega gert me v a halda bl hreinum me reglulegum votti og bnun.
------------ Stilling ventlabili 4ra slindra vlar me kveikjurina 1-3-4-2 er framkvmd annig: Kertin eru tekin r eftir a vlin hefur klna og henni san sni me handafli ( gangtt) ar til tventill 1. sl. stendur galopinn. er stillt bili 3. inn og 4. t. San er sni ar til 3.
t stendur galopinn og bil stillt 4. inn og 2. t, sni ar til 4. t stendur galopinn og stillt 2. inn og 1. t og loks sni ar til 2. t stendur galopinn og stillt 1. inn og 3.
t. Sj nnar mefylgjandi tflum. (V8-vlum sleppt enda fstar me stillanlegt ventlabil).
Auveldast er a teikna upp kort af inn- og tventlunum og merkja ventla sem bi er a stilla. Inn- og ttventlar ekkjast af portum sem stemma mti soggrein (inn) og pstgrein (t).
Ventlabil er uppgefi (me kalda ea heita vl) handbk bls ea vlar. Bili a mlast me millimli milli vippu og ventils en ekki milli vippu og kambss.
Algengasta kveikjur 4ra sl. vlar er 1-3-4-2. (Flestar japanskar og evrpskar vlar).
Kveikjurin flestum 6 sl. vlum svo sem fr American Motors, Chrysler, Chevrolet/GMC, Ford, Nissan, Toyota, Mercedes Benz (bensn og dsil), Volvo o.fl. Er 1-5-3-6-2-4. 5 sl. Mercedes-Benz og VW og Audi (bensn og dsil er kveikjurin 1-2-4-5-3.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

INNRTTING VINNUBLS

sasta tlublai (bls. 34) var sagt fr srstkum innrttingum sendibla, .e. fyrir inaarmenn og jnustufyrirtki. Meal annars var sagt fr einingakerfi, sem nota m hvaa sendibl sem er, til a raa upp vinnuborum, skpum, skffum o.s.frv. framhaldi hafi lesandi samband og vildi benda a essar innrttingar og fleiri vru fluttar inn og seldar af Rafveri hf Reykjavk (581-2333). Sami lesandi benti einnig a Brimborg hf vri me umboi fyrir Hiab lyftubna og krana fyrir litla pallbla (pick- up) og upp strstu vrublakrana. urnefndri grein var m.a. sagt fr palllyftu fyrir skffubl (pick-up).

Copyright 1998 Le M. Jnsson

KLNINGARFESTING
mrgum japnskum blum og einstaka evrpskum er innri klningu fest me srstkum plasttppum. mijum haus tappans er plastnagli. Naglinn er me klu endanum, sem snr inn, og enur hn tappann t a innanveru og myndar annig festingu. Mjg auvelt er a losa klninguna, t.d. til a koma fyrir htalara, me rttum handtkum. Kunni maur au ekki er auvelt a skemma klninguna. Aeins arf a ta naglanum tappahausnum inn. Vi a gengur klan enda naglans t r tappanum a innanveru og um lei losnar tappinn. ur en klningunni er fest n er naglanum tt til baka annig a hann stendur t r tappahausnum, tappanum stungi gati og naglanum tt inn ar til hann smellur slttur vi tappahausinn. heldur hann hlutunum fstum. Svona plasttappar hafa fengist í Bílanausti.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

GLJINN ENDURNJAUR

Blar, sem sjaldan ea aldrei eru bnair, vera mattir nokkrum rum; lakkhjpurinn missir gljann. Mttun getur veri misjafnlega mikil og r eftir landshlutum. Sjvarselta fltir t.d. fyrir mttun. Eins getur mttun veri misjfn eftir bltegund (lakktegund) og jafnvel lit. Sumir litir breytast meira en arir vi a mattast, t.d. eldrauur.
tt bll s me matt lakk arf a ekki a a a lakki s ntt ea illa fari a ru leyti. Til eru srstk efni sem m nota til a endurheimta glja. Efnin eiga a sameiginlegt a innihalda leysiefni og slpimassa misjfnum mli. Efnin nefnast ensku ,,Paint cleaner" ea ,,Top Cutter" og eru fr msum framleiendum, t.d. bns. Lakkhreinsirinn er borin eins og fljtandi bn og efninu ni hfilega fltinn. etta er ekki miki meiri vinna en a bna bl. Eftir a Lakkhreinsirinn hefur veri strokinn af m yfirleitt sj mikinn mun; skrari lit og meiri glja. Til a auka endingu borgar sig a bna yfir ann flt, sem mehndlaur hefur veri me lakkhreinsi. Sem dmi um svona efni er ,,Sonax Paint Cleaner" er tla fyrir venjulegt lakk. Anna efni fr Sonax er tla til a endurheimta glja sindurlakks (sansera/metallic). a efni nefnist ,,Sonax Metallic High Gloss. Jafnframt skal bent á að jafn góð efni - ef ekki betri til þessra sömu verka hafa síðan komið á markaðinn. Framleiðandi þeirra er bandaríska fyrirtækið Mother's.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

HVA ER ,,INERT SWITCH"?
Spurt hva vri tt vi me ,,Inert switch" Jaguar og hvar a tki vri blnum?
Svar: ,,Inert switch" er tslttarrofi. Hlutverk hans er a rjfa straum til kveikjukerfis lendi bllinn rekstri, .e.
hann virkar vi hggi. Hafi essi ryggisrofi slegi t er ekki hgt a gangsetja vlina fyrr en hnapp rofanum hefur veri tt inn. ,,Inert switch" nefnist flttaaflsrofi slensku. Rofinn Jaguar (og fleiri blum) er me stlklu hylki fylltu me srstku efni, sem er virkt gagnvart hitastigsbreytingum, en gerir a a verkum a klan hreyfist ekki nema vi kvei hgg. Hreyfist klan snertir hn fjur sem hleypir rofanum t. Jaguar, me beinni innsprautun, er flttaaflsrofinn bak vi klningarspjaldi frambrettinu a innanveru strismegin. Um lei og spjaldi er fjarlgt blasir rofinn vi.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

HFUROFI
eir sem eiga gamla bla, sr til skemmtunar, nota yfirleitt ekki nema vi srstk tkifri. ess milli eru blarnir geymdir innanhss. Slkri geymslu fylgir s kostur a rafgeymirinn tmist me tmanum, t.d. vegna klukku. sta ess a aftengja geymasambnd hvert sinn sem bll a geymast er mun gilegra a hafa hfurofa rum pl geymisins. Hj Blossa hf Reykjavk (smi 568-1350) sum vi ennan hfurofa sem er srstaklega gerur fyrir eldri bla.
Hann m setja kraftpl ea jr geymisins. Me ennan hfurofa ngir a sna hjlinu og rafgeymirinn er aftengdur.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

URRKUTF VIRK
urrkutf er tvenns konar; me stillanlegu bili og me fstu bili. egar urrkublin hafa frosi fst (gleymst a losa au) og urrkumtorinn hefur ekki afl til a losa au ryggi a brna. htta urrkurnar a virka. Mli er leyst me v a endurnja ryggi (upplsingar handbk blsins undir ,,fuses" ea ,,fusebox"). sumum blum er annig gengi fr straumkerfi urknanna a festist r brennur ryggi annig a urrkutfin verur virk en hgt a gangsetja urrkurnar engu a sur. etta er gert til ryggis. Margir franskir blar eru bnir annig tsltti - urrkutfin httir a virka. a sem margir vita hins vegar ekki, t.d. eigendur Renault, er a ryggi nr. 10 ryggjaboxinu er brunni og ngir a endurnja a til ess a urrkutfin virki njan leik. rum blum, t.d. Saab, Volvo og flestum japnskum blum me fstu urrkubili, er nokku algengt a srstk straumloka (relay) fyrir urrkutfina bili. Hn er undir mlaborinu Saab en ryggjaboxinu mrgum japnsku blunum (merkt ,,wiper delay"); ltill ferkantaur kassi str vi eldsptnastokk, sem stungi er til ess gert tengi.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

BILAUR AFTURRUHITARI
Spurt: Er hgt a gera vi afturruhitara sem er httur a virka?
Svar: J. a er oft hgt a gera vi afturruhitara. Til ess fst srstakt efni blabum. Aftirruhitarar, sem mynda hita vegna vinms, bila oftast vegna ess a einn ea fleiri rir eirra slitna sundur. Til er srstakt fljtandi leiandi silfurgrtt efni sem er sams konar glasi og naglalakk. Me essu leiandi lakki eru rir hitarans tengdir saman ar sem eir hafa rofna, yfirleitt stuttum kafla. Me vinmsmli m leita uppi rofna ri su eir ekki berandi. Mikilvgt er a rfa flt me sellulsaynni ea svara ur en nr taumur er lagur gleri. S a ekki gert geta stmengun og tbakstjara innan runni spillt rangrinum. S lmband nota til a f jafnan taum, m gera vi afturruhitara annig a a sjist varla.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

MLAVANDAML BLAZER S-10
sfiringur sagist hafa lesi um draugaganginn mlunum Chevrolet Blazer Pick-up me 2,5 ltra 4ra slindra vl lesendadlknum sasta tlublai. Hann sagist hafa lent svipuu vandamli Blazer, a vsu me annarri vl. Eftir mikla leit, tilraunir og plingar hafi komi ljs a a var hlfnt da alternatornum sem var orskin. Vegna ess a hn var hlfnt ni alternatorinn a halda uppi lgmarkshleslu sem ngi til a slkkva afhlesluljsi.
sfiringurinn sagi a eftir a skipt hafi veri um dubrna alternatornum hafi mlarnir virka elilega.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

BLIKKANDI BREMSULJS MLABORI
Spurt hver geti veri stan fyrir v a handbremsuljsi (vivrunarljsi) mlaborinu Toyota Corolla blikki alltaf ru hverju egar bllinn er fer? Hann segist hafa athuga bremsuklossana a framan og borana a aftan en ekkert s athugavert vi . Svar: Lklegasta stan er s a bremsuvkva vantar kerfi, jafnvel lti magn. etta er algengt japnskum blum, ekki bara Toyota heldur einnig Nissan o.fl. Vi nnari athugun muntu komast a v a ljsi mlaborinu blikkar egar blnum er beygt; vi a flyst vkvabori til bremsuvkva-geyminum og flotrofinn lokinu gefur samband.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

HVENR ER RAFGEYMIRINN NTUR?
Spurt: Hvernig er rafgeymir mldur og hva gefur til kynna a hann s ntur?.
Svar: stand 12 volta rafgeymis m kanna tvo vegu, annars vegar me v a mla plspennu en hins vegar me v a mla rmyngd geymissrunnar sellunum. S plspennan undir 10,8 voltum m gera r fyrir a geymirinn s ntur. S plspennan meira en 10,8 volt en minni en 12 volt getur hlesla veri allt sem arf. Plspenna geymis gu lagi er 12,2 - 12,5 volt.

bensnstvum og blabum fst einfalt hald til a mla rmyngd geymissru; glerppetta me soghni. Inni henni er flotholt me litmerktum skala ea litmerktar klur. Reglan er s a rmyngdin a vera jfn llum sellunum. Lgmark er 1,24 kg/l. S mismunur 0,05 kg/l ea meiri hefur skammhlaup (botnfall) ori sellum og geymirinn ntur.

Rafgeymar endast misjafnlega lengi. Notkunartmi (hve margar gangsetningar geymir olir) er misjafn. annig getur stand tveggja 5 ra gamalla geyma veri lkt, annar ntur vegna ess a bi er a aka blnum 200 s. Km. Me honum en hinn lagi vegna ess a blnum hefur aeins veri eki 50 s. Km.
Einnig getur slm mefer stytt endingu. Geymar skemmast oft vegna ess a starta er t af eim og eir ltnir standa tmir frosti. egar geymir er tmdur ar til hann snr ekki lengur startaranum, minnkar rmyngd geymissrunnar annig a hn olir ekki frost. Frjsi geyminum eyileggjast sellurnar. nnur sta ess a geymar eyileggjast er a eir eru ltnir afhlaast af sjlfum sr lngum tma. Vi a myndast slfattfelling sellupltunum sem erfitt er a leysa upp. Geymirinn tekur ekki hleslu og er ntur. Stundum m gera ,,dauan" geymi endurhlaanlegan me srstku efni sem nefnist ,,Max-life" og fst bensnstvum.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

KERRUTENGILL LAGI
eir blar sem eru me drttarkrk f ekki skoun nema 7 pinna (eldra) kerrutengi s vi krkinn og a rtt tengt. Hver pinnanna 7 er merktur bakhli tengilsins me bkstaf, tlum ea hvoru tveggja. Samkvmt DIN-stali eiga leislur a vera kvenum lit. Kerrutengill a vera tengdur eftirfarandi htt:

L Vinstra stefnuljs a aftan. Gul leisla
g Inniljs hjlhsi, (bakkljs/okuljs). Bl leisla.

31 Jartenging ( stell). Hvt leisla.

R Hgra stefnuljs a aftan. Grn leisla.

58R Hgra afturljs. Brn leisla.

54 Bremsuljs. Rau leisla.

58L Vinstra afturljs. Svrt leisla.

Me v a tengja kerrutengilinn rtt m komast hj athugasemdum ea endurskoun.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

Betri blgrjur: Nokkur undirstuatrii

Hannes Einarsson Radverki rmlanum er einn eirra fagmanna sem fst vi vigerir blgrjum - hljmtkjum sem oft er kosta miklu til. Hr er fjalla um eitt og anna sem skiptir mli eigi a nst sem bestur rangur.
,,Hr ur fyrr egar g var setningum (er ekki binn a koma mr aftur upp astu fyrir setningar) s g nokkur dmi ess a innrtting njum bl hafi veri strskemmd vegna ess a htalarar voru settir af einhverjum sem ekki kunni til verka, t.d. kunni ekki a losa klningu. g og margir kollegar mnir gtu sagt margar sgur af v hvernig mlabor hafa veri skemmd vegna klurs vi festingar hljmtkjum og mgnurum. Me essu er g ekki a segja a lagtkir bleigendur geti ekki komi essum bnai fyrir viunandi htt, hafi eir til ess rttu hldin, smilega verklagni og geti lesi leibeiningar ensku. Manni blskrar aftur mti egar sumir, sem ra alls ekki vi verkefni, vaa samt a, jafnvel me naglbt og skiptilykli, til ess eins a spara sr nokkur s. kr. eigandi httu a skemma bna, sem jafnvel kostar tugsundir krna, fyrir utan hugsanlegar skemmdir blnum," segir Hannes.
Hann segir ennfremur a margir gleymi v a s fagmanni falin setning fst trygging fyrir v a hljmtkjunum s fest n ess a valdi skemmdum innrttingu, trygging fyrir v a tkin su rtt tengd og geti v skila fullum afkstum og besta hljmburi og gum og, sast en ekki sst, a me reikninginn fyrir setningunni hndunum er byrg tkjanna fullu gildi en ekki ef um eigin setningu er a ra.

TENGINGAR

,,Tengingar, srstaklega egar magnari og diskaspilari eru me spilinu, eru ornar a flknar a a er meirihttar ml fyrir vanan a koma eim heim og saman; bara eirra vegna vegna borgar sig rugglega a lta fagmann um verki.
Geislaspilari af betri tegund, t.d. Kenwood KDC-7010L, kostar t.d. 44 s. krnur. Magnarar kosta fr 17 sundum og uppr, jafnvel upp 70 sund eir flugustu. Sum essara tkja geta skemmst ea jafnvel eyilagst su au rangt tengd." bendir Hannes a a s ekki ng a tengja rtt heldur s ekki sur mikilvgt a frgangur tenginga s traustur v spennufall um slma tengingu geti valdi v a bnaurinn skili ekki fullum afkstum. Hann nefnir einnig a mjg mikilvgt s a kraftleisla, sem lg er fr rafgeymi ea stofni sem nst geyminum, s hf me ryggi sem nst eim endanum. Og s kraftleislan greind urfi a ganga srstaklega vel fr eim tengingum, helst me ryggi hverri grein. ,,a hefur kvikna blum, og tt erfitt s a fullyra um a, kmi mr ekki vart a kveikjan stafai sumum tilfellum af fski, .e. illa frgengnum tengingum hljmtkja, farsma og annars aukabnaar," segir Hannes.

HTALARAR

,,Algeng mistk sambandi vi htalara eru annars vegar au a keyptir eru htalarar af rangri ger, ekki rtt stasettir og jafnvel htalarar sem ekki passa fyrir au hljmtki sem fyrir eru. er minna um etta nori, bi vegna ess a margir nir blar koma me htlurum og a seljendur, sem n eru srhfari, veita betri upplsingar en ur.
Hins vegar er algengt a htlurum s illa fest. Sumir skilja a ekki a htalari skilar ekki hmarksafkstun nema honum s tryggilega fest. Besti hljmburur nst egar htlurum er fest stl bls en ekki bara klninguna. Htalarar, t.d. afturglugga, urfa a vera kirfilega festir stl til a skila hmarksorku. Auk ess eru lausir htalarar afturglugga strhttulegir og geta slasa flk alvarlega komi eir fljgandi fram eftir blnum t.d. vi nauhemlun ea rekstur."
MISJFN GI Hannes Radveri er harur v a mikill munur s gum hljmtkja markanum, ekki sst eim sem tlu eru fyrir bla. v s mikilvgt a kaupa tkin srhfum verslunum ar sem jafnframt megi f tknilega rgjf um val. Me v mti s best tryggt a einingar passi saman annig a sem mest fist fyrir peningana. Vi bum Hannes a rleggja okkur um hljmbna njan Hyundai Sonata, eins og er til prfunar essu blai, bna sem teldust mjg gar grjur og hver og einn vri fullsmdur af flksbla verbilinu 2-4 m. kr.
Hannes mlir me eftirfarandi bnai fr Kenwood, sem hann segir a gefi mikinn styrk og frbr hljmgi mia vi ver (drari) bnaur s auvita til, hafi einhver srstakan huga v):


TKI Kenwood KDC-7010L, geislaspilari/tvarp. tgangsstyrkur 2x25W ea 4x15W.

KRAFTMAGNARI Kenwood KAC-723. 2x95W. Fyrir htalarana aftur .

HTALARAR Kenwood KFC-HQ690. 2 stk. aftur . Sporskjulaga, 6x9".
Styrkur 200W hvor.
Kenwood KFC-1023 CII. 2 stk. fram . Hringlaga, 4". Styrkur 50W hvor.


Hannes Einarsson Radverki er v a fagmennska tryggi besta hljmburinn og hmarksstyrk.

rtt fyrir htt ver, fnt merki, grarlega orku og fjlda htalara geta fnu grjurnar blnum veri algjrt ,,flopp" s ekki faglega stai a setningu.

Lausir htalarar afturglugga bls geta valdi lfshttulegum meislum flki urfi a nauhemla. S htlurum fest rkilega skila eir meiri orku.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

STARTAR EKKI
Spurning: Lesandi sagist vera a glma vi vandaml Scout jeppa. Hann sagi a mjg erfitt vri a koma vlinni gang me hefbundnum htti. Startarinn virtist ekki n a sna henni og afhlesluljs kmi egar svissnum vri sni startstu. Hins vegar ryki vlin gang ef tengt vri beint fr plspl rafgeymi og inn startpunginn. Hann spyr hva geti veri a. Svar: a eru mestar lkur a botninn svissnum s orinn ntur. Skiptu um svissinn ea tengdu framhj honum. Ef tengja framhj svissnum arf a aftengja ara leisluna (stristraumur) sem kemur startpunginn - sem liggur upp svissinn. Su tvr strileislur plnum tengist nnur eirra plsplnum hspennukeflinu. leislu ekki a aftengja.
San er kraftur leiddur um startrofa mlabori a startpungnum.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

RAFMAGNSTRUFLUN MAZDA
Spurning: Spyrjandi er vandrum vegna rafmagnstruflunar Mazda 626 sem lsir sr annig a ljsin byrja a flkta. Aalljsin geta ori virk og stundum logar inniljsi dauft og stanslaust hvort sem dyr eru opnar ea ekki. mis annar ,,draugagangur" rafkerfinu getur tt sr sta.
Svar: stan fyrir essu er llegt jarsamband fr rafgeyminum blboddi. Jarleislan, nnur tveggja, sem liggur fr mnuspl geymisins, er fest undir haus bolta vinstri hjlsklinni aftan vi geyminn. etta er lleg festing sem trist upp nokkrum rum, stundum svo illa a boltinn dettur r. Me v a rfa tengi upp og festa v betri sta, t.d. undir einn boltanna efst gormturninum, nst gott jarsamband og vandinn er r sgunni. nnur rafmagnstruflun sem er nokku algengt japnskum blum lsir sr annig a fullhlainn rafgeymir reynist ru hverju tmur og snr ekki startaranum. ess milli virist allt vera lagi. ess eru dmi a keyptur hafi veri nr geymir og geymasambnd endurnju n ess a a hefi nokkur hrif etta stand og hafi alternatorinn veri mldur og snt hleslu. rtt fyrir etta tmdist rafgeymirinn, ljsin slkknuu og vlin drap sr milli ess sem allt virtist vera lagi. stan fyrir essu reyndist vera s a kolin alternatornum voru uppurin annig a bein tleisla ni a myndast ru hverju.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

HVINUR FR SNNINGSHRAAMLI
S snningshraamlir settur bl, getur hann orsaka truflun hljmtkjum; hvinur myndast me vaxandi tni eftir snningshraa vlarinnar. essa truflun m tiloka me v a tengja snningshraamlinn me skermuum einleiara sta venjulegrar rafleislu. Skermaur einleiari fst hj flestum radverkstum.

Copyright 1998 Le M. Jnsson

HRAAMLING ME RATSJ
Spurt um ratsjrvara, hvort annig tki hefu veri prfu hj Blnum. Spyrjandi sagist hafa fengi frttabrfi ,,Radarinn" hj fyrirtkinu Nesrad Reykjavk en ar er m.a. sagt a virkasti ratsjrvarinn markanum s Bel 745 STi plus. Hann sagist vilja vekja athygli eftirfarandi klausu essu frttabrfi og spyr um lit ritstjra Blsins henni.
Orrtt r frttabrfinu ,,Radarinn" (stytt): ,,Ef ert stvaur. .. ef ert mldur hraa sem varst ekki , er tilgangslaust a segja einhverja hraatlu vi lgregluna, v flyst snnunarbyrin af lgreglunni yfir ig. Lggan reynir yfirleitt a draga einhverja hraatlu upp r r svo hgt s, a minnsta kosti, a sekta ig samkvmt num eigin framburi. Ef gefur aeins upp a hafir veri lglegum hraa flyst snnunarbyrin yfir lgregluna. Nausynlegt er a muna og svo skrifa niur: Dagsetningu, nr. lgreglubls, nr. lgreglumanna, nfn vitna (hvar a n au?, innsk. ritstjra), veurfar, umfer (blnmer og tegund) og astur mlingarsta vegna ess a oft getur teki langan tma a oka mlum fram dmskerfinu og gott er fyrir lgmanninn inn a vinna r slkum ggnum. a er nstum v tiloka a vinna slk ml fyrir dmi nema a hafa fran lgmann v lgreglan hefur sinn lgmann, sem kann ll brgin til a f ig dmdann ....."

Svar: Ritstjóri Bílsins hefur ekki gert miki af v a prfa ratsjrvara. a er af augljsum stum - til ess yrftum vi a brjta lg. Um okkur gildir a sama og atvinnublstjra a fjregg okkar er kuskrteini; n ess erum vi r leik. Vi prfuum Bel 745STi plus fyrir nokkrum rum og annig a vi gtum stafest a tki virkai n ess a vera sppandi vegna truflana, .e. a lt mann vita ef lgreglubll var me ratsj gangi. Um gagnsemi tkisins gtum vi ekkert sagt v vi vorum lglegum hraa.
essu frttabrfi, sem gefi er t af Dverghlum (heildverslun Reykjavk), eins og bklingum fr framleiendum ratsjrvara er miki gert r nkvmni ratsjrmlinga lgreglu, ekki vegna tkjanna sjlfra heldur utanakomandi hluta sem trufla geta mlingu, vegna astna, veurs og vegna takmarkarar jlfunar sumra lgreglumann sem beita tkjunum. Um slkar fullyringar er ekkert hgt a segja, jafnvel tt r su studdar dmisgum sem engin lei er a kanna hvort eigi vi rk a styjast. Hins vegar hefur oft veri gagnrnt a hi opinbera geti nota tkni til sektunar/gjaldtku (ratsjrmlingar hraa) me mlitki sem fyrirtki eigu hins opinbera (Pstur og smi) annast vihald og vigerir , og jafnvel selur lka, sama tma og veitingahs og fisksalar urfa a f sjssamla og vogir lggilt af Lggildingarstofunni (Ath. etta breyttist me einkavingu P&S, Landsmanum hf, 1998). Um gagnsemi ratsjrvara og um nkvmni ratsjrmlinga lgreglunnar hef g persnulega etta a segja og hef sagt ur: rm 10 r k g Keflavkurveginn fram og til baka einu sinni dag, 6 daga viku a mealtali. a eru 6240 ferir til og fr vinnu ea um 312 s. km. eingngu Keflavkurveginum. a jafngildir v a g hafi veri stugri keyrslu Keflavkurveginum 195 slarhringa ltlaust essum 10 rum, mia vi a hver fer hafi teki 45 mntur a mealtali (a fer hrollur um mann vi essar tlur). Sem betur fer lenti g aldrei happi. Og a er athyglisvert a g var aldrei stvaur vegna ratsjrmlingar og mtti lgreglubl nnast daglega. stan var ekki s a g vri me ratsjrvara blnum mnum heldur s einfalda stareynd a g hlt mig lglegum hraa eins og flestir arir, sem aka Keflavkurveginn a staaldri rum saman. Vru jafnmikil brg a rngum ratsjrmlingum lgreglunnar, og haldi er fram frttabrfi Dverghla, hlyti g a hafa veri stvaur og jafnvel sektaur, a.m.k einu sinni?

Copyright 1998 Le M. Jnsson