|
|
Leitarvél:
Sé stutt samtímis á Ctrl og F birtist gluggi leitarvélar.
Í hann er skrifað leitarorð sem vélin finnur í
textanum.
Viðbót
28/5/06: SÚREFNISSKYNJARI og ,,Open Loop", "Closed
Loop" í vélstýrikerfum
|
Ýmis
fróðleikur varðandi bíla og bíltækni
|
| ©
Leó M. Jónsson. 2006. Öll réttindi
áskilin. |
Hvers
vegna álhedd?
Allir vita að ál er létt. Til aðgreiningar
frá málmum, sem eru segulvirkir, flokkast ál
sem melmi. Slíkt efni nefndist áður fyrr málmleysingi.
Hedd úr álblöndu léttir vél. Það
er ótvíræður kostur en þó ekki
aðalástæðan. Stærsti kostur álhedds
er mikil varmaleiðni; það er fljótt að
hitna og auðveldara er að leiða hita frá áli
(kæla) en t.d. steypustáli. Fyrir bragðið er
auðveldara að halda jöfnu hitastigi á heddi
úr álblöndu við mismunandi álag vélar.
Brunahólf sem er fljótt að hitna er auðveldara
að kæla. Stöðugt hitastig brunahólfs hefur
eftirsóknarverða brunatæknilega eiginleika: Því
fyrr sem brunahólf nær vinnsluhitastigi því
skemmri tíma þarf eldsneytisblandan að vera sterkari
(innsog/kaldstart) og því jafnara sem hitastig brunahólfs
er því betri og jafnari verður bruninn sem þýðir
minni mengun í útblæstri. Mengun í útblæstri
vélar með hedd úr álblöndu er því
ekki einungis minni við gangsetningu og á upphitunartímanum
heldur einnig á öllu vinnsluferli vélarinnar.
|
Teygjuheddboltar
Álhedd er ekki einungis fljótara að hitna en hedd
úr stáli heldur breytist rúmtak þess
meira við varmasveiflu; það þenst meira við
hitnun og skreppur meira saman við kólnun heldur en t.d.
hedd úr blöndu af steypustáli. Af því
leiðir að væru notaðir venjulegir heddboltar úr
þolstáli myndi varmaþensla heddsins annað
hvort eyðileggja heddboltana eða heddið; hersla þeirra
yrði ófullnægjandi og leka færi með heddpakkningunni
þegar vélin væri köld. Með því
að nota heddbolta úr teygjanlegu stáli, og herða
þá þannig að þeir forspennist að
svokölluðum flotmörkum, teygjast boltarnir og dragast
saman með varmaþenslu heddsins; hersluþrýstingur
verður jafn hvort sem vélin er köld eða heit
og heddpakkningin heldur þéttu. Teygju-heddboltar eru
næstum undantekningarlaust með álheddi. Staðfesting
á því er þegar ákveðinn fasi
í hersluferlinu er gefinn upp í gráðum.
Teygjuboltar eru, eðlis síns vegna, einnota í
langflestum tilvikum. Þeir virka ekki eftir að hafa verið
forspenntir einu sinni með réttri herslu. Því
þarf yfirleitt að endurnýja þá um
leið og heddpakkningu eigi viðgerð að teljast fullnægjandi.
Heddboltasett fyrir flestar gerðir véla fást í
Vélalandi.
|
Tregðulæsing
Mismunardrif er merkileg uppfinning. Það gerir kleift
að hafa drifátak á tveimur hjólum á
hásingu þegar ekið er beint af augum en þó
þannig að hjólið sem utar fer í beygju
geti snúist fleiri hringi en það sem innar fer.
En böggull fylgir skammrifi: Fyrir bragðið flyst átakið
til annars hjólsins, um mismunardrifið, þegar tekið
er af stað eða ekið hægt á hálu
undirlagi. Drifið verður á því hjólinu
sem hefur minna veggrip og það spólar; með
höppum og glöppum er hvort bíllinn komist úr
sporunum. Með því að læsa öxlunum
saman, t.d. með rafknúinni mismunardrifslæsingu
(100 % læsing) verður mismunardrifið óvirkt
og jafn átak á báðum hjólum. Ókosturinn
er sá að þá verður erfitt að stýra
bílnum í ákveðna stefnu vagna sameiginlegs
átaks drifhjólanna. Til að nýta kosti 100%
læsingar og mismunardrifs, án ókostanna, er
mismunardrifið útbúið með tregðulæsingu.
Það þýðir að hvor öxull um sig
er tengdur mismunardrifinu með diskabremsu sem slúðrar
við ákveðið átak. Þannig verður
jafn átak á báðum hjólum í
beinni stefnu og átak á báðum hjólum
í beygju en þó þannig að ytra hjólið
geti snúist fleiri hringi en það sem innar fer;
veggrip og stöðugleiki eykst. |
Rafstýri
Með því að beita vökvaþrýstingi,
en það má gera á fleiri en einn hátt,
má auðvelda bílstjóra að stýra
bíl; - bíllinn verður liprari og þægilegri.
Aflsstýrið virkar jafnframt sem öryggistæki
með því að auðvelda bílstjóra
að hafa stjórn á bíl þótt
loft hlaupi úr framdekki á ferð. Sá ókostur
fylgir vökvaaflsstýri að vélin þarf
stöðugt að knýja dælu, oftast með
reim, hvort sem ekið er beint af augum eða lagt á
stýrið. Það þýðir orkutap
sem svo eykur eldsneytiseyðslu og slit. Í stað þess
að knýja stýrið stöðugt með vökvaafli
má gera það með rafmótor og þá
þannig að rafmótorinn knýi vökvastýrisdælu
eða stýrisvélina beint. Rafstýrið er
einungis virkt þegar stýrishjólinu er beitt.
Nemi á stýrisási gangsetur rafmótorinn
þegar stýrishjólið er hreyft. Árangurinn
er margþættur; jafnstraumsmótor er auðvelt
að álagsbeita þannig að átak hans verði
breytilegt og aflnýting rafmótors er mjög mikil.
Rafstýri eykur því sparneytni. |
| "Spoiler"
hvað er það?
Við
ákveðinn hraða fer loftstreymi að hafa áhrif
á stjórnun bíls, að vísu í
mismiklum mæli eftir því hver straumlína
bíls er, þ.e.a.s. eftir því hve auðveldlega
hann klýfur loftið. "Spoiler", sem hefur
verið þýtt sem vindskeið eða beinir,
gegnir því hlutverki að eyða verkun eða
virkja krafta, sem loftstraumur getur myndað, á bíl.
Sem dæmi um vindskeið sem bæði dregur úr
loftviðnámi (minnkar eyðslu) og eykur rásfestu
bíls er vinskeið að aftan, oft á skottloki
eða aftast á þaki. Slík vindskeið
beinir loftstraumi frá afturenda bílsins, hún
varnar því að sog myndist aftan við bílinn,
og kemur því jafnframt í veg fyrir að
aur og vatn sogist upp á afturhlutann. Vindskeið að
framan, en hún getur verið sambyggð framstuðara,
gegnir því hlutverki að beina loftstraumi frá
undirvagni og út til hliðanna. Vindskeiðin kemur
í veg fyrir lyftikraft; hún þrýstir
bílnum niður á framhjólin og með
því að beina loftstraumnum í sveig frá
framstykkinu og inn á hliðar bílsins aftan við
framhjólin eykst rásfestan enn meir.
|
| Léttari
hjól
Það,
sem í daglegu tali nefnast sportfelgur, eru annars vegar
felgur úr blöndu áls, magnesíum og öðrum
efnum; oft nefndar léttmálmsfelgur, en hins vegar
krómaðar stálfelgur. Krómaðar stálfelgur
hafa ekki annan tilgang en að breyta útliti bíls.
Hluti af sportfelgum úr álblöndum hefur heldur
engan annan tilgang en að breyta útliti bíls.
Ástæðan er sú að þær eru
jafnvel þyngri en felgur úr stáli. Þyngd
hjóls, sem fjaðrar undir bíl, hefur áhrif
á veggrip hjóls og hreyfingar yfirvagnsins. Því
léttara sem hjól er (dekk og felga) því
auðveldar á fjöðrunarkerfið með að
láta það fylgja vegyfirborðinu. Þungt
hjól reynir meira á fjöðrunarkerfið
og upp/niður-hreyfingar þess (massatregðan) hefur
meiri áhrif á hreyfingu yfirvagnsins en hreyfingar
létts hjóls. Léttmálmsfelgur eru því
ekki einungis fyrir stælinn. (Þetta skýrir
jafnframt hvers vegna bremsubúnaður inn við drif
eykur veggrip og stöðugleika bíls).
|
Hvað
er gasdempari?
Hlutverk dempara er að tryggja veggrip hjóls;
láta það fylgja yfirborði vegar í stað
þess að hoppa. Vökvi (olía) í demparanum
flyst á milli hólfa sitt hvoru megin við stimpil.
Vökvi þjappast ekki. Því meiru sem stimpillinn
hleypir í gegn eða framhjá, en í sumum
dempurum er flæðið stillanlegt, - því
mýkri verður demparinn. Handknúin reiðhjólapumpa
hitnar við notkun vegna núningsviðnáms. Sama
gildir um dempara. Sé lengi ekið á ójöfnum
vegi hitnar demparinn þar til vökvinn sýður;
loftbólur myndast og demparinn verður óvirkur.
Minnka má hitnun dempara með auknu olíumagni,
þ.e. stærri dempara sem þá verður þyngri
og fyrirferðarmeiri. Æskilegra er að hækka suðumark
olíunnar í demparanum með því að
auka þrýsting á vökvanum. Sé það
gert með gasi, en gas öfugt við vökva, þjappast,
breytist virkni demparans ekki við að hitna; suðumark
vökvans hækkar og álagsþol demparans eykst.
Niturgas (köfnunarefni) hentar vel í dempara þar
sem það efnahverfist ekki með olíunni né
þéttist við kólnun. |
Hvað
gerir PCV ?
"Positive Crancase Ventilation" er búnaður
sem loftar innri hluta vélar (sveifarhús) án
þess að valda mengun andrúmsloftsins; hringrásarkerfi
með einstefnuloka sem flytur gufu frá sveifarhúsi
og inn í soggrein vélarinnar. Þannig er vélin
látin brenna þessum gufum sem annars myndu menga andrúmsloftið.
Hringrásinni stýrir þrýstivirkur kúluloki,
svonefndur PCV-loki, á ventlaloki vélar og er hann
tengdur soggreininni með gúmmíslöngu. Liður
í þjónustueftirliti bíls, t.d. á
smurstöð, er að ganga úr skugga um að PCV-lokinn
virki (kúlan á að hringla). Tepptur PCV-loki er
hreinsaður eða endurnýjaður. Virki PCV-loki ekki
getur það valdið gangtruflunum. Sé PCV-loki
tepptur þéttist gufa innan í vélinni
þegar hún kólnar og myndar með útfellingum
eitrað og tærandi skúm sem getur valdið ótímabærum
og varanlegum skemmdum t.d. á kambási. |
| Hvenær
er rafgeymirinn ónýtur?
Algeng
orsök þess að rafgeymir tæmist er vegna ljósa
sem gleymist að slökkva. Tæmdur rafgeymir þolir
ekki að vera lengi í frosti og því þarf
að hlaða hann eða koma honum eða bílnum
í hitaða geymslu eigi geymirinn ekki að eyðileggjast.
Sumir rafgeymar eru lokaðir og þarf aldrei að bæta
á þá vatni. Á opna geyma, sem eru með
tappa eða lok, getur þurft að bæta vatni.
Eðlileg vökvastaða er þegar geymasýran
flýtur aðeins yfir plöturnar. Séu efsti
hluti platnanna lengi þurr eyðileggst sá hluti
og geymirinn tapar við það hleðslugetu. Eðlileg
vökvastaða er forsenda eðlilegrar hleðslu. Eðlileg
ending rafgeymis er 4-5 ár. Algeng ástæða
þess að rafgeymir hlaðist ekki er of slök eða
ónýt viftureim.
Af
ýmsum ástæðum getur sýruhrúður
myndast á geymasamböndum og valdið sambandsleysi.
Auðveldast er að þrífa póla og pólklemmur
með uppþvottabursta og volgu vatni sem bætt hefur
verið í 1-2 matskeiðum af matarsóda (natron).
Þá hverfur hrúðrið eins og dögg
fyrir sólu. Pólklemmur má verja með WD40
eða öðrum smurúða.
Mikilvægt
er að rafgeymi sé tryggilega fest og að yfir plús-pólnum
sé einangrandi hlíf. Laus rafgeymir getur valdið
skemmdum á rafkerfi og jafnvel íkviknun.
Fyrstu
merki um að rafgeymi þurfi að endurnýja er
oft takmarkað afl við gangsetningu í kulda, geymirinn
heldur ekki hleðslu og dalar yfir nótt. Sé spenna
á milli póla minni en 11 volt er geymirinn ónýtur.
Sé um opinn geymi að ræða má greina
ástand hans með sýrustigsmælingu. Hún
er framkvæmd með einfaldri ódýrri pípettu,
sem fæst á betri bensínstöðvum.
|
Hvers
vegna startkapla?
Að vetri til geta skjótt skipast veður í lofti.
Ýmis óhöpp geta valdið því að
gangsetning bíls mistekst og rafgeymir tæmist. Margir
bílar eru með alls konar tæknibúnaði,
t.d. sjálfskiptingu, sídrif, drifstýringu,
gripstjórn o.s.frv og verður því hvorki
ýtt í gang né dregnir og suma bíla má
ekki draga undir neinum kringumstæðum. Rafmagnslausa dísilbíla,
jafnvel beinskipta getur verið erfitt að ýta eða
draga í gang vegna þess að forhitunin er óvirk.
Sjaldnast er hlaðinn auka-rafgeymir tiltækur og oft talsvert
verk að skipta um rafgeymi. Í flestum tilvikum má
bjarga málinu með því að fá rafstraum
frá örðum bíl. Til þess þarf
startkapla, ódýrt hjálpartæki sem fæst
á næstu bensínstöð og ætti að
vera í hverjum bíl. Ekki er sama hvernig startkaplar
eru tengdir. Upplýsingar um það (mynd) eru í
handbókum flestra betri bíla (sá kafli nefnist
á ensku "Jump starting"). |
| Hvað
er "HEMI" ?
"Hemi-V8-vélar"
voru óspart auglýstar á 6. áratug
fyrri aldar sem einn af kostum öflugra Chysler-bíla.
Slíkar vélar voru þó ekki nýjar
af nálinni, t.d. voru "hemi-vélar" í
ýmsum evrópskum bílum, m.a. Citroën
DS. Hemi er stytting á "Hemisperic" og þýðir
hvelfing, þ.e. hálfkúla að innanverðu.
Varðandi brunavél lýsir hugtakið lögun
brunahólfs: Brunhólf sem er samhverf hvelfing gerir
kleift að hafa kertið efst í miðju hvolinu.
Neistinn verður nær miðju hvirfils, sem eldsneytisblandan
myndar; bruninn verður jafnari; afl eykst og hætta á
sótsöfnun minnkar en hún veldur oft miskveikjun
(detonation) þegar mest á reynir. Vegna djúpra
kertavasa í miðju heddinu er framleiðsla "hemihedds"
flóknari og dýrari en hefðbundins. Engu að
síður fjölgar "hemi-vélum" því
með betri bruna má minnka mengun í útblæstri.
|
| Hvernig
verja bílbeltin?
Einhver
hefur án efa velt fyrir sér hvernig bílabelti,
sem hefta ekki hreyfingar manns við venjulegar aðstæður
- jafvel þótt maður kippi í þau,
virki þegar þeirra verður þörf, þ.e.
við árekstur. Innbyggt í beltarúlluna
er búnaður sem verður virkur við ákveðið
högg eða flóttaafl. Annars vegar eins konar patróna
sem stöðvar rúlluna og strekkir beltið með
skoti og hins vegar losunarbúnaður sem virkar strax
eftir höggið og slakar á beltinu í sem
nemur brotabroti úr sekúndu. Með því
móti er komið í veg fyrir að höggið
og strekkingin verði til þess að beltið valdi
áverka. Beltabúnaði er lýst, m.a. með
myndum, í sumum þeirra handbóka sem fylgja
bílum.
|
| GM
gjaldþrota ?
Nú
í upphafi árs 2006 hafa fjölmiðlar fjallað
um hugsanlegt fyrirsjáanlegt gjaldþrot General Motors
í Bandaríkjunum. Ástæðan er sögð
gríðarlegt tap á bílaframleiðslu
GM sem m.a. hefur leitt til uppsagnar tugþúsunda
starfsmanna. Gagnrýnendur telja að orsök tapsins
séu stjórnunarleg mistök. GM framleiðir
Cadillac, Buick, Pontiac, Chevrolet, GMC, Saturn o.fl. Það
hefur lagt niður hverja verksmiðjuna af annarri í
Bandaríkjunum og flutt framleiðsluna m.a. til Mexikó,
Suður-Kóreu, Rússlands, Kína og annarra
láglaunasvæða. Þetta er ekki í fyrsta
sinn sem fjallað er um hugsanlegt gjaldþrot bílaframleiðslu
GM en á sama tíma er gríðarlegur hagnaður
af annarri starfsemi GM-samsteypunnar, sem er eitt af stærstu
fyrirtækjum veraldar, m.a. af fjárfestingadeild þess.
1980 var rætt um yfirvofandi gjaldþrot bílaframleiðsludeildar
GM en á þeim tíma, eins og reyndar nú,
stóðu stjórnendur bílaframleiðslunnar
í stappi við bandarísk verkalýðsfélög
vegna kjaramála. Viðbrögð GM á þeim
tíma voru þau að leggja niður Buick verksmiðjur
í Flint í Michigan, sem gagnrýnendur, m.a.
Michael Moore, fullyrtu að hefðu verið reknar með
hagnaði en hefðu verið rifnar af því
auka mátti hagnað með flutningi framleiðslunnar
til Mexikó. Í kjölfar ágreinings við
verkalýðsfélög upp úr 2000 lýstiu
stjórnendur því yfir að GM hygðist
hætta framleiðslu og sölu á Oldsmobile:
Það gekk eftir með tilheyrandi uppsögnum og
niðurlagningu verksmiðja í Lansing í Michigan
en síðasti Oldsmobile-bíllinn rann af færibandinu
árið 2004. Ef til vill eru fréttir af gjaldþroti
nú vísbending um að dagar Buick eða Pontiac
séu brátt taldir?
|
| Toyota-lyftarar
fyrir vetni
Toyota
hefur, fyrstur framleiðenda, þróað rafmagnslyftara
með vetnisrafal. Efnarafall, sem framleiðir rafmagn með
vetni án bruna í farartækinu sjálfu
og jafnóðum og þess er þörf, gefur
ekki frá sér koldíoxíð (CO2).
Rafmagnslyftarar knúnir með vetnisrafal auka því
umhverfisvernd og hagkvæmni. Þótt enn eigi
eftir að finna hagtæðari lausnir á nokkrum
tæknilegum atriðum, áður en gera má
ráð fyrir að notkun vetnis-rafmagnslyftara verði
algeng, er ekki vænst tafa af þeim sökum.
Vetnisrafallinn
fyrir lyftara er hluti af þróun og framleiðslu
Toyota á vetnisrafölum fyrir bíla en Toyota
hefur forskot á aðra bílaframleiðendur varðandi
þróun og framleiðslu hluta og búnaðar
fyrir vetnisknúin farartæki. Stefnt er að þróun
öflugs og ódýrs vetnisrafals fyrir vinnutæki
en umhverfisvænni farartæki fyrir alþjóðlegan
markað hafa verið eitt af þýðingarmiklum
og þekktum stefnumiðum Toyota um margra ára skeið.
Lyftari
knúinn vetnisrafal þarf skemmri tíma vegna
endurhleðslu/áfyllinga en hefðbundinn rafmagnslyftari.
Annar kostur lyftara með vetnisrafal er að orkan er jöfn
og afköst lyftarans því ávallt í
hámarki í stað þess að dala með
fallandi spennu rafgeyma. Þessir og fleiri kostir gera lyftara
með vetnisrafal eftirsóknarverða þar sem
notkun slíkra tækja er mest svo sem í stórum
vörumiðstöðvum þar sem unnið er með
lyfturum á vöktum allan sólarhringinn. Stærri
notendur geta reist og rekið sína eigin vetnisáfyllingarstöð.
|
| Hvað
er vélartog?
Afl,
kraftur, átak og vinna eru tengd hugtök sem hvert
um sig má mæla með staðlaðri einingu.
Afl er margfeldi af massa og hraða. Kraftur er margfeldi af
massa og hröðun. Vinna er margfeldi af massa og vegalengd.
Í örstuttu máli má lýsa samspili
afls og krafts, t.d. í bíl, með því
að væri ekki kasthjól á vélinni
mætti aka honum á stöðugum hraða en
mjög erfitt væri að ná honum af stað.
Þótt stórum steini yrði ekki bifað
með berum höndum mætti færa hann úr
stað með því að beita járnkarli
- auka átakið með armi (vogarstöng). Sveifarás
er átaksarmur brunavélar. Því lengri
sem átaksarmur ássins er því meira
verður átak vélarinnar - hún togar meira.
Tog er margfeldi af krafti og átaksarmi. Því
meiri sem átaksarmur sveifaráss er því
lengri verður færsla stimpilsins. Vegna þess að
stimpillinn stöðvast og breytir stefnu í efstu
og lægstu stöðu veldur aukin slaglengd auknum stimpilhraða.
Til að sneggri stefnubreytingar stimpils valdi ekki auknum
höggum/titringi er mesti snúningshraði vélar
takmarkaður; vélar sem toga meira (slaglangar vélar)
snúast hægar. Ástæða þess
að hafa má meiri átaksarm í dísilvél
en bensínvél er að brunaþrýstingur
í dísilvél er meiri og brunakraftur varir
lengur en ástæða þess er sú að
í dísilvél brennur orkuríkara eldsneyti
við stöðugan þrýsting en orkusnauðara
eldsneyti brennur við stöðugt rúmtak í
bensínvél. Þessi eðlisreynd skýrir
jafnframt hvers vegna dísilvél nýtir eldsneytið
betur og er umhverfisvænni en bensínvél að
öðru jöfnu.
|
Túrbó
og millikælir
Bensín
og dísilolía eru eimi unnin úr koltjöru;
- kolvetna-eldsneyti sem brennur með tilfærðu súrefni.
Andrúmsloft er að langmestu leyti köfnunarefni eða
nitur (79%) og súrefni eða ildi (tæplega 21%).
Brunavél nýtir súrefni úr lofti til
leysa úr læðingi orku úr eldsneyti. Það
þýðir að fyrir hvern 21 lítra af súrefni
dælir vélin í gegn um sig 79 lítrum af
nánast gangslausu nitri. Ólíkt vatni þjappast
loft saman. Önnur eðlisreynd lofts er að rúmtak
þess minnkar við að kólna. Þessar 2 staðreyndir
má nýta til að fá vél til að
brenna meiru eldsneyti fyrir hvert aflslag: annars vegar með
því að nota þjöppu (túrbó)
til að ,,troða" meiru lofti og þar með meiru
súrefni inn í brunahólf og hins vegar með
því að kæla loftið (millikælir)
á undan þjöppunni til að minnka rúmtak
þess sem eykur súrefnið. Þessi aðferð
til að auka brunagetu vélar nefnist forþjöppun.
Hana má framkvæma á ýmsan hátt
en einfaldast og algengast er að gera það með
sambyggðu tæki (turbocharger) sem er hverfill, knúinn
af pústi, og loftdæla á sama ási en í
gagnstæðum hólfum. Pústþjappan nýtir
annars ónýtta varmaorku (þenslukraft) í
útblæstri vélar til að þjappa meiru
súrefni inn í brunahólfin og er því
ódýrasta aflaukning sem völ er á sé
mælt í krónum á hvert hestafl. |
| Hvers
vegna 2 kambásar?
Snemma á síðustu öld notaði franski
bílaframleiðandinn Bugatti ýmsar aðferðir
til að auka afl véla. Ettore Bugatti eins og aðrir
vélahönnuðir vissu að því meiru
lofti sem sem vél gat dælt í gegnum brunahólf
því meira eldsneyti mátti brenna fyrir hvert
aflslag. Auka mátti flæðið í gegn
um brunahólfin með því að hafa á
því fleiri ventla. Einn kambás ræður
við að stjórna 2 ventlum (hugsanlega 3) á
hverju brunahólfi. En eigi ventlarnir að vera fleiri,
t.d. 4 á hverju brunahólfi, verður þeim
ekki komið fyrir öðru vísi en tveimur hægra
megin og tveimur vinstra megin. Þá verður fjarlægðin
á milli enda hægri og vinstri ventlaleggja meiri
en svo að einn kambás geti knúið þá.
Því þarf 2 kambása til að knýja
16 ventla í 4ra sílindra vél, svo dæmi
sé tekið. Með því að hafa kambásana
2 skapast möguleiki á að skásetja ventlana
í brunahólfinu en ákveðinn halli bætir
þyrlun eldsneytisblöndunnar og um leið brunann,
aflið og/eða sparneytnina. Með því að
hafa kambás ofan á ventlunum, efst í heddinu
í stað þess að hafa hann í vélarblokkinni,
vinnst margt en mest munar um fækkun hreyfanlegra slithluta.
Fram á 8. áratuginn var þessari tækni
(,,TwinCam" og fleiri ventlar) mest beitt í dýrari
sportbílum og keppnisbílum en mikill f ramleiðslukostnaður
kom í veg fyrir slíkar vélar í algengustu
fólksbílum. En orkukreppan jók kröfur
um sparneytni sem svo leiddu til tækniþróunnar
og aukinnar hagkvæmni í vélaframleiðslu.
Afleiðingin er sú að upp úr 1980 hefur bílum
með 2ja kambása vélar fjölgað jafnt
og þétt og má heita að þær
séu orðnar regla frekar en undantekning. Núorðið
eru 2 ofanáliggjandi kambásar, auk þess að
knýja fleiri ventla, jafnframt forsenda þess að
beita megi tölvustýrðri innsprautun og breytilegum
ventlatíma til að auka enn frekar afl og sparneytni
véla.
|
|
Viðvörunarkerfi
vegna dekkjaþrýstings
Tvenns
konar tækni er beitt til þess að gefa bílstjóra
til kynna, með viðvörunarljósi/suði í
mælaborði, að of lítill þrýstingur
sé í dekki. Annars vegar er bein mæling en
þá er sambyggðum loftþrýstingsnema
og sendi fest innan í hverja felgu (Direct monitoring system).
Bein mæling er mjög nákvæm. Hins vegar
er beitt samanburði á tíðni púlsa
frá ABS-skynjurum hvers hjóls (Indirect monitoring
system). Þegar þrýstingur lækkar í
dekki minnkar þvermál þess og það
snýst fleiri hringi á hverjum km sem bíllinn
fer. Hjá mörgum fólksbílum af milli-
og stærri gerð er viðvörun stillt á
30% frávik frá réttum þrýstingi
(t.d 21 psi í stað 30) en það samsvarar nokkurn
veginn 14,5% auknum snúningi hjóls.
|
| |
Varnardýnur
á bílinn
Hugmyndaflugi virðast lítil takmörk sett ef dæma
má af auglýsingum í bandarískum tímaritum
um dýnur til að hengja á hliðar bíla.
Dýnurnar koma í veg fyrir að hliðar bíls
séu dældaðar með hurðum annarra bíla
á bílastæðum. Dýnurnar eru nægilega
langar til að verja hliðar fólksbíls af meðalstærð
og þeim fylgja festingar sem sagðar eru þannig útbúnar
að stilla megi hæð þeirra auk þess sem
auðvelt sé að komast inn í og útúr
bíl án þess að losa þær af.
Það þýðir að ætlast er til
að ekið sé með dýnurnar hangandi utan
á - sem gæti án efa valdið erfiðleikum
í rokinu hér á Suðvesturhorninu! Þessar
dýnur kosta um 130 dollara parið og nefnast "Carshield".
|
Númerið
verður ólæsilegt
Í Bandaríkjunum er hægt að kaupa efni á
úðabrúsa sem á að gera ókleift
að lesa bílnúmer af ljósmynd sem tekin
er með svokallaðri löggæslumyndavél, sem
í auglýsingunni er nefd "Photo radar camera".
Í auglýsingum er fullyrt að notkun efnisins, sem
nefnist "PhotoBlocker", sé lögleg í
Bandaríkjunum. Fullyrt er að með því
að úða efninu, sem kostar 30 dollara brúsinn,
á venjuleg númeraspjöld myndist einungis endurkast
frá ljósblossa myndavélar þannig að
stafir númeraplötunnar sjáist ekki; númersplatan
verði einungis hvítur ferningur á myndinni og
þar með sé ekki hægt að kæra viðkomandi
fyrir umferðarlagabrot með ljósmynd sem sönnunargagn.
|
Dacia
Logan á 999 þús.kr. ?
Dacia Logan er ekki einungis ódýrasti 4ra dyra 5 manna
bíllin á evrópska markaðnum heldur er hann
einnig rúmgóður (með 510 lítra farangursrými),
vel búinn og fær fína dóma hjá
sérfræðingum bílatímarita. Þótt
Dacia Logan, sem á rætur að rekja til Renault og
er framleiddur í Rúmeníu, sé ef til
vill ekki á meðal nýtískulegustu bíla
er hann samt með 2 loftpúða og ABS. Dacia Logan kostar
fullbúinn 7200 evrur og það endurspeglar vanda
(og tap) evrópskra bílaframleiðenda um þessar
mundir. Tveggja dyra WV Fox, sem er minni en Logan og er hannaður
og framleiddur í Brasilíu, kostar 8950 evrur, 4ra
dyra VW Polo kostar 11250 evrur. Aðrir framleiðendur, m.a.
Ford og Toyota bjóða minni bíla en Dacia Logan
en sambærilega búna fyrir 1100-1300 hærra verð
í evrum. Engan þarf að undra þótt
Dacia Logan seljist vel, t.d. í
Þýskalandi.
Þeir
einu sem gætu keppt við Dacia á markaði fyrir
ódýrustu bíla á þýska
markaðnum, en virðast þó spara kraftana enn
sem komið er, eru 3 stærstu bílaframleiðendurnir
í Suður-Kóreu; Hyundai, Kia og Chevrolet (áður
Daewoo) - en þeir eru taldir geta lækkað verð
sem evrópskir framleiðendur geta ekki. Kia Picanto
kostar nú 8700 evrur. Chevrolet (Daewoo) Kalos, sem mun
víkja fyrir nýjum bíl (Aveo) frá og
með árgerð 2006, kostar 8990 evrur. Dacia Logan
er vísbending um enn alvarlegri erfiðleika bílaframleiðenda
því sala á kínverskum bílum
er að hefjast í Evrópu.
|
Til
hvers er ,,breytilegur ventlatími" ?
Með því að aðlaga mismunandi opnun og opnunartíma
ventla í vél að álagi og/eða inngjöf
má auka bæði viðbragð og sparneytni vélar.
Skýra má verkun þessa sjálfvirka búnaðar
með samlíkingu við mannslíkamann. Þegar
áreynsla er mikil er öndun djúp og bruni mikill
en þegar álagið minnkar breytist öndunin og
verður styttri og grynnri í samræmi við súrefnisþörf
líkamans.
Með því að hafa hreyfingu ventla í vél
stýrða eftir forrituðu ferli má sníða
viðbragð hennar og/eða svörun betur að forsendum.
Forsendur geta verið sparneytni, tog, snerpa eða annað
eftir því hvaða forriti tölva bílsins
beitir. Með því að breyta og stýra opnun
ventla má einnig draga úr hljóði frá
vél í lausagangi og gera hana þýðgengari,
þ.e. draga bæði úr hljóði og titrun.
Þótt ventlar séu áfram knúnir
með kambási um tímareim frá sveifarási,
stjórnast mismunandi hreyfiferlar ventlanna af vökvabúnaði,
t.d. kömbum sem flytjast ýmist fram eða aftur á
kambásnum; vökvabúnaði sem stýrt er
með boðum frá vélartölvunni samkvæmt
forriti. Það vill stundum gleymast að þessi
tækni á stóran þátt í því
að nýjustu brunavélar hafa í för með
sér miklu minni loftmengun á hvert tonn eigin þyngdar
bíls en tíðkaðist fyrir fáeinum árum.
|
Hvað
er EGR?
Skammstöfunin stendur fyrir "Exhaust Gas Recirculation"
þ.e. pústhringrás; mengunarvarnarbúnaður
(bæði í bensín- og dísilvélum);
sjálfvirkur búnaður sem veitir ákveðnu
magni útblásturs, við ákveðið ástand,
aftur inn í brunahólf og gerir það með
stýrðum loka. Þar sem útblástur inniheldur
lítið sem ekkert súrefni virkar hann eins og veikari
blanda en við það lækkar hitastig í brunahólfunum.
Við hverja gráðu sem brunahiti lækkar myndast
minna af eitruðu nituroxíði (NOx). Með EGR og
hvarfa er unnt að eyða um 99% nituroxíða. Fram
að þessu hefur EGR-búnaðurinn dregið úr
afli véla því hann hefur ekki virkað nema
samhliða seinkun kveikjutíma í bensínvél
og seinkun innspraututíma olíuverks í dísilvél.
Nýjustu vélar eru lausar við þennan ókost
og skila fullu afli með EGR. Tæknin er m.a. fólgin
í því að forkæla útblásturinn
áður en honum er veitt inn í brunahólfin.
Algengasta bilun í EGR-búnaði, sem á ekki
að virka fyrr en vél hefur náð vinnsluhita,
er óþéttur EGR-loki sem þá veldur
gangtruflunum - mestum fyrst eftir gangsetningu.
|
| Hvað
gerir hvarfakútur?
Hvarfakútur,
eða hvarfi, lítur út eins og hljóðkútur
og er framarlega í útblásturskerfi bíls.
Frá og með áramótum 2005/2006 verður
hvarfi í útblásturskerfi flestra dísilbíla
þar sem dísilolía á þá
að verða orðin brennisteinslaus. Hvarfinn veldur efnahvörfum
í útblæstri vélar með varma og
hvata (katalísu). Varminn safnast fyrir í holrýmis-leirköku
úr blöndu af steinefni og álsílikati.
Hvatinn, en það er efni sem auðveldar efnahvörf
án þess að taka þátt í þeim
sjálft, er plata sem húðuð er með eðalmálmi,
ýmist platínu, rhodium eða palladíum.
Hitastig í hvarfanum fullvirkum er um eða innan við
1000 °C.
Með efnahvörfunum breytast skaðleg efni í
óskaðlegar afleiður og vatn. Skaðlegu efnin
sem hvarfinn á að eyða að mestu leyti eru eitruð.
Þau eru nituroxíð, kolmónoxíð
og kolvetni (óbrennt eldsneyti). Efnahvörfin breyta
stærstum hluta þeirra í niturtríoxíð
(NH3), koldíoxíð (CO2) og vatn. Þau efni
eru ekki eitruð en koldíxíð er ein þeirra
gróðurhúsalofttegunda sem valda hnatthitun.
Hvarfinn eykur ekki sparneytni vélar þar sem hann
vinnur sitt verk með eftirbruna sem ekki nýtist til
að knýja bílinn áfram. Af þeirri
ástæðu var upphaflega, fyrir 20 árum eða
svo, litið á hvarfann sem bráðabirgðalausn
og í stað hans myndu koma vélar með fullkomnari
bruna. Reyndin hefur hins vegar orðið sú að
þrátt fyrir aukna tækni sem gerir kleift að
nýta eldsneytið betur í brunahólfum bílvéla
hafa kröfur um mengunarvarnir aukist og því
er ekkert fararsnið á hvarfanum.
|
| Hvað
er spólvörn?
Læst
drif: Til að taka beygju á bíl með drifi
á tveimur hjólum á sama burðarási
þarf hjólið sem er innar í beygjunni að
snúast hægar en það sem er utar. Mismunardrif
á milli hjólanna gerir þetta kleift. Eðlis
síns vegna flytur mismunardrif átakið á
hjólið sem hefur minni fyrirstöðu. Sé
undirlagið hált spólar hjólið. Sé
mismunardrifið gert óvirkt með læsingarbúnaði
taka bæði hjólin á. Um þrenns konar
læsingu er oftast að ræða: Föst læsing
(100% læsing), tafin læsing (seig- eða fjaðurvirk)
og tölvustýrð læsing. Föst valvirk
læsing er einföldust, hún er algengust í
torfærutækjum/bílum og hefur þann ókost
að bílnum verður varla stýrt. Þótt
tafin læsing, sem oftast er sjálfvirk og algengari,
geti haft áhrif á stýri eru þau minni.
Átaksmýking:
Margir sjálfskiptir bílar eru þannig búnir
að hægt er að mýkja átak drifbúnaðar
og minnka þannig líkur á spóli í
hálku, þ.e. með því að velja
2 eða D2 en þá taka margar sjálfskiptingar
af stað í 2. gír. Tölvustýrðar
sjálfskiptingar, sem nú eru algengastar, eru með
sérstakt átaksforrit sem dregur úr líkum
á spóli með mýkra átaki (W) og
sem í mörgum fjórhjóladrifnum bílum
eykur jafnframt veggrip og stöðugleika í vetrarakstri.
"Öfug
læsivörn": Bílar búnir læsivörn
á bremsum (ABS) eru með snúningsnema við
hjól sem tengdir eru tölvu sem stýrir þrýstingi
í bremsudælum þannig að hjól hætti
ekki að snúast þótt staðið sé
á bremsunni - en hætti hjól að snúast
við bremsun skautar það og missir veggrip. Það
gefur augaleið að með því að stýra
ABS-kerfinu með öfugum formerkjum má láta
það verka jafnframt sem spólvörn. Nemar,
tölva og þrýstingsmiðlun hægja þá
á snúning hjóls sem byrjar að spóla.
Við það flytur mismunardrifið átakið
á milli hjóla, þ.e. til þess hjóls
sem hefur meira veggrip. Sumir bílaframleiðendur nefna
þetta kerfi ADB (Automatic Brake Differencial).
Drifstjórn:
Fjórhjóladrifnir bílar eru með mismunandi
búnað til að auka veggrip og stöðugleika.
Spólvörn er einn þáttur í mismunandi
flóknum drifstýrikerfum sem auka öryggi í
akstri við mismunandi aðstæður og eiga það
sameiginlegt að lúta stjórn tölvu.
TOD
(Torque On Demand) mætti nefna "Grip við gjöf".
Þessi tölvustýrði búnaður beitir
og stýrir fjórhjóladrifinu með rafstýrðri
kúplingu í millidrifi á milli fram- og afturhjóla
eftir þörf fyrir veggrip. Tölva nemur snúning
framhjólanna: Þegar þau snúast jafn
hratt, en þá er stefna bílsins bein, er drifið
á afturhjólunum eingöngu. Snúist framhjólin
mishratt, þ.e. þegar beygt er, tengir búnaðurinn
framdrifið. Sama gerist við snögga inngjöf.
Með þessu móti er unnt að tryggja veggrip,
koma í veg fyrir spól, auka sparneytni og jafnframt
öryggi í akstri.
Búnaðurinn
vinnur með ABS-læsivörninni og ADB-spólvörninni
til að tryggja sem mest veggrip við mismunandi aðstæður.
Fullkomnari útfærsla er jafnframt með tölustýrðu
millidrifi sem miðlar átaki á milli fram og
afturhjóla 38/62% að jafnaði en getur læst
millidrifinu (100% átak á báðum ásum).
Í þeim kerfum notar tölvan margar stýribreytur
svo sem hraða bíls, beitingu stýris, hröðun/hömlun,
stöðu inngjafar, stöðu sjálfskiptingar
og jafnvel flóttaafl við hliðarskrið.
|
Hvað
gerir ABS ?
Skammstöfunin stendur fyrir Anti Blocking System, þ.e.
læsivörn. Sá sem fyrstur útbjó bíl
með ABS-bremsum var breski dráttarvélahönnuðurinn
Harry Ferguson skömmu fyrir 1960 en hann hafði hannað
sítengt fjórhjóladrif með læsivörn
á bremsum og sýndi með tilraunum að slíkur
bíll var mun öruggari en bílar með hefðbundnum
drifbúnaði, ekki einungis í hálku heldur
í öllum akstri. Þýska Bosch var fyrst til
að fjöldaframleiða ABS-kerfi. (Sítengda Ferguson-aldrifið
varð seinna algengur búnaður og nefndist ýmsum
nöfnum).
Hugmyndin
að baki kerfinu er einföld: Svo lengi sem hjól
snýst er hægt að beita því til að
beina bíl í ákveðna stefnu. Um leið
og hjól hættir að snúast á hálu
yfirborði og skautar hættir það jafnframt
að hafa áhrif á stefnu bílsins - hann
rennur beint áfram eða stjórnlaust. Með
því að hafa nema við hvert hjól og
láta þá senda boð til tölvu um snúningshraða
hjóls er hægt að láta tölvuna stjórna
þrýsti- og flæðislokum á lögn
hverrar bremsudælu. Tölvan notar boðin frá
ABS-hjólnemunum til að stýra þrýstingi
hjóldælu þannig að þótt bílstjórinn
beiti bremsunum hættir ekkert hjólanna að snúast
fyrr en bíllinn hefur numið staðar.
Með
ABS-kerfi er tryggt að öll hjólin snúast
svo lengi sem bíllinn er á ferð og því
er hægt að stýra honum á hálu vegyfirborði
og beita bremsunum samtímis til að hægja á
ferð eða til að stöðva. Auk þess sem
ABS-bremsur auka öryggi með því að gera
kleift að stýra bíl þrátt fyrir
hálku tryggja þær stystu stöðvunarvegalengd.
Svo lengi sem hjól snýst nýtist veggrip þess
til að draga úr hraða og/eða til að stöðva
bíl með bremsum - það er hlutverk ABS að
sjá til þess. Án ABS - um leið og hjól
læsist, hættir að snúast og skautar, minnkar
veggrip þess niður í nánast ekki neitt
(veggrip hjóls með nagladekki minnkar að sama skapi
við að skauta).
|
| Dæmisaga
um röng og dýr viðbrögð
Einn
úr fjölskyldu ók öðrum fjölskyldumeðlimum
frá Reykjavík og suður í Leifsstöð
eins og gengur snemma morguns. Bíllinn var var rúmlega
4ra ára gamall dísiljeppi. Þegar fólkinu
hafði verið skilað í flugið snéri
viðkomandi einn síns liðs til baka til Reykjavíkur.
Þegar komið var spölkorn frá Leifsstöð
breyttist hljóðið í vélinni, titringur
kom í bílinn og smám saman missti vélin
afl. Þrátt fyrri það var haldið áfram
í þeirri von að ná heim. Nokkru seinna
lagði dökkan reykjarmökk úr púströrinu
og var þá vikið út á öxlina
og bíllinn píndur áfram þótt
allur máttur virtist úr vélinni. Eftir rúmlega
kílómetra hökt stöðvast vélin
með smelli.
Bíllinn var skilinn eftir og sóttur seinna um daginn
með dráttarbíl og fluttur á verkstæði.
12 dögum seinna var bíllinn sóttur á
verkstæðið. Reikningurinn var upp á 612.456.-
með virðisaukaskatti. Heddið hafði reynst ónýtt
og endurnýja þurfti legur á sveifarási
ásamt ýmsu tilheyrandi. Tekið var sérstaklega
fram að þetta þætti vel sloppið þótt
snara þyrfti út þessum rúmlega 600 þúsund
krónum fyrir viðgerð á heimilsisbílnum.
Í þessu tilfelli kostuðu röng viðbrögð
þess sem ók bílnum a.m.k. 450 þúsund
krónur aukalega. Heddpakkningin hafði gefið sig
í vélinni. Þegar vélin byrjaði
að titra og missa afl (og án efa hafa aðvörunarljós
lýst í mælaborðinu) og reykurinn aftan
úr bílnum gat varla farið framhjá þeim
sem sat undir stýri átti viðkomandi að stöðva
bílinn og leggja honum á vegaröxlinni. Þá
hefði endurnýjun heddpakkningar kostað um 150 þúsund
krónur. En vegna þess að reynt var að halda
ferðinni áfram þrátt fyrir að augljóst
væri að eitthvað alvarlegt var að - eyðilagðist
heddið og skemmdir urðu einnig á öðrum
hlutum vélarinnar - og afleiðingin 450 þúsund
króna meira tjón en ella.
|
| HÖFUM
BITJÁRN Í BÍLNUM !
Bréf
frá lesanda: Fyrir nokkru fór ég ásamt
föður mínum og þriggja ára dóttur
á Subaru Forester '04 vestur á Snæfellsnes.
Dóttir mín var í aftursæti í
bílstól sem er þannig að bílbelti
bílsins fer í ákveðnar festingar á
stólnum og utan um barnið. Þegar við komum
vestur stöðvaði ég við hlið sem þar
er til að opna og keyrði síðan um 50 metra
heim að sumarbústað þangað sem ferðinni
var heitið. Þar drap ég á bílnum
og fór út og opnaði afturhurð til þess
að hleypa dóttur minni út. Þá kom
í ljós að hún hafði líklega
losað um beltið þegar ég stöðvaði
við hliðið og hafði á einhvern hátt
snúið sér í beltinu þannig að
það var læst um hana miðja og var byrjað
að herða að þannig að hún var farin
að gráta af hræðslu og sársauka. Ég
reyndi hvað ég gat að losa beltið en það
var alveg fast, ég reyndi að lyfta henni til að
fá slaka en sama hvað ég reyndi þá
hertist bara meira að og hékk hún orðið
í beltinu þannig að það eina sem ég
gat gert var að skilja hana eftir í bílnum,
og hlaupa inn í sumarbústaðinn eftir hnífi,
hlaupa til baka og skera sundur beltið til að losa barnið.
En en faðir minn var áður farinn út úr
bílnum og vissi ekki hvað var um að vera og heyrði
ekki köll okkar.
Ekki
veit ég hvernig hefði farið ef ég hefði
ekki verið þar sem ég gat nálgast hníf
og vil ég með þessu vekja athygli á þessum
möguleika og benda fólki á að hafa annaðhvort
hníf eða skæri í bílnum til að
skera beltin. Ég sagði nágranna mínum
þessa sögu og hafði hann svipaða sögu
að segja en kona hans og börn lentu í bílveltu
niður í á fyrir nokkrum árum og var kona
hans föst í bílbeltinu og það var
ekki fyrr en eldri maður, sem var með hníf á
sér, kom á staðinn að tókst að
ná konu hans út og var það á síðustu
stundu.
|
| Bón
er meira en útlitsatriði
Væri
yfirborð lakksins á bílnum þínum
stækkað þúsund sinnum myndi blasa við
þér hraunúfinn flötur með uppúrbrot
eftir steinkast sem nær niður í bert stál
- skemmdir sem eru jafnvel ekki greinanlegar með berum augum.
Þú myndir sjá rispur og annað slit sem
dregur úr þeirri vörn sem lakkhjúpurinn
á að veita. Ástæður eru núningur
og áreiti sem lakkið verður fyrir vegna steinkasts,
sólarljóss, veðurs, vegna þvottar, snjóhreinsunar,
vegna snertingar o.s.frv.
Lakkið er ein mikilvægasta tæringarvörn bíls
og sá varnarhjúpur slitnar; - því meira
sem lakk slitnar því mattara verður það
og því meiri hætta er á upphlaupi með
tilheyrandi ryðskemmdum. Óhreinindi loða betur
við mattan flöt en gljáandi og vegna þess
að óhreinindi draga í sig raka og salt myndast
margfalt ákjósanlegri skilyrði fyrir ryðtæringu
á möttum fleti heldur en á fleti sem er gljáandi,
háll og vatnsfælinn.
Með
bílabóni er vörn lakksins haldið við.
Bónið sest í hrufurnar og rispurnar, sem við
greinum ekki með berum augum. Bónið skapar gljáa
af því að það sléttir flötinn,
fyllir upp rispur og aðrar ójöfnur. Sléttur
gljáandi flötur hrindir frá sér vatni
og óhreinindi festast síður á honum.
Auk þess skerpir bónið og dýpkar lit.
Bónaður bíll er því ekki einungis
betur varinn gegn tæringu heldur mun fallegri.
Bílabón
er af tveimur aðalgerðum; annars vegar gerfiefnabón,
sem oft inniheldur Teflon, en hins vegar bón úr
náttúrulegu vaxi (Carnuba Wax). Gæði bóns
fer eftir eiginleikum þess burðar- og bindiefnis sem
það inniheldur. Bón sem endist vel - en mælikvarði
á það er hve lengi það hrindir frá
sér vatni (og um leið óhreinindum), getur verið
fljótandi eða krem. Ekki er sama hvernig bón
er borið á (lesið leiðbeiningar). Fljótandi
bón er auðveldara í vinnslu en krembón.
Þvottabón, sem blandað er út í
vatn í ákveðnu hlutfalli og sem bíllinn
er baðaður upp úr, eftir að hafa verið
þveginn með hreinsiefnum, er auðveldast í
notkun og veitir ágæta vörn sé það
notað oftar en hefðbundið bón.
|
| Fróðleikur
um vetrardekk
-
Flest vetrardekk eru með stefnuvirkt munstur. Það
þýðir að ekki er sama hvoru megin undir bíl
dekkið er. Á hlið slíkra dekkja er merking,
ör sem sýnir akstursstefnuna.
-
Vetrardekk eru yfirleitt alltaf með munstur sem hægt
er að negla.
-
Mjúk vetrardekk með skornum flipum í munstri,
mynda grip á svipaðan hátt og þegar spilastokki
er flett. Minni þörf er fyrir nagla sé sóli
vetrardekks með flipaskorið takkamynstur.
-
Gæði vetrardekkja má oft greina á þyngd
þeirra. Létt dekk eru vandaðri en þung
af sömu stærð. Aksturseiginleikar bíls,
veggrip og öryggi er meira séu dekkin létt.
-
Þung dekk auka fjaðrandi þunga hjóls. Því
þyngri sem dekk eru því erfiðara á
dempari með að halda því í stöðugri
snertingu við yfirborð vegar.
-
Því þyngra sem hjól er því
meiri eru neikvæð áhrif þess á fjöðrun
og hreyfingar bíls.
-
Þung dekk er erfiðara að jafnvægja en létt
og meiri hætta er á titringi frá þungum
dekkjum en léttum.
-
Of mikill loftþrýstingur í vetrardekki getur
minnkað veggrip þess í snjó og hálku
um meira en 50%. Of lítill og misjafn þrýstingur
í dekkjum getur ruglað TCM-tölvur bíla
með sítengt aldrif þannig að drifbúnaðurinn
hætti að virka eðlilega, t.d. stöðugar
gírskiptingar sjálfskiptingu o.fl.
-
Tjara sem nagladekk rífa upp og losnar úr malbiki
festist í munstri dekkja og getur minnkað veggrip þeirra
verulega. Tjöruna má fjarlæga með því
að bursta sólann upp úr terpentínu.
-
Sé ekið á meira en 100 km hraða á
nagladekkjum má gera ráð fyrir að naglarnir
losni og ending dekkjanna minnki verulega.
-
Eðlileg ending vandaðri vetrardekkja er 60-80 þúsund
km. Réttur loftþrýstingur og eftirlit með
loftþrýstingi er öruggasta tryggingin fyrir
því að dekk endist eðlilega.
-
Sóluð vetrardekk eru gömul notuð dekk með
endurbyggðu munstri.
-
Séu negld dekk undir bíl skulu þau vera á
öllum fjórum hjólum.
-
Á sama ási skulu vera dekk af sömu stærð
og gerð/tegund.
|
,,Reverse
cut"
Heilar hásingar eru oftast með pinjón
sem kemur á kambinn fyrir neðan miðjuna. Slík
drif nefnast neðan-miðjudrif, á ensku ,,hypod-differential"
(hypod = fyrir neðan). Tilgangurinn með útfærslunni
er að breyta stöðu drifskaftsins, láta það
liggja lægra. Það þýðir að
í afturhjóladrifnum bíl skagar stokkurinn í
miðju gólfi bílsins, ekki eins hátt upp
úr gólfinu, og verður ekki jafn mikill þrándur
í götu farþega í aftursæti. Í
stuttum jeppa getur venjulegt neðanmiðju-drif valdið
svo kröppu horni á milli kassa og hásingar að
hjöruliðir á drifskafti ráði illa við
það. Með því að venda hásingunni
lendir pinjóninn ofan við miðju kambsins og hallinn
á drifskafti verður minni. Til að hægt sé
að nota hásinguna í þessari stöðu,
þ.e. á hvolfi, þarf ýmsar tilfæringar
en þó fyrst og fremst öfugt skorið drif, þ.e.
kamb og pinjón, en slíkt drif nefnist á ensku
,,Reverse cut gears". |
Hvað
gerir súrefnisskynjari?
Í tölvustýrðum
innsprautukerfum er ýrðu magni eldsneytis stýrt
þannig að bruninn í vélinni sé sem
næst því að vera fullkominn þannig
að vélarafl og sparneytni séu í hámarki
en mengun í útblæstri í lágmarki.
Bensínblanda brennur best þegar hluti bensíns
er 1 á móti 14,1 hluta lofts og það hlutfall
nefnist ,,Stósíómetríski punkturinn"
og mælikvarðinn á frávikin frá þessum
punkti nefnist Lambda (táknað með gríska bókstafnum
Lambda). Þegar hlutfallið er hagstæðast, þ.e.
á ,,stósíómetríksa punktinum
(1:14,1) er Lambda = 1. Of sterk blanda (minna loft) er með
Lambda-gildi undir 1,0 en veik blanda (minna bensín) yfir
1,0. Við fullkominn bruna er ekkert súrefni í
afgasinu. Svo vill til að súrefni leiðir rafstraum.
Því er hægt að fylgjast með magni súrefnis
í útblæstri með nema sem mælir rafleiðni.
Súrefnisskynjarinn mælir magn súrefnis í
útblæstrinum og mæliboðin notar tölva
til að reikna út styrk bensínblöndunnar og
til að stýra blönduninni eftir ákveðnu
forriti. Yfirleitt er súrefnisskynjari í hverri pústgrein
þegar vél er með beina insprautun, þ.e. V-vélar
eru þá yfirleitt með 2 súrefnisskynjara
(Oxy-sensor). Súrefnisskynjarar endast misjafnlega, þ.e.
geta verið misjafnir að gæðum og verið misjafnlega
varðir gegn ryðtæringu. Klórgas-sambönd
geta eyðilagt súrefnisskynjara og því skyldi
aldrei nota sílikónkítti á vél,
t.d. nálægt loftinntaki, nema á umbúðum
þess standi ,,Oxy-sensor Safe". |
Hvað
er ,,Open loop" og ,,Closed loop"?
Í sambandi við vélstýrikerfi
bílvéla koma fyrir hugtökin ,,Open loop"
og ,,Closed loop" sem ég hef nefnt ,,stýrt ferli"
og ,,forritað ferli". Sé tekið dæmi af
blöndustýringu í bílvél með
boðum frá súrefnisskynjara þá er
vélin gangsett köld samkvæmt forrituðu ferli
(Closed loop) enda ekki um nein nothæf boð að ræða
frá skynjurum. Þegar vélin hefur náð
vinnsluhita breytist háttur tölvunnar þannig að
hún fer að nota breytur í stað forrits til
að stýra blöndunni, þ.e. hún skiptir
úr forrituðu ferli yfir í stýrt: Ein breytan
er boð frá súrefnisskynjara, önnur breytan
boð frá hitanema í kælikerfi o.s.frv. Þá
er sagt að kerfinu sé stjórnað með stýrðu
ferli (Open loop). |
HVERS
VEGNA 16 VENTLAR?
HVERS VEGNA OFANÁLIGGJANDI KAMBÁS?
Virkni
brunavélar ræðst af því hve miklu
lofti hún getur dælt í gegn um sig. Ástæðan
er sú að fyrir bruna þarf súrefni. Andrúmsloftið
inniheldur um 21% súrefni. Það þýðir
að til þess að fá 21 lítra af súrefni
fyrir bruna þarf vél að dæla í gegn
um sig 100 lítrum lofts sem blandast eldsneyti og verður
að útblæstri. Tæp 79% loftsins er gagnslaust
köfnunarefni. Vegna lögunar brunahólfs, sem ræðst
að hluta af hringferli sílindranna, verður flæðið
í gegnum heddið auðveldara með 4 ventlum en
með 2 ventlum. Stærstu 4 hringferlar sem rúmast
á til þess að gera hringlaga brunahólfi
hafa stærri samanlagðan þversniðsflöt
en 2 stærstu hringferlar sem rúmast í sama
brunahólfi. Því stærri sem þversniðsflöturinn
er því betur flæðir bensínblandað
loft og brunagas í gegn um heddið. Þetta er einföld
flatarmálsfræði.
Kostur
ofanáliggjandi kambáss í samanburði við
kambás sem er niðri í vélarblokkinni
er að ekki þarf undirlyftustangir. Sama hve vel hertar
undirlyftustangir eru þá svigna þær alltaf
eitthvað þegar álag er mest auk þess sem
þeim fylgja undirlyftur og vippur sem eru flóknari
búnaður en sá sem tekur upp fríbil á
milli ofanáliggjandi kambáss og ventils. Með
ofanáliggjandi kambási verður stjórn
ventlanna nákvæmari, hreyfanlegum hlutum fækkar
og slitflötum um leið.
|
|
|
|